Pionier van karaoke is overleden: Shigeichi Negishi ontwierp eerste toestel omdat hij niet kon zingen

Een liedje meezingen in de microfoon terwijl alleen de muziek wordt afgespeeld en je de tekst voor jou te zien krijgt. Dat is karaoke, kort samengevat. Ook hier is het een populaire bezigheid, al is niet iedereen even grote fan. En hoewel de meeste mensen weten dat karaoke uit Azië komt, blijft een antwoord op de vraag wie karaoke uitgevonden heeft, meestal uit.

Wie de volgende keer een microfoon in zijn handen geduwd krijgt, kan vertellen dat karaoke eind jaren 60 ontstaan is in het hoofd van Shigeichi Negishi, een Japanse ingenieur. De man is op de respectabele leeftijd van 100 jaar overleden, zo heeft de Amerikaanse auteur Matt Alt bekendgemaakt. Hij woont sinds 2003 in Tokio en is expert in de Japanse populaire cultuur en samenleving.

"Afscheid van een legende", schrijft Alt op X (vroeger Twitter). Hij kreeg het nieuws van Atsumi Takano, de dochter van Negishi. De ingenieur overleed al in januari aan de gevolgen van een val. Hij is 100 jaar geworden.

Matt Alt interviewde Negishi in 2020 voor een boek over de invloed van de moderne Japanse cultuur op de rest van de wereld. Naar aanleiding van het overlijden schreef Alt voor de Amerikaanse krant Wall Street Journal een portret van Negishi en het ontstaan van zijn uitvinding.

Negishi kreeg het idee voor het eerste karaoketoestel in 1967, toen hij als ingenieur werkte aan audiosystemen voor wagens in Tokio. Een van zijn collega's maakte grapjes over de "verschrikkelijke zangstem" van Negishi. "Als ze gewoon maar eens mijn stem konden horen terwijl er muziek onder klinkt", dacht hij bij zichzelf.

Hij vroeg een van zijn medewerkers om een microfoon, luidspreker en cassettedeck via kabels met elkaar te verbinden. Daarna stak hij er een instrumentale geluidsopname in om het systeem uit te testen. Onder de indruk van het resultaat, nam hij het mee naar huis en liet het uitproberen door zijn familie. Het moet de eerste officieuze karaokesessie ooit geweest zijn.

Negishi zag onmiddellijk commercieel potentieel in zijn uitvinding en besloot het samen met een vriend op de markt te brengen. Ze noemden het systeem 'karaoke', een mengeling van 'kara' (Japans voor 'leeg') en 'oke' (afkorting van 'ōkesutora', Japans voor 'orkest'). Die term verwees al naar optredens waarbij professionele artiesten bandopnames van de muziek gebruiken.

Toch werd 'karaoke' niet de naam waarmee Negishi zijn machine zou verkopen. De verdeler vond het woord te veel lijken op 'kanoke', Japans voor 'doodskist'. Negishi kwam daarom met de naam Sparko Box op de proppen en trok er vanaf 1967 heel Japan mee door. Hij demonstreerde het toestel aan eigenaars van bars, hotels, restaurants. "Eender welke plaats waar mensen naartoe gaan om iets te drinken, te ontspannen en te zingen", zou Negishi gezegd hebben.

Ondanks zijn vindingrijkheid kreeg Negishi zijn Sparko Box moeilijk verkocht. Het toestel had veel instrumentale klanktapes nodig om te kunnen werken. Maar vooral ondervond Negishi bijzonder veel tegenkanting van muzikanten. Die waren van mening dat zijn toestel het inkomen afpakte dat zij haalden uit hun optredens in bars en clubs.

In 1975 kapte Negishi met karaoke, volledig. "Hij was het moe, het conflict met de artiesten en het labeur van deur-tot-deurverkoop en onderhoud", schrijft Matt Alt in Wall Street Journal.

Toch betekende dat niet het einde van karaoke als vorm van entertainment. Los van Negishi, en los van elkaar, ontwikkelden ingenieurs en muzikanten hun eigen versie van een karaoketoestel. Karaoke werd immens populair in Japan. De eerste karaokebars in Tokio doken op, en het duurde niet lang voor karaoke ook de rest van de wereld veroverde.

Negishi nam nooit een patent op zijn Sparko Box. In veel bronnen vind je dat de uitvinder van het allereerste karaoketoestel de Japanse zanger Daisuke Inoue is. Hij kwam in 1971 met de 8 Juke, nadat hij meermaals de vraag had gekregen voor geluidsopnames van zijn liedjes zonder tekst. Maar de All-Japan Karaoke Industrialist Association, die de karaoke-industrie vertegenwoordigt, erkent Negishi en zijn Spark Box als de allereerste meezingmachine.

Van de ongeveer 8.000 Sparko Boxes blijft er nog intussen nog maar eentje over. Die is in het bezit van de familie van Negishi, ter herinnering. "Mijn vader voelde veel trots dat hij zijn idee zag uitgroeien tot een wereldwijde cultuur van plezier beleven door te zingen", vertelt zijn dochter Atsumi Takano aan Matt Alt.

Dat hij geen patent op zijn uitvinding had, en allicht dus ook veel inkomsten misgelopen heeft, deerde hem volgens zijn dochter niet. "Voor hem was 100 jaar kunnen leven met zijn familie rondom hem het belangrijkste."