Kan je nog 'mannelijk' zijn zonder de stempel 'toxisch' te krijgen?

Jef Willem (33) is co-host van de podcast 'Onbespreekbaar', die mentale gezondheid bespreekbaar wil maken. Via de podcast wordt hij voortdurend gecontacteerd door mannen die eenzaam zijn. "Elke dag krijgen we een kleine lawine aan berichten binnen. Mannen schrijven dat ze hypereenzaam zijn en niet weten wat hun rol is in onze maatschappij, hoe ze nuttig kunnen zijn. Het is al een paar jaar zo, maar het neemt echt toe." 

Niet alleen mannen reageren op Jefs podcast over mentaal welzijn, hij krijgt ook veel berichten van vrouwen. "Het is een lastig onderwerp, maar wel een waar we onze tanden moeten inzetten. We zitten nu precies tussen 2 extremen: het patriarchale ideaal en het feministische ideaal. Ik denk dat het te veel van het goeie is aan beide kanten van het spectrum. Dat is misschien wel typisch aan de mens, dat extreme delen van de samenleving altijd reageren op elkaar." 

Toch merkt Jef dat het de laatste jaren erger wordt. Daar zitten sociale media volgens hem voor een groot stuk tussen. "Mannen zien video's waarin vrouwen mannen afkraken, en vrouwen zien video's waarin het omgekeerde gebeurt. Daardoor krijgen we het gevoel dat alles veel radicaler is dan het in werkelijkheid is."

"En we radicaliseren zelf misschien ook wel. Eenzaamheid is ook één van de meest drijvende factoren voor radicalisering. Daarom snap ik wel waarom sommige mannen zich aangetrokken voelen door Andrew Tate."

De feministische beweging is in theorie misschien inclusief, maar een klein deel ervan is allesbehalve verwelkomend, vindt Jef. "Als een hashtag als 'MenAreTrash' trending kan zijn, kan je niet meer spreken van inclusiviteit. Eén geval of individu vertegenwoordigt natuurlijk nooit een hele groep, maar toch reageren veel mannen op de minderheid die zulke dingen zegt."

"Er valt mij ook een dubbele standaard op. Als een man zich gedraagt op een manier die niet wenselijk is, wordt soms gesproken over 'small dick energy'. Maar ik zou een gelijkaardig verwijt nooit over een vrouw kunnen uitspreken, dan is het gedaan met mijn carrière. We moeten neutraler zijn. Waarom die focus op de lengte van iemands penis, of hoe groot of zwaar iemand is?"

Dimitris Bousoulas (34) werkt bij het ACV in Antwerpen en geeft ook personal training in de fitness. Daar probeert hij zo inclusief mogelijk te werken. "Ik ben heel jongensachtig opgevoed, ik hing rond in de kleedkamers van het voetbal. Meer jongensachtig kon bijna niet. De grootste angst was toen om als 'verwijfd' gezien te worden. Nu zou me dat niet meer uitmaken."

Nu hij 34 is, zou Dimitris nooit luisteren naar een figuur als Andrew Tate, maar op z'n 16 zou hij hem misschien wel gevolgd hebben. "Nu ik ouder ben en een betekenisvolle relatie heb met een vrouw, weet ik wat toxisch gedrag met vrouwen doet. Daar dacht ik als 16-jarige gast totaal niet bij na."

Dimitris merkt op dat het niet alleen voor mannen moeilijk is om een doel in het leven te vinden. "De traditionele doelen waren wel mooi: een gezin stichten, goed voor dat gezin zorgen. Maar ik denk dat die doelloosheid van tegenwoordig los staat van gender. Volgens mij is het voor iedereen, en zeker voor jongeren, moeilijk om een doel te vinden waaraan je je kan binden."

"In dat opzicht snap ik waarom jongeren Andrew Tate volgen, want wat hij zegt is simpel en duidelijk. Eén van mijn rolmodellen was internetfenomeen Jake Paul. Hij was ook altijd heel mannelijk."

"Maar een rolmodel moet vooral een positieve boodschap uitdragen. Het moet iemand zijn die jongeren aanzet om met elkaar te praten, zodat ze in contact komen met mensen waarmee ze in eerste instantie geen gesprek zouden aanknopen. Als ik in mijn jeugd zo'n rolmodel had gekend, was ik veel sneller op het punt gekomen waar ik nu zit."

Laora Mastari (30) schreef haar doctoraat in de sociologie over genderconformiteit bij jongeren en de mechanismen die daarachter schuilen. "De traditionele gendernormen waarmee mannen geconfronteerd worden, hebben altijd een negatief effect gehad op hun mentaal welzijn. Dat zag je jaren geleden dus ook al. Maar het feminisme is nu nog sterker aanwezig, waardoor mannen echt in vraag beginnen te stellen wat het nog betekent om mannelijk te zijn." 

De sociologie heeft verschillende verklaringen voor waarom gendernormen bij mannen zo dwingend zijn, zegt Laora. "Als je mannen en vrouwen als groep bekijkt, kan je zeggen dat mannen zich globaal gezien in een dominante positie bevinden."

"Het is typisch voor dominante groepen om heel strenge regels te hebben voor wie tot die groep behoort. Alles wat vrouwelijk is, hoort niet bij de dominante groep. Die grenzen worden streng bewaakt. Dat heet 'genderpolicing'."

"Vooral tijdens de puberteit merken we dat er enorm aan 'genderpolicing' wordt gedaan door jongeren. Opmerkingen over gendernormen en wie er niet aan voldoet, kunnen enorm schadelijk zijn. En we weten dat die opmerkingen vooral tussen mannen onderling worden gegeven."

"Er zijn tegenwoordig alternatieve vormen van mannelijkheid, maar tijdens de adolescentie wordt het allemaal zo strak en nauw bepaald, dat ook vandaag jongeren nog enorm onder druk staan om zich aan die normen te houden."

In gendernormen kom je altijd het aspect tegen van de dominante groep. Je kan dat niet loskoppelen van elkaar, zegt Laora. "We zien dat vrouwen worden aangespoord om een STEM-richting te volgen, maar de omgekeerde beweging zien we veel minder."

"Mannen worden niet aangemoedigd om in de zorg te werken. Dat komt omdat zorgberoepen vandaag nog veel minder status hebben. Genderverschillen zijn dus niet neutraal."