Microalgen als voedsel van de toekomst: "Gezond, nu aan de slag met vormen, kleuren en smaken"

Worden micro- en macroalgen de voeding van de toekomst? We konden in het kader van de Flanders Technology and Innovation-beurs (FTI) in het Gentse Wintercircus praten met de Duitse Malu Lücking en Johan Robbens.

Lücking behaalde een Masterdiploma Biodesign aan de University of Arts London en wil algen in alle aspecten aantrekkelijker maken voor de consument - het gaat dan over onze verschillende zintuigen. Robbens werkt als onderzoeker aan het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek ILVO  en houdt zich onder meer bezig met het verfijnen van de smaak van algen. 

Voor Lücking is het antwoord op de vraag of algen de toekomst zijn, een volmondig 'ja'. En daar heeft ze verschillende redenen voor. "Je moet weten dat verschillende soorten voeding in min of meerdere mate bedreigd zijn door de klimaatopwarming, de toenemende weersextremen en menselijke activiteit. Denk aan cacao, koffie, tomaten en bananen", vertelt Lücking over de toekomst. 

Ook avocado's en zelfs rijst komen onder druk te staan - denk aan India en hoe de rijstoogst daar vorig jaar tegenviel door de klimaatverstoring. Tegelijk neemt de kans op ziektes toe. De oorlog in Oekraïne leerde ons dan weer dat onze internationale voedselketen best wel kwetsbaar is. Alternatieven zijn dus meer dan welkom, ook met een steeds groeiende wereldbevolking in het achterhoofd, benadrukt Lücking. 

Voor Lücking is de conclusie eenvoudig: "We moeten verschuiven van op het land geteelde voeding naar de zee. Microalgen zijn eencellige organismen die al heel lang bestaan op aarde, meer dan een miljard jaar. Ze hebben ook enkele massa-extincties overleefd en kunnen dus wel wat hebben."

De winst voor klimaat en milieu kan bovendien groot zijn. Algen helpen om onze voetafdruk te verkleinen, omdat ze een alternatief vormen voor enkele cruciale voedingsstoffen in vlees of soja. Zoals bekend laten die laatste twee een grote afdruk achter op natuur en milieu. 

Microalgen zijn kleine eencellige algen. Ze zijn amper waarneembaar, al kan je ze kennen van de groene aanslag aan de randen van een aquarium of een vijver - een beeld dat Robbens net wil veranderen.

Macroalgen zijn beter zichtbaar met het blote oog - denk aan zeewier. Algen kunnen verwerkt worden in voeding (denk aan zeewierburgers of pizza), maar ook apart gegeten worden. Ook voor microalgen wordt daar hard aan gewerkt. 

Bij het ILVO werkt Johan Robbens specifiek op algen in het ValgOrize-onderzoeksproject . Hij somt de verschillende voordelen in voedingswaarde op:

• Eiwitten: "Algen bevatten eiwitten van hoge kwaliteit, met essentiële aminozuren die ons lichaam niet zelf kan aanmaken (en die we voor de rest dus enkel uit vlees of soja zouden kunnen halen)." 

• Eiwitten (bis): "Daarnaast bevatten ze gewoon ook véél eiwitten, kwaliteit én kwantiteit dus."  Verschillende soorten microalgen zoals Chlorella en Spirulina bevatten ruim 50 procent eiwitten, meer dan een ei (47 procent). Ter vergelijking: rundvlees scoort 17 procent, kip 20. Macroalgen scoren 25 procent, de helft van microalgen, maar nog steeds zeer goed.

• Gezonde vetten: zeewier en algen zijn belangrijke bronnen van omega 3-vetzuren. 

• Vitamines: ze zijn rijk aan vitamines, onder meer het complexe vitamine B12. 

• Anti-oxidanten: een vaak gehoorde bewering is dat we er het verouderingsproces mee tegengaan. Robbens legt uit:  "Anti-oxidanten kunnen vrije radicalen in ons lichaam vangen. Die vrije radicalen kunnen aanleiding geven tot mutaties." In het slechtste geval kunnen ze schade aan weefsels en/of cellen veroorzaken. 

Voorts bieden microalgen specifiek voor de onderzoekers extra voordelen. Er bestaan heel veel soorten om mee te werken, wat het potentieel groot maakt. Momenteel zijn er meer dan 100.000 beschreven, maar er zijn er wellicht heel wat meer.

Bovendien bevatten ze pigment, waardoor onderzoekers kunnen opteren voor bepaalde kleuren zonder kleurstoffen te moeten toevoegen. Microalgen kunnen ook relatief snel gekweekt en geoogst worden. De kostprijs is wel hoger dan voor macroalgen.  

Alleen moeten ze nog aantrekkelijk worden. "Eten gaat uiteraard niet enkel om de juiste voedingsstoffen binnenkrijgen, het gaat ook om plezier", zegt Lücking. "Onze zintuigen willen ook wel wat. Het moet er goed uitzien, goed ruiken, de textuur moet goed zijn als je het in je mond stopt, en het moet uiteraard goed smaken. Een poeder wil je bijvoorbeeld liever niet." 

Lücking stapte een jaar geleden in een project om daaraan te werken. Ze kan intussen al enkele prototypes voorstellen die redelijk goed scoren op de verschillende criteria.

De ontwikkeling van de vormen, kleuren en smaken zit nog maar in een eerste fase, maar Lücking ziet het potentieel: "Je kan het zien als pottenbakken: je kan zelf iets gaan creëren." Sommige microalgen zullen beter geschikt zijn om in pakweg koekjes te verwerken, en andere in warme gerechten. Nog andere kunnen helemaal op zichzelf staan, zoals enkele prototypes waar Lücking het verst mee staat.  

Eén van de creaties heeft de vorm van een mossel. Wat smaken en geuren betreft, gaat het van vis, krab, mossel of garnaal tot een bloemaroma (zoals bij microalgen uit de Zuid-Franse Camargue, zie foto onder). 

Lücking wil met de bestaande types aan de slag gaan, in samenspraak met chef-koks, om het verhaal zo verder te kunnen uitrollen. "Ik ga wellicht eerst naar Hongkong, omdat ze daar vertrouwder zijn met sea food, veel meer dan in Europa.

Een grotere aantrekkingskracht moet er ook voor zorgen dat microalgen en zeewier prominenter te zien zijn in buurtwinkels en supermarkten. Momenteel is het aanbod van zowel micro- als macroalgen (zoals Saccharina) klein, en zit het vaak weggestopt. 

"Als ik een winkel binnenstap en ik zie een grote fruitafdeling met allerlei soorten appels - in verschillende kleuren en vormen, dan krijg ik al zin in appels. Je weet welke vorm of kleur voor welke smaak staat en maakt je keuze", maakt Lücking de vergelijking. Zo zou ze het op termijn ook willen voor de algen. "De appels zijn in dat opzicht een inspiratie voor mij." 

Alleen maar voordelen, lijkt het wel. Toch moeten er nog wat horden worden genomen. 

Zo werkt het ILVO vaak met prototypes in een kleine, gecontroleerde omgeving. "We zien dan dat in een grotere omgeving van bijvoorbeeld 40.000 liter de smaak van gekweekte microalgen soms verschilt van in het lab. We hebben in zo'n grotere omgeving omstandigheden zoals voeding, licht en temperatuur minder goed onder controle, en hebben ook tijd nodig om alles te verwerken." 

Daar kan evenwel aan gewerkt worden. Robbens schat dat over een jaar of 5 dat probleem helemaal van de baan moet zijn. Het opschalen van productie kan ook voor macroalgen nog een uitdaging worden, maar daarvoor kan Europa kijken naar Azië, waar ze al verder staan. 

Nieuw ontwikkelde algen zoals de nieuwste microalgen moeten de goedkeuring krijgen van de Europese voedselautoriteit EFSA, een duur en veeleisend proces voor de algenproducenten. Het zal dan vooral aan de consument zijn om er helemaal voor te gaan, eenmaal de smaak en vorm verder geoptimaliseerd zijn. "Die acceptatie door de markt is iets waar Malu volop aan werkt en waar ook persoonlijkheden zoals Jeroen Meus kunnen bij helpen", zegt Robbens. 

Algen moeten beter zichtbaar worden in de winkel. "Nu heb je de discussie van het kip of het ei. Een manager kan zeggen dat hij ze niet uitspeelt in de etalage omdat ze nog weinig verkopen, maar net daardoor blijven ze ook weinig verkopen."

En zo kunnen, naast pakweg insecten, microalgen het voedsel van de toekomst worden. Robbens verwijst naar Portugal, waar algen al helemaal 'in' zijn.