Van een uitstel voor onbepaalde tijd tot een uitzending morgen: dat is in het kort wat er deze week op de VRT rond de documentaire over Bart De Pauw gebeurd is. In amper enkele dagen tijd belandden de VRT en haar CEO in het oog van de storm: een reconstructie.
Een bocht en nog eens een bocht: hoe VRT (en CEO Frederik Delaplace) in oog van de storm belandden over documentaire-De Pauw
Dinsdag 19 maart: het begint met een persbericht
Om iets over 17 uur valt een kort persbericht binnen in de verschillende mailboxen. Afzender? De woordvoerder van de VRT. De boodschap is duidelijk: "Het proces dat niemand wou", de documentaire die Tess Uytterhoeven maakte over het proces-De Pauw wordt uitgesteld. Ze sprak daarin met de verschillende vrouwen in het dossier. Voor alle duidelijkheid: ze had ook aan Bart De Pauw gevraagd om mee te werken, maar stuitte op een "njet".
De documentaire is al een hele tijd te bekijken op Streamz en zou normaal gezien op 20 maart uitgezonden worden. In het programmaschema komt in de plaats een serie over Poetin.
De documentaire staat al sinds eind 2021 op Streamz, en won een jaar later de HA! van Humo. Op dat moment zou er een eerste contact geweest zijn vanuit de VRT. Tegen de zomer van 2023 was vervolgens alles financieel rond en werd er in eerste instantie gekeken naar het najaar om de documentaire uit te zenden. Dat verschoof dan naar het voorjaar - in eerste instantie stond de documentaire op 20 februari worden uitgezonden, dat werd dan vervolgens 20 maart - en rond die datum is dit hele debacle begonnen.
Letterlijk het persbericht:
Uitzending "Het proces dat niemand wou" uitgesteld
19 maart 2024 - VRT stelt de uitzending van de reeks Het proces dat niemand wou over de zaak-Bart De Pauw voor onbepaalde tijd uit. De omroep wil daarmee alle kansen geven aan gesprekken tussen de partijen in de zaak, waar zij verder niet bij betrokken is. VRT zal daarom ook niet verder communiceren om de gesprekken niet te bezwaren.
Het proces dat niemand wou is een documentaire in 3 afleveringen over het proces tegen televisiemaker Bart De Pauw. De reeks stond geprogrammeerd morgen, woensdag 20 maart, om 21.20u op VRT CANVAS. In de plaats komt de driedelige documentaire serie 'Putin and the West' waarin te zien is hoe het Westen al veel langer worstelt met het leiderschap van Vladimir Poetin.
Meer communicatie komt er die dag niet.
Uit bronnen weten we dat een van de betrokken vrouwen in het dossier-De Pauw enkele dagen ervoor gecontacteerd is door VRT-CEO Frederik Delaplace met de boodschap dat de documentaire waarschijnlijk niet uitgezonden zal worden.
Twee andere slachtoffers vragen daarop een gesprek aan met Delaplace, dat er ook komt - op maandag 18 maart. Een van hen ontmoet de VRT-baas fysiek, het andere gesprek is telefonisch. Ook daar klinkt het dat er een uitstel in de lucht hangt, om ruimte te laten voor gesprekken. Ze krijgen ook te horen dat er mogelijk excuses op komst zijn. Op dat moment heeft geen van de vrouwen weet van zulke gesprekken, ook de advocaten van De Pauw vallen uit de lucht.
De rest van de vrouwen wordt niet gecontacteerd door Delaplace. Uit tijdsgebrek, klinkt het.
In de aanloop naar de documentaire zouden er wél gesprekken geweest zijn tussen de VRT-top en De Pauw. Hij zou daarin onder meer gevraagd hebben om de vrouwen waar hij niet voor veroordeeld is uit de documentaire te knippen.
Donderdag 21 maart - bezorgdheid bij Mediaminister Dalle
Vlaams minister van Media Benjamin Dalle (CD&V) laat van zich horen in de hele kwestie. Hij vraagt zich luidop af of de VRT genoeg rekening heeft gehouden met de vrouwen toen de beslissing genomen werd. "Het is voor de betrokken vrouwen in de zaak-De Pauw essentieel dat hun belangen centraal staan bij elke beslissing of actie. Alleen lijkt het er in deze situatie op dat zij onvoldoende gehoord en ondersteund zijn. Dat betreur ik."
Ook over de communicatie en hoe die gelopen is, heeft Dalle zijn bedenkingen. "Ik reken erop dat over eventuele gesprekken op korte termijn duidelijkheid komt. Daarbij is het respect voor het standpunt van de getroffenen in de zaak bepalend. Ik verwacht dat de VRT vervolgens een beslissing neemt over het hernemen van de uitzendingen."
Voor wat hoort wat, is geen basis voor échte excuses
Vakbonden VRT
Het is niet de enige reactie die er die dag komt. Ook de vakbonden zijn - zacht gezegd - misnoegd. "Door op het laatste moment de uitzending van de docureeks te schrappen, ontstaat de perceptie dat de VRT dit doet in ruil voor excuses. Maar voor wat, hoort wat, is geen basis voor échte excuses."
"We gaan ervan uit dat de VRT-directie er niet aan denkt om nog samen te werken met Bart De Pauw, maar de perceptie daarrond is anders. We betreuren de slechte communicatie van de gedelegeerd bestuurder die het imago van en vertrouwen in de VRT schaadt. De VRT moet altijd aan de kant van de slachtoffers staan. Het uitzenden van een programma waarin zij vertellen hoe ze alles beleefd hebben, is maatschappelijk zeer relevant en ligt in het verlengde van de publieke opdracht die we als openbare omroep hebben."
Vrijdag 22 maart - mail van CEO Delaplace
Op vrijdag 22 maart volgt er een mail van CEO Frederik Delaplace: "Ik duid graag even wat er écht aan de hand is met de reportagereeks "Het proces dat niemand wou" over de zaak-De Pauw".
De beslissing is volgens Delaplace genomen omdat er een kans bestond dat er gesprekken zouden volgen tussen beide partijen. "Een gesprek waarvoor de partij-De Pauw het initiatief zou nemen en die gaan over authentiek schuldbesef en welgemeende excuses. (...) De kleinste kans om in deze zaak tot een verzoening te komen verdient het te worden gegrepen. Bart De Pauw heeft ons bevestigd dat hij vandaag die gesprekken is gestart."
De volledige mededeling van Frederik Delaplace:
Omdat de waarheid haar rechten heeft, duid ik graag even wat er écht aan de hand is met de reportagereeks ‘Het proces dat niemand wou’ over de zaak-De Pauw.
De afgelopen jaren heeft VRT er alles aan gedaan om de bewustwording in de sector en de samenleving te vergroten over de kwalijke gevolgen van grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik. Dat zullen we ook blijven doen en we staan daarbij onverkort aan de kant van de slachtoffers. Gisteren, vandaag en morgen.
De afgelopen weken is gebleken dat in de zaak-De Pauw eindelijk een kans bestaat dat beide partijen tot een gesprek kunnen komen. Een gesprek waarvoor de partij-De Pauw het initiatief zou nemen en die gaan over authentiek schuldbesef en welgemeende excuses.
De VRT-directie heeft daarover contacten gelegd met alle partijen en dan in eer en geweten beslist dat ze er alles aan moest doen om dat gesprek mogelijk te maken. De lineaire uitzending van de reeks ‘Het proces dat niemand wou’ leek ons daarbij niet te helpen om de omstandigheden te creëren waarin zo’n gesprek mogelijk wordt. Daarom is er besloten de uitzending voor onbepaalde duur uit te stellen zodat er tussen de partijen in alle discretie gesprekken konden worden opgestart.
Dit is een beslissing die we hebben genomen in het belang van VRT én de slachtoffers omdat we vinden dat de meerwaarde van een helend gesprek niet kan worden overschat. De kleinste kans om in deze zaak tot een verzoening te komen verdient het te worden gegrepen.
Bart De Pauw heeft ons bevestigd dat hij vandaag die gesprekken is gestart.
We hopen nog steeds dat iedereen de partijen in deze zaak de kans op een open gesprek wil gunnen. Dat kan enkel als we er met z’n allen in slagen de rust te laten weerkeren. VRT zal te allen tijde slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag blijven beschermen.
Die ochtend heeft Bart De Pauw inderdaad naar advocate Christine Mussche gebeld, die de vrouwen tijdens het proces bijgestaan heeft. Daarin sprak hij ook over excuses. Intussen weten we ook dat De Pauw dat op mail gezet heeft. In die mail stelt hij voor om gesprekken op te starten, om te bekijken in welke omstandigheden die excuses dan zouden kunnen worden overgemaakt.
Maandag 25 maart - Vragen bij raad van bestuur
Na het weekend staat er een raad van bestuur gepland bij de VRT. Voor alle duidelijkheid: die was al gepland, maar de kwestie komt uiteraard wel op de agenda.
We horen dat die "vrij sereen" verlopen is, maar dat er toch een aantal serieuze vragen gesteld zijn bij de aanpak en de communicatie. Er zou ook gevraagd zijn om de documentaire toch uit te zenden.
Dinsdag 26 maart - een open brief en een ommekeer
Vanochtend gaat het ineens snel. Er verschijnt een open brief vanuit medewerkers uit de cultuur- en mediasector, die in een mum van tijd door honderden mensen ondertekend wordt. Onder hen niet de minste namen: van acteurs en actrices als Maaike Neuville, Josse De Pauw, Jennifer Heylen en Charlotte De Bruyne tot regisseurs als Michaël Roskam en Stijn Coninx. Ook VRT-gezichten als Fien Germijns, Siska Schoeters en Gloria Monserez ondertekenen de brief.
"Het is voor ons onaanvaardbaar dat in een televisielandschap één iemand klaarblijkelijk de macht kan hebben om, omwille van vage redenen, de uitzending van een belangrijk document over grensoverschrijdend gedrag in datzelfde landschap uit te stellen en wie weet wel gewoon te annuleren", klinkt het scherp.
Ze stellen verschillende eisen: de documentaire moet uitgezonden worden, en er moet helder en duidelijk gecommuniceerd worden. Vooral CEO Delaplace krijgt een serieuze veeg uit de pan: ze verwijten hem "vage machtsingrepen" en "grensoverschrijdend gedrag".
Letterlijk: de open brief vanuit de cultuur- en mediasector
Geachte Benjamin Dalle,
met verbijstering, ontzetting en groeiend ongeloof hebben wij in de media de vreemde bochten gevolgd die Frederik Delaplace, CEO van de publieke omroep, maakte naar aanleiding van de geplande uitzending van ‘Het proces dat niemand wou’ op VRT. Een documentaire waarin acht vrouwen getuigen over grensoverschrijdend gedrag van BDP aan hun adres, een documentaire die meneer Delaplace reeds tot tweemaal toe had uitgesteld. In een communiqué aan zijn collega’s van vrijdag jl. liet hij weten dat de waarheid zijn rechten kent, dat er excuses op til waren ter attentie van de vrouwen in kwestie en dat die gesprekken in alle discretie dienden te gebeuren. Wij kunnen ons het aantal opgetrokken wenkbrauwen niet voorstellen van al die mensen die zich, bij het lezen van dit bericht, moeten hebben afgevraagd wat de link is tussen nakende excuses en het uitstellen van een documentaire waarin de vrouwen op serene wijze hun verhaal vertellen. Dat is het. Zij vertellen hun verhaal. Wij vragen ons af wat daar bedreigend aan kan zijn in een helingsproces, tenzij het door de CEO van de publieke omroep zelf als bedreigend ervaren wordt, natuurlijk. Als de intentie van bovengenoemde baas zuiver was geweest, dan had hij maar één keuze kunnen maken, namelijk de vrouwen aan het woord laten, hen ruimte geven, ja, zendtijd.
Voor ons is er geen andere verklaring dan dat de man een dubbele agenda heeft. Als de waarheid zijn rechten heeft, zoals Delaplace dat in zijn bericht aan zijn collega’s laat weten, dan willen wij bij dezen aan hem laten weten dat de waarheid ook hààr rechten heeft. En wij, artiesten en makers waarvan velen de programma’s bevolken, voor of achter de schermen, waarvoor meneer Delaplace al dan niet zijn fiat geeft, wij willen weten wie er hier een hand boven het hoofd gehouden wordt? De vrouwen die hij meent te beschermen zijn het alvast niet, want zij werden pas na het uitstellen van de documentaire op de hoogte gebracht dat die was uitgesteld. Ridderlijke daad?
Het is voor ons onaanvaardbaar dat in een televisielandschap één iemand klaarblijkelijk de macht kan hebben om, omwille van vage redenen, de uitzending van een belangrijk document over grensoverschrijdend gedrag in datzelfde landschap uit te stellen en wie weet wel gewoon te annuleren. Misschien komt Frederik Delaplace nog uit een tijd waarin hij weg kon komen met zulke vage machtsingrepen, maar wij hopen alvast dat de boodschap vanuit de politieke wereld naar hem toe even duidelijk en kraakhelder mag zijn als dat zijn boodschap schimmig en vaag is.
Wij hebben drie jaar geleden al een streep in het zand getrokken exact om dit soort haantjesgedrag aan te kaarten. Dacht meneer Delaplace dat de storm was gaan liggen? Jammer, maar helaas. Hij heeft hem zelf terug doen opwaaien. Tot daar ‘de rust’ die diende ‘weer te keren’. Want als zou blijken dat het stil blijft vanuit politieke hoek, als zou blijken dat Frederik Delaplace kan wegkomen met dergelijk grensoverschrijdend gedrag, dan zou u, minister Dalle, moeten toegeven dat er uiteindelijk, in al die jaren sinds #metoo, nog maar bitter weinig veranderd is.
Wij, spelers uit het brede culturele veld, wij eisen dat de acht vrouwen uit de documentaire de ruimte krijgen die zij verdienen, op de publieke zender.
Wij eisen dat er waarlijk werk wordt gemaakt van het aanpakken van grensoverschrijdend gedrag binnen de VRT en daarbuiten en niet in de holle woorden die Delaplace aan zijn collega’s durft voorschotelen als de waarheid die zijn rechten kent.
Wij eisen dat hier helder en duidelijk over gecommuniceerd wordt, zonder dubbele agenda’s, zonder politieke spelletjes. Want is meneer Delaplace alleen in deze beslissing? Of wordt ook hem de hand boven het hoofd gehouden? Indien ja, dan is het aan de gehele raad van bestuur om te verduidelijken in wiens voordeel deze beslissing precies genomen is. De reconstructie van de feiten wijst alvast naar een ingreep waarin op geen enkele manier rekening werd gehouden met de vrouwen zelf en dat lijkt ons toch de kern van de demarche geweest te zijn? Wij, als medewerkers aan de programma’s van de publieke omroep, als belastingbetalers en als geëngageerde makers binnen het culturele veld, zullen niet rusten voor er helderheid is geschapen.
En ten slotte willen wij aan de vrouwen in kwestie die in de documentaire aan bod komen meegeven : wij staan als één blok achter jullie. Jullie zijn niet alleen. Niet in de haatberichten die jullie ontvangen, niet in het zwijgen dat jullie wordt opgelegd. Jullie mogen uitblazen in het peloton, wij zullen even op kop, we’ve got your back. De moed die jullie hebben getoond in jullie kwetsbaarheid is groots. Wij danken en erkennen jullie daarvoor.
Het is niet minder dan een schandaal dat de publieke omroep dat niet doet. Het is niet minder dan een schandaal dat de VRT de boodschap uitzendt dat, indien er excuses op til zijn, de getroffen vrouwen maar even hun mond moeten houden. Dat is ongezien, onaanvaardbaar en menselijk gezien onmogelijk, wat ons betreft.
Een antwoord van CEO Frederik Delaplace laat niet lang op zich wachten. Amper een uur later volgt er een nieuwe mail dat er "een grote inschattingsfout" gebeurd is. Gekoppeld aan "uitdrukkelijke excuses". "Die deuk in het wederzijds vertrouwen hadden we kunnen vermijden. We hadden onze beslissing veel beter moeten duiden en we hadden de slachtoffers in deze zaak sneller en beter moeten betrekken."
Er volgt een grote ommekeer, want de VRT komt terug op haar beslissing en zal de documentaire alsnog uitzenden. Er wordt meteen een nieuwe datum geprikt: morgen, 27 maart.
Letterlijk: de mail van Frederik Delaplace
Beste collega
De voorbije dagen is er veel beroering ontstaan over het uitstellen van de documentaire over de zaak- De Pauw. Wij hebben met de beste intenties gepoogd om in de zaak- De Pauw de omstandigheden te creëren waardoor een toenadering mogelijk werd tussen dader en slachtoffers. Het tijdelijk uitstellen van de lineaire uitzending van de reeks ‘Het proces dat niemand wou’ leek ons daarbij een te verdedigen beslissing. Voor het eerst zijn er ook effectief stappen gezet die kunnen leiden tot het belangrijkste dat in deze zaak ontbreekt: een welgemeende ‘sorry’ en authentiek schuldbesef. Dat is niet gering, want de kleinste kans om in deze zaak tot een toenadering te komen, verdient het te worden gegrepen.
We hebben hierin getracht uit te gaan van het belang van de vrouwen in deze zaak, zoals we dat de afgelopen jaren altijd hebben gedaan. Dat was alvast onze bedoeling. Het is helaas niet hoe het uitstel van de lineaire uitzending van de reeks bij velen is overgekomen. De indruk is gewekt dat er voorwaarden waren gekoppeld aan eventuele gesprekken en dat VRT die voorwaarden ondersteunde. Dat was niet onze insteek, maar we begrijpen dat het bij velen zo is overgekomen. Dat was een grote inschattingsfout. We wensen ons hiervoor uitdrukkelijk te excuseren. Die deuk in het wederzijds vertrouwen hadden we kunnen vermijden. We hadden onze beslissing veel beter moeten duiden en we hadden de slachtoffers in deze zaak sneller en beter moeten betrekken.
De afgelopen dagen is gebleken dat we met het voor onbepaalde tijd uitstellen van de reeks precies het omgekeerde hebben bereikt van wat we beoogden. Ons initiatief lijkt verdere stappen richting een ‘mea culpa’ nu veeleer in de weg te staan en dreigt de oorspronkelijke intenties in de kiem te smoren. In die omstandigheden heeft verder uitstel van de lineaire uitzending geen zin meer. VRT zal ‘Het proces dat niemand wou’ daarom vanaf morgenavond, woensdag 27 maart, op VRT CANVAS uitzenden.
We hopen dat hiermee het vertrouwen in de intenties van VRT kan worden hersteld en dat tegelijkertijd de opgestarte gesprekken in alle rust kunnen verder gaan. Mocht dat nuttig zijn, zal VRT daarbij alle hulp bieden die nodig is. De publieke omroep zal zich te allen tijde blijven inzetten voor de strijd tegen machtsmisbruik en grensoverschrijdend gedrag.
Frederik Delaplace
De vrouwen, noch hun advocate willen vandaag reageren op de demarche van de VRT. Ook Bart De Pauw neemt een hele dag zijn telefoon niet op, maar 's avonds laat verschijnt er een bericht op Instagram. Daarmee doorbreekt hij na al die jaren de stilte.
"Ik besef ten volle dat ik hen leed heb berokkend en fouten heb gemaakt. Ik heb daar spijt van, maar dat is niet zo overgekomen. Zo is de indruk ontstaan dat ik nooit mijn excuses heb aangeboden of geen schuldinzicht had. Dat is moeilijk om telkens weer te lezen, want dat heb ik wel degelijk. Ik leef al jaren met de schaamte en de spijt van wat ik heb gedaan."
Hij doet ook zijn relaas van de ontmoetingen met de VRT-top - hij noemt daarbij CEO Frederik Delaplace en Directeur Content Ricus Jansegers bij naam. In die gesprekken zou hij gevraagd hebben om "zaken die feitelijk onjuist waren" uit de docureeks te verwijderen. "Iets waar ook Delaplace en Jansegers begrip voor hadden", klinkt het.
Hij eindigt zijn boodschap met een verwijzing naar zichzelf en zijn familie en "de schandpaal" die ze "de komende drie weken wederom ondergaan". "Wanneer is genoeg genoeg?"
Gaat de storm nu liggen?
Op de ommekeer vanuit de VRT komen uiteenlopende reacties.
Tv-maker en actrice Sarah Vandeursen - die de brief ondertekende - vindt het "de enige juiste beslissing". "Het is een hele goede, serene documentaire die zeer noodzakelijk is, omdat heel veel mensen precies nog altijd niet goed begrijpen wat daar precies gebeurd is in de zaak-De Pauw." Of dit volstaat voor haar? "Iedereen maakt fouten. Het is sterk dat de beslissing rechtgetrokken is. Wat mij persoonlijk betreft is dat oké."
Ook bij Vlaams minister van Media Dalle klinkt eenzelfde geluid: dit is de juiste beslissing. "Het zorgt voor de duidelijkheid die nodig was, in het belang van de betrokken vrouwen", schrijft hij op X. Even later herhaalt hij voor de camera: "Ik denk dat het een belangrijk signaal is om aan te geven dat de slachtoffers centraal staan, dat de betrokken vrouwen centraal staan."
Verschillende leden van de commissie Media van het Vlaams Parlement stellen zich wel nog vragen bij de gang van zaken.
Stéphanie D'Hose van meerderheidspartij Open VLD vindt het "heel goed" dat de documentaire nu toch wordt uitgezonden. Voor haar is het vooral belangrijk dat er lessen getrokken worden. "Dit moet een vervolg hebben. Een gesprek tussen de CEO en alle slachtoffers bijvoorbeeld. Er moet ook duidelijkheid komen waarom het een en ander gebeurd is zoals het gebeurd is." Ze wil ook dat de interne VRT-processen bekeken worden: "Wie mag wanneer ingrijpen bij uitzendschema's?"
Frederik Delaplace is zijn geloofwaardigheid binnen de culturele sector vandaag kwijt
Katia Segers (Vooruit)
Oppositiepartij Vooruit is scherper. Voor Katia Segers staat de positie van Delaplace wél onder druk. Ze noemt wat er gebeurd is "ongezien" én voor haar "is het kwaad geschied". "De VRT is de grootste culturele instelling. Als je ziet dat die brief zoveel handtekeningen verzamelt van grote namen, dan is hij zijn geloofwaardigheid binnen de culturele sector vandaag kwijt. Er moet heel wat gebeuren om die terug te winnen."
Meyrem Almaci (Groen), voorzitter van de Mediacommissie, bevestigt de inschattingsfout van de VRT en spreekt over "zware emotionele schade". "Dit heeft alles erger gemaakt in een dossier over grensoverschrijdend gedrag", vat Almaci samen. "Als de schade zo groot is, moet je meer doen dan een documentaire uitzenden. Hoe kunnen we dit in de toekomst voorkomen? Dit mag zich nooit meer herhalen. Je kunt niet zomaar overgaan tot de orde van de dag."
Wij gaan op basis van deze casus de kop van meneer Delaplace niet eisen
Klaas Slootmans (Vlaams Belang)
Vlaams Belang stelt de positie van Delaplace niet in vraag. "Zijn bedoelingen waren goedbedoeld, de manier waarop het gebeurd is, daar hebben we vragen bij. Hij heeft een intermediaire rol willen spelen tussen slachtoffers en daders. Dat vinden we positief. Wij gaan op basis van deze casus de kop van meneer Delaplace niet eisen", benadrukt Klaas Slootmans. Ook voor N-VA, de grootste regeringspartij in Vlaanderen, is de kous af.
Het is nu afwachten of de kous écht af is.
"Het proces dat niemand wou" is morgen te zien om 21.20 uur op VRT Canvas en VRT Max.
