Waarom de hongersnood in Gaza officieel nog geen hongersnood is: "Cynisch genoeg moet het nog erger worden"

Uitgemergelde kinderen, mensen die noodgedwongen gras en dierenvoeder eten en al tientallen hongerdoden. Tegelijk spreekt de VN nog steeds over een "dreigende hongersnood" in de Gazastrook.

"Een echte hongersnood komt zelden voor", weet Afrika-specialist Stijn Vercruysse. Dat komt omdat de VN en enkele NGO's een erg strikte definitie van de term hanteren.

"Er moeten belangrijke parameters overschreden worden voor we officieel van een hongersnood kunnen spreken", legt Vercruysse uit. "Aan een hongersnood gaan altijd 4 fases vooraf."

In 2004 werd een fasesysteem voor honger in het leven geroepen. "Een voedselcrisis bestaat in dit systeem uit 5 fases", zegt Vercruysse. "Het is een beetje te vergelijken met de categorieën waarin orkanen worden ingedeeld."

Welke fases zijn er?

• Fase 1 en 2: hulporganisaties kunnen alles nog onder controle houden

• Fase 3: hulporganisaties slaan alarm en vragen om meer middelen. "Dit hoor je nu al maandenlang over Gaza, maar bijvoorbeeld ook over Soedan."

• Fase 4: de alarmbellen gaan echt rinkelen om dringend in te grijpen

• Fase 5: is de hoogste fase, de échte hongersnood

Om echt van een hongersnood te spreken en dus in fase 5 te belanden, moet volgens de definitie van de VN meer dan 1 op de 3 kinderen ernstig ondervoed zijn, meer dan 1 op de 5 gezinnen een wekenlang voedseltekort hebben en moeten er per 10.000 mensen dagelijks meer dan 2 volwassenen of 4 kinderen sterven.

Om dat te vertalen naar een Belgische context: in de provincie Oost-Vlaanderen bijvoorbeeld zouden volgens die criteria elke dag 300 mensen moeten sterven van de honger om van een hongersnood te kunnen spreken.

Hoe zit dat momenteel in Gaza? "Cynisch genoeg is er net aan die laatste voorwaarde nog niet voldaan in Gaza", legt Vercruysse uit. "Er moeten met andere woorden nog meer doden vallen voor de hongersnood kan uitgeroepen worden en de politiek niet anders kan dan in actie schieten."

Het is volgens Vercruysse een kwestie van dagen of weken voor ook aan de laatste voorwaarde - het dodental - voldaan zal worden. "De bedoeling van dit systeem is om te voorkomen dat je in fase 5 terechtkomt, maar nu lijkt het erop dat de politiek wacht tot die fase 5 bereikt is om in te grijpen."

VN-noodhulpcoördinator Martin Griffiths liet deze week al optekenen dat het eigenlijk al te laat is als een hongersnood wordt uitgeroepen. En toch ziet het er naar uit dat de politiek er op wacht.

"Het doet denken aan Somalië in 2011", zegt Vercruysse. "Toen werd er ook maandenlang gewaarschuwd en kwamen de donaties niet op gang. Tot de hongersnood werd uitgeroepen. Toen verdubbelde het donorgeld op 24 uur tijd."

Na Somalië in 2011 beloofde de hele wereld plechtig dat dit nooit meer zou gebeuren, "maar in Gaza zijn we op weg naar de grootste voedselcrisis van de 21e eeuw".

Die voedselcrisis zal allicht nog enkele maanden aanslepen, want om de hongersnood uit te kunnen roepen moeten er nog een paar hordes genomen worden. "Eerst moeten er data verzameld worden door alle grote NGO's die aangesloten zijn bij het systeem. Dan wordt er op basis van die data dagenlang vergaderd om vast te leggen in welke fase we zitten."

Vervolgens moet er een comité van 5 onafhankelijke experts over gaan. "Zij doen nog wat interviews en gaan indien mogelijk ter plaatse", legt Vercruysse uit. "Als zij ook vaststellen dat we in fase 5 zitten, mag de humanitaire coördinator van de VN beslissen om in samenspraak met het land in kwestie, de hongersnood uit te roepen."

Ook dat laatste belooft nog problematisch te worden, gezien het onduidelijk is welke autoriteit in Gaza de hongersnood kan uitroepen. "Bovendien betwist Israël de cijfers van de VN", zegt Vercruysse. "Nochtans zijn dit echt heel betrouwbare cijfers: er zal sneller een hongersnood zijn die niet wordt uitgeroepen, dan eentje die onterecht wordt uitgeroepen."

Als de cijfers behaald worden, kan de VN beslissen om de hongersnood eenzijdig uit te roepen. Ook dat kan een kwestie zijn van weken. "Het waarschuwingssysteem kwam er om hongersnood te voorkomen en ervoor te zorgen dat we zuinig zijn met het woord."

"Het perverse is nu dat regeringen lijken te wachten tot het woord wordt uitgesproken om in actie te schieten", besluit Vercruysse. "Over enkele weken zal het zover zijn in Gaza, een schande voor de hele wereld en vooral voor het Midden-Oosten."