Zo klinkt Paul van Ostaijen in het Turks: ‘Passe-partout’ doet aan internationale kruisbestuiving van poëzie en muziek 

“Music meets poetry meets music” is de slagzin van ‘Passe-partout ’. Een cd met een veeltalige mix van muziek en gedichten uit alle windstreken: Ghana, Iran, Marokko, Palestina, Nepal, Turkije én de Lage Landen. Drie jaar is er aan gewerkt, op initiatief van het Poëziecentrum, samen met De Centrale in Gent en de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren.

Muzikanten uit zes verschillende taalgroepen in Gent hebben telkens twee nummers gecomponeerd: een met als tekst een klassiek gedicht uit hun eigen taal, vertaald in het Nederlands, en ze brengen ook het omgekeerde: een Nederlandstalig bekend gedicht in pakweg het Farsi of het Arabisch.

En dat levert verrassende combinaties op. 'Koffiehuis' van Paul van Ostaijen in het Turks bijvoorbeeld, met een vleugje Gentse rap tussendoor. 'Over een lang smal pad' is dan weer de vertaling van een klassieker uit de Turkse literatuur, een gedicht van Aşık Veysel.

"Het is wellicht het meest geliefde nummer uit de Turkse volksmuziektraditie, maar de betekenis ervan is op het lijf geschreven van dit project. 'Op een lange, smalle weg, altijd ben ik onderweg' legt de link met migratie, de brug tussen diverse landen en culturele tradities, de spirituele zoektocht naar innerlijke harmonie", zeggen de Turkse muzikanten. 

Een jonge muzikant uit Ghana liet zich inspireren door 'Op de dood van Sterre', het ontroerend rouwgedicht van Constantijn Huyghens uit 1638 voor zijn overleden vrouw. Bij wijze van contrast hoort er een Nederlandse versie van een Ghanese klassieker bij: het vrolijke 'Gier-man' ofwel 'Pete Pete' in de Ghanese taal twi.

Twee Palestijnse muzikanten gingen aan de slag met het gedicht 'De Belg in 1848' van Guido Gezelle, geschreven tijdens de dreiging van een Franse invasie en annexatie van België. Een gedicht over liefde voor het vaderland, veerkracht en recht op verzet. "Toevallig bracht de Nakba (letterlijk de 'catastrofe' van 1948, toen Israël werd gesticht en honderdduizenden Arabieren moesten vluchten, red.) honderd jaar later datzelfde recht op zelfbeschikking van Palestina en zijn bevolking in gevaar", zeggen de muzikanten. "Zelf kozen we voor het lied 'Mawtani', omdat het onze identiteit en cultuur vertegenwoordigt. In vertaling 'Mijn vaderland'.

“De universele kracht van muziek en poëzie opent deuren en verbindt mensen”, zeggen de organisatoren. En de naam van het project, 'Passe-partout', is als een loper, een sleutel die op alle deuren past.