Meer dan vier op de vijf leerkrachten en directies worstelen met veel planlast in hun job. Dat blijkt uit het eerste planlastrapport van de Onderwijsinspectie. De individuele aanpak voor leerlingen die extra zorg nodig hebben of net meer uitdaging moeten krijgen, wordt gegeven als de belangrijkste oorzaak.
Om zicht te krijgen op de planlast zette de Onderwijsinspectie op verzoek van de Vlaamse regering een actieplan op met daarin een grootschalig onderzoek. Vanaf mei 2022 tot juni 2023 bevroeg de dienst zo'n 8.500 mensen in het onderwijs naar wat die planlast precies is en waar ze opduikt.
Hoewel planlast een subjectieve beleving is van hoe zinvol of effectief een bepaalde taak of verantwoording is, heeft die reële gevolgen zoals stress, verwarring, frustratie en emotionele uitputting, ziet de inspectie. Dat bedreigt de onderwijskwaliteit, die al twintig jaar afneemt.
Meer dan "papieren administratie"
Uit het rapport blijkt dat 83 procent van de onderwijsprofessionals "veel" tot "heel veel" planlast ervaart. Het probleem zit overal. De functie, het onderwijsniveau en het aantal jaren ervaring maken weinig verschil.
Planlast blijkt meer te zijn dan de typische "papieren administratie". De individuele aanpak van leerlingen scoort het allerhoogst als veroorzaker van planlast. Het gaat dan onder meer over individuele leerpaden en individueel aangepaste curricula.
Maar ook rapportering, onder andere de externe druk van ouders, de samenwerking tussen de scholen en het CLB, het talenbeleid en het leerlingvolgsysteem staan op het lijstje.
Verantwoording aan Onderwijsinspectie, koepels en ouders
Op de vraag wie voor al die planlast verantwoordelijk is, wijst 80 procent de Onderwijsinspectie met de vinger. Ook de verantwoording aan koepels en inrichtende machten ervaart 78 procent als planlast. De externe vraag van ouders naar verantwoording is voor 56 procent een planlastveroorzaker.
Opvallend is dat leraren en directies heel verschillend kijken naar de aanpak van planlast. Waar 50 procent van de directies aangeeft beleidsmatig in te zetten op planlastvermindering, ervaart slechts 22 procent van de leraren en ondersteuners dat zo. Onderwijsprofessionals zijn het er wel over eens dat planlastvermindering in de praktijk vooral de taak van de directie is.
De Onderwijsinspectie roept de scholen op "te snoeien in de planlast", maar steekt ook de hand in eigen boezem. Ze lanceerde daarom onder meer in mei van vorig jaar een planlastcalculator. "Die toont in welke domeinen van de schoolwerking de teamleden van de school de grootste planlast ervaren. Zo kunnen leraren meer systematisch betrokken worden bij de planlastvermindering op hun eigen school", zegt inspecteur-generaal Lieven Viaene.
Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) benadrukt dat Vlaanderen zijn regelgeving al versoberde. "Sinds dit schooljaar geldt het 'vermoeden van deskundigheid' voor leerkrachten, waardoor de klassenraad niet langer uitgebreid moet bewijzen dat een bepaalde evaluatiebeslissing terecht is", zegt Weyts.
