25 jaar Roger Raveelmuseum in Machelen-aan-de-Leie wordt gevierd met expo 'Roger Raveel: de essentie'

De expo 'Roger Raveel: de essentie' is de tweede expo die opent in het verjaardagsjaar van het Roger Raveelmuseum. In februari opende al de expo 'Zulma. Muze en manager', die volledig gewijd is aan zijn echtgenote en nog loopt tot begin mei. Zulma De Nijs was de vrouw langs wie iedereen moest passeren die Raveel wilde zien en zij verkocht zijn werken ook. 

De expo die dit weekend de deuren opent, is 'Roger Raveel: de essentie'. Museumdirecteur en curator Melanie ​Deboutte heeft uit zijn omvangrijke oeuvre (meer dan 850 werken) een selectie gemaakt. Het zijn voornamelijk werken uit de collectie van het museum, aangevuld met enkele bruiklenen uit privécollecties, topstukken dus, maar ook werken die het publiek zelden te zien krijgt.  

"Ik heb moeten vaststellen dat er een heel fout beeld bestaat van zijn werk", zei Deboutte gisteren in 'Culture Club' op Radio 1. "Over het algemeen kennen mensen hem van zijn late werk: het werk met de grote witte vierkanten, felle kleuren, grote werken, veel zelfportretten. Maar toen ik een kijkje nam in het depot en daar al die fantastische vroege schilderijtjes uit de jaren 50 zag, dacht ik: hier zit heel veel waarmee ik nog aan de slag kan."

Raveel (1921-2013) wordt beschouwd als een van de belangrijkste naoorlogse Belgische kunstenaars en je kan zijn werk al op onverwachte plaatsen gezien hebben. Zo zijn de veerboten in Oostende en Nieuwpoort bijvoorbeeld beschilderd door Roger Raveel. 3 jaar geleden was er in Bozar in Brussel nog een grote overzichtstentoonstelling .  

De kunstenaar maakte radicale werken die hun tijd ver vooruit waren. "Hij was zeer ambitieus en was zich ook zeer bewust van zijn kunnen", legt Deboutte uit. "Hij was echt de meester van Machelen, maar hij vond het ook voldoende om in zijn dorp te blijven. Hij was ervan overtuigd dat hij een eigen museum moest kunnen krijgen, gelinkt aan het universum waar hij zijn hele leven heeft gewerkt."

Toch heeft Raveel zich lang miskend gevoeld, maar hij heeft er altijd in geloofd dat er een voortschrijdend inzicht zou komen. "Ik ben ervan overtuigd dat ze meer en meer het geniale gaan zien van mijn werk", zei hij hierover in een interview in 2006. 

De expo is grotendeels chronologisch opgebouwd en opent met de werken die Raveel tussen 1948 en 1955 op zijn zolderkamer van zijn ouderlijke huis maakt. Inspiratie vindt hij in zijn directe omgeving, het "typische Vlaamse dorp Machelen": anonieme figuren die aan het werk zijn, betonnen palen en muren, weilanden, enkele voorwerpen op de keukentafel. 

In 1948 neemt Raveel, een klassiek geschoold schilder, een radicaal besluit. Hij wil opnieuw beginnen en "probeert alles te vergeten wat hij geleerd heeft". Hij schuift alle invloeden en bewondering voor andere kunstenaars aan de kant en zegt tegen zichzelf: "Je hebt niets meer, je kan niets meer. Kijk naar de dingen en begin te tekenen en te schilderen." Zo vindt hij vrij snel zijn eigen stijl die hij zijn hele leven lang verder uitpuurt. 

Door die unieke stijl blijft Raveel volgens Deboutte als schilder ook vandaag nog relevant. "Hij heeft vrij vroeg in zijn ontwikkeling een eigen stem gevonden na zeer intensieve studie van de kunstgeschiedenis. Hij maakt een soort synthese van wat hij op dat moment interessant vindt en vertaalt dat op zijn eigen manier. Daarnaast is hij altijd zeer koppig gebleven." 

Rond 1955 gaat Raveel meer "vanuit de buik" schilderen en ook vaker in open lucht. Ook het vierkant duikt vanaf dan op in zijn werk. Dat zou geïnspireerd zijn door de witte lakens die op het platteland hingen te drogen. 

Raveel associeerde het witte vierkant ook met het schildersdoek. Het nodigt de kijker uit om zelf een deel van het werk in te vullen. Raveel ziet de kijker als iemand die een grote verantwoordelijkheid heeft, iemand die zelf kritisch denkt. 

De spiegels die Raveel integreert in zijn werken, versterken dat nog. Ze zorgen ervoor dat de omgeving automatisch onderdeel van het schilderij wordt en dat de toeschouwer letterlijk in interactie kan treden met het werk. Raveel wil dat zijn werk overvloeit in de omgeving en dat de omgeving overvloeit in zijn werk. 

In de jaren 60 gaat Raveel meer contrasterende kleuren en dikke zwarte lijnen gebruiken. Ook monteert hij gevonden voorwerpen op zijn werken waardoor de grens tussen schilderij en omgeving opnieuw vervaagt. De waardering voor zijn werk groeit stilaan. 

In 1966 heeft hij een eerste solo-expo in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel en maakt hij samen met kunstenaars Raoul De Keyser, Etienne Elias en Reinier Lucassen (de Nieuwe Visie) een totaalkunstwerk van de keldergangen van het Kasteel van Beervelde. 

Vanaf de jaren 70 worden zijn werken groter. Bepaalde beelden duiken ook vaker op: de kat, Zulma, vader Gustaaf, het vierkant, het raam, palen en muren in de tuin. 

Op het einde van de expo wordt de chronologie doorbroken. "Daar heb je twee grote zalen waar we een belangrijk aspect van Raveel uitlichten: engagement en de acties die hij heeft ondernomen", legt Deboutte uit.

"Hij heeft zijn kunst ingezet om actie te voeren. Zo heeft hij in de zomer van 1971 beschilderde houten zwanen in de Brugse Reien gezet. Daarmee heeft hij onbedoeld, maar wel terecht, de aandacht gevestigd op het feit dat de Reien sterk vervuild waren." 

Tijdens dit openingsweekend zijn er allerlei extra activiteiten in het museum, zoals grime voor kinderen in het Raveel-thema.

Ook zal men zowel vandaag als morgen de duif die in het kunstwerk 'Neerhof met levende duif', een van zijn belangrijkste werken, zit door de deur van de museumzaal naar buiten laten vliegen. Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele (N-VA) kreeg die eer gisteren al tijdens de officiële opening van de expo (foto hieronder). In normale omstandigheden zit er al lang geen duif meer in het kooitje.