Van "Chinese spion" tot "vleermuiseter": hoe Belgen met Chinese roots lijden onder groeiend anti-Chinees sentiment

Victoria staat op een maandagavond aan de kassa wanneer de kassier haar uit het niets vraagt of ze Aziatisch is. Victoria Buylaert - die op jonge leeftijd geadopteerd werd uit Vietnam en opgroeide in de West-Vlaamse gemeente De Panne - knikt een beetje ongemakkelijk van ja. Waarop de kassier eraan toevoegt: "De pompelmoezen hier komen ook uit China." 

Het lijkt een banaal incident, maar voor Victoria - die trouwens helemaal geen pompelmoezen heeft gekocht - is het niet de eerste keer dat ze op haar afkomst wordt aangesproken. Ze besluit in een opwelling om een TikTok-video op te nemen, "om bewustzijn te creëren", maar wat dan volgt, had ze niet voorzien. 

"De video ging viraal", zegt Victoria, "en er kwam een stroom negatieve reacties op: doe eens normaal, die man wou gewoon een praatje slaan, je bent een dramaqueen". Maar ook reacties in de zin van "Klopt het dat jullie honden eten?" en "Je spreekt wel goed Nederlands voor een Chinees". De meest voorkomende reactie was: "Wat is hier racistisch aan?"

"Ik weet ook wel dat dit niet het ergste is wat je kan overkomen en ik heb er geen nachten van wakker geleden. Maar je kan dit soort incidenten vergelijken met een papercut, wanneer je je snijdt aan papier. Een papercut is niet erg, maar als je elke dag zo'n wondje oploopt, dan wordt het een litteken. Een litteken dat elke dag weer opengaat."

Hieronder de bewuste TikTok-video. De honderden reacties heeft Victoria intussen verwijderd:

Waar je de online reacties nog een vorm van "micro-aggressie" zou kunnen noemen, is wat Julia Zhu overkwam op de kerstmarkt in Antwerpen van een andere orde. In alle drukte liep haar moeder er per ongeluk aan tegen een andere vrouw. "Het zijn weer Chinezen, riep die vrouw luid uit", zegt Julia. "Toen ik haar vroeg of die reactie echt nodig was, begon zij samen met een deel van haar gezelschap te schelden, dat we profiteurs waren en dat we beter terug naar ons eigen land zouden vertrekken."

"Wat me het me nog het meest verontrustte, was dat de andere mensen uit de groep niet reageerden", zegt Julia. Pas toen de vrouw mijn moeder ook fysiek aanviel, trok een van haar vrienden hen uit elkaar." Het incident liet een diepe indruk na op Julia en haar familie."Het was bizar: een plek die symbool staat voor liefde en warmte, werd voor ons besmeurd door een racistisch incident."

Volgens Lucas Yang, voorzitter van de Asian Student Association in Leuven, een vereniging voor Nederlandstalige Aziatische studenten, lijdt het geen twijfel dat het racisme tegenover Belgen met Oost-Aziatische roots is toegenomen. "Vroeger op school werd er ook wel al eens iets naar mij geroepen maar tijdens de Covid-pandemie werd dat merkelijk erger. Op de Oude Markt in Leuven stapte er een groepje mensen op mij af die "vleermuiseter" riepen en "jij bent de oorzaak van het coronavirus". Dat gaf mij voor het eerst een gevoel van onveiligheid." 

Maar ook de recente berichtgeving over China speelt een rol, zegt Sophia Honggokoesoemo, een van de bestuursleden van Untold Asian Stories , die de Aziatische minderheid in ons land een stem wil geven. "Ik begrijp dat journalisten een kritische houding moeten aannemen als het over China gaat, maar er wordt bijna altijd bericht vanuit een negatieve framing." 

"Als commissievoorzitter Von der Leyen zegt dat we in Europa 'overspoeld' worden door Chinese elektrische wagens, dan wordt dat letterlijk overgenomen in de media. Maar is dat zo? Worden we 'overspoeld' door Chinese wagens? Of wil Von der Leyen hiermee een politieke boodschap geven? Ik verwacht dat journalisten hier kritisch mee omgaan. Als ze kritisch zijn voor China, moeten ze ook kritisch zijn voor Europa."

Een ander pijnpunt is dat journalisten en andere stemmen in de media niet altijd het onderscheid maken tussen de Chinese Communistische Partij, het Chinese volk en de Chinese gemeenschap in het buitenland. Dat beaamt ook beeldend kunstenaar Sarah Yu Zeebroek: "als ik iemand als Jonathan Holslag in jullie podcast over spionage hoor zeggen dat het communistisch regime elke Chinees kan inzetten als wapen, dan raakt mij dat heel diep."

"Ik voel mij door die woorden rechtstreeks aangesproken", zegt Yu Zeebroek. "Op die manier worden alle mensen die er Chinees uitzien verdacht gemaakt, want veel mensen maken het onderscheid niet tussen Chinese staatsburgers en mensen die hier leven. En het laatste wat we in dit huidige klimaat nodig hebben is elkaar verdacht maken."  

Volgens Honggokoesoemo is de tijd voorbij dat de Aziatische 'modelminderheid' het alledaagse racisme en discriminatie over zich heen liet gaan. "Voor de eerste generatie Chinezen hoorde dat erbij, zij hadden al hun energie nodig om te overleven en te zorgen dat hun kinderen een beter leven zouden hebben. Dus leerden ze hun kinderen om te zwijgen en hard te werken en vooral niet op te vallen. Maar de tweede generatie is hier geboren, wij zijn mondiger en eisen gelijke rechten."

Organisaties als Untold Asian Stories en de Asian Student Association zijn een eerste stap om bewustwording te creëren. "In mijn geboortestad Geel was ik voor iedereen de 'frietchinees' zegt Lucas Yang, mijn ouders baten er een frituur uit. Toen ik naar Leuven kwam ontdekte ik dat ik meer ben dan mijn etniciteit. Alleen door de conversatie over deze thema's verder te zetten kunnen we iets veranderen."

Hebben we een vertekend beeld van China? En wat betekent dat voor Belgen met Chinese roots? Luister ook naar Eva Rammeloo (voormalig China-correspondent) en Mieke Matthijsen (sinologe UGent) in de volledige podcast 'China voorbij de muur'. Die werd op 24 maart opgenomen in de Minardschouwburg te Gent, tijdens het Made in China festival. Opmerkingen en suggesties voor volgende afleveringen zijn welkom op chinavoorbijdemuur@vrt.be.