Dat Vladimir Poetin dit weekend opnieuw de presidentsverkiezingen zal winnen, kunnen we nu al opschrijven, maar wat betekent dat eigenlijk voor het klimaat? Kort samengevat: we mogen meer van hetzelfde verwachten. En dat is geen goed nieuws, leert het verleden. "Klimaat maakt geen deel uit van zijn visie", zegt een analist.
Als het over Rusland gaat, wordt er zelden over klimaatbeleid gesproken, terwijl dat voor China, de Verenigde Staten of de Europese Unie anders is. Niettemin is Rusland de op 4 na grootste uitstoter van broeikasgassen ter wereld, na bovengenoemde spelers en ook India. Het is dus wel degelijk belangrijk wat daar gebeurt - of niet gebeurt - aan klimaatpolitiek.
Klimaat is geen prioriteit
De uitstoot van broeikasgassen die de klimaatopwarming veroorzaken, is in Rusland de laatste paar decennia niet gedaald. Ze is zelfs licht toegenomen. Niets wijst erop dat Poetin zijn klimaatbeleid drastisch zou gaan omgooien na zijn herverkiezing. Hij heeft sowieso andere kopzorgen met de oorlog in Oekraïne.
Onder Poetin is de Russische energiemix, die vooral gestoeld is op fossiele brandstoffen, amper veranderd. Klimaatbeleid en het afbouwen van de uitstoot lijken dan ook geen prioriteit voor de president.
In het begin van zijn machtsperiode zou hij gegrapt hebben dat 2 of 3 graden wereldwijde opwarming misschien wel een goede zaak is "omdat de Russen dan minder bontjassen moeten kopen". Het klimaatakkoord van Parijs wil de globale opwarming beperken tot "ruim onder de 2 graden Celsius" omdat vanaf 2 graden de wereld op heel gevaarlijk en onbekend terrein komt.
Klimaatopwarming positief?
Sommigen wijzen er op dat klimaatopwarming Poetin zelfs goed kan uitkomen, bijvoorbeeld als het gaat over het ijsvrij worden van de Noordelijke IJszee. Dat kan nieuwe kansen opleveren voor de ontginning van fossiele brandstoffen. Het kan ook nieuwe scheepvaartroutes openen en dus de economie ten goede komen.
Bovendien ligt het gros van de Russische kiezers wellicht niet wakker van het klimaat. Het is een groot deel van het jaar bar koud in grote delen van Rusland. Meer nog, klimaatopwarming zou eventueel extra kansen kunnen betekenen voor het kweken van gewassen.
Toch heeft de klimaatopwarming al een zichtbare impact in delen van Rusland. Waar de permafrost - de permanent bevroren ondergrond - smelt, zakt de bodem weg en raken huizen van mensen beschadigd. Bovendien waren er de afgelopen jaren, aangewakkerd door de klimaatverstoring, bijzonder zware bosbranden. Dat was onder meer het geval in 2019, 2020 en 2021.
Makkelijke beloftes op internationale toneel
Op internationale samenkomsten zoals de bekende jaarlijkse COP's (de klimaatconferenties van de Verenigde Naties) zegt Rusland dat het zich voor 2030 het doel heeft gesteld om de uitstoot tegenover 1990 af te bouwen met 25 tot 30 procent.
Dat klinkt niet slecht, maar het is een doel dat in de praktijk heel makkelijk te halen is. Op het uiteenvallen van de Sovjet-Unie volgde een economische recessie en ging de uitstoot als vanzelf naar beneden. Volgens schattingen was de uitstoot toen Poetin aan de macht kwam rond de eeuwwisseling sowieso al gedaald met 25 procent.
Daarna zou de uitstoot dus langzaam weer zijn gestegen, al geeft Rusland weinig cijfers vrij en is het bijvoorbeeld moeilijk om zicht te krijgen op de precieze methaanuitstoot (het tweede broeikasgas na CO₂) door het winnen van fossiele brandstoffen. Rusland produceert op grote schaal olie en gas, en wellicht is de methaanuitstoot hoog.
"Zwaar gebuisd" over zowat de hele lijn
Climate Action Tracker, een panel van experts dat de klimaatinspanningen van alle landen bijhoudt, gaf Rusland eerder een zware onvoldoende over zowat de hele lijn . Zowel het klimaatbeleid als de doelstellingen en de gedane investeringen vallen in de op 1 na slechtste categorie. CAT verwacht dat de uitstoot zal blijven stijgen.
Tijdens de voorbije COP28 in Dubai hebben Russische lobbyisten met succes verkregen dat gas in de slottekst specifiek werd vernoemd als "overgangsbrandstof" in de energietransitie.
Klimaat maakt geen deel uit van Poetins agenda
Mikhail Korostikov, Russische klimaatanalist
Sinds de Russische inval in Oekraïne is klimaatverandering wellicht nog minder een prioriteit geworden. Toch liet Poetin in 2021 optekenen dat Rusland tegen 2060 - 10 jaar later dan bijvoorbeeld de EU of de VS - klimaatneutraal wil worden.
Mikhail Korostikov, een Russische klimaatanalist, vertelde aan Climate Home News dat "klimaat afwezig is in zijn visie op de wereld. Het maakt geen deel uit van zijn agenda". Nochtans laat Poetin zich in promovideo's of -foto's graag zien in de natuur. Die komt steeds meer onder druk door de klimaatverandering.
Rusland heeft belangrijke sleutel in handen
Toch speelt Rusland een heel belangrijke rol voor het wereldwijde klimaat. Het gigantische land - ongeveer 560 keer de oppervlakte van België - huisvest zowat een vijfde van alle bossen ter wereld. Die zijn belangrijk voor de wereldwijde ecosystemen.
Er is zoveel ruimte dat de bossen grotendeels gevrijwaard blijven van een directe menselijke impact. De grootste bedreiging voor de boreale naaldwouden lijkt de klimaatverandering zelf.
De uitgestrekte taigawouden worden net als het Amazonewoud soms "de longen van onze planeet" genoemd. In 2020 toonde Poetin zich bezorgd over de grootschalige bosbranden, maar het is onduidelijk of het beleid sindsdien meer inzet op preventieve - of andere - maatregelen.
