Op deze pagina bundelen we alle explainers van KLAAR over artificiële intelligentie (AI). Wat is AI en hoe helpt het ons in het dagelijks leven? Waar loopt het soms mis met AI en waarover moeten wetenschappers en andere slimme koppen toch eens goed nadenken? KLAAR zorgt voor duiding over AI in heldere, korte filmpjes op maat van de leerlingen.
Deze KLAAR-reeks is een samenwerking van VRT met imec .
Sinds vorig jaar is de AI- revolutie echt begonnen. Maar wat is AI precies? Julie Moeyersoms van imec legt aan Anaïs uit dat het meer over een verzameling van technieken gaat zoals bijvoorbeeld het interpreteren van taal, of het herkennen van patronen in bijvoorbeeld foto’s. Wat al die AI-technieken gemeen hebben, is dat ze vertrekken van een enorm grote database en zichzelf eigenlijk aanleren om een juiste oplossing te geven voor het probleem wat hen gesteld wordt. Niet zozeer door te snappen hoe het op te lossen, maar wel door snel te rekenen en patronen te herkennen.
De rekenkracht en snelheid van computers is zo gestegen en de massa informatie op het internet is zo groot geworden, dat AI al kan op een gewone laptop of zelfs op je telefoon. Het lijkt erop dat we lijnrecht tegenover AI staan en dat bv. ChatGPT zijn eigen willetje heeft, maar het blijven mensen die achter die programma’s zitten, ingenieurs die de programma’s sturen. Het gaat dus over mensen en data maar ook een kader om AI te stroomlijnen.
Volgens Isaak Vandermaesen van Scivil en het project Amai, komen we meer AI in ons leven tegen dan we denken. Vooral ook op sociale media. Van die vreemde AI-gegenereerde beelden of ook teksten die door AI werden geschreven, zonder dat het je opvalt. En natuurlijk werkt ook het algoritme: het herkent patronen in de grote database van al de gebruikers en toont jou een filmpje dat exact bij jou past.
Bovendien vervaagt de grens tussen wat AI genereert en wat door echte mensen gemaakt is meer en meer. AI is bijvoorbeeld al supergoed in het nadoen van stemmen en dat kan handig zijn maar wat als AI ineens een politicus een speech laat geven met standpunten die niet passen bij deze politicus?
Er zijn veel goede dingen aan AI en het kan ons ongelooflijk helpen maar er moeten duidelijke regels en wetten zijn rond het gebruik ervan en wat wel of niet mag. Wie maakt die wetten dan? België? Europa? Het is alleszins niet zo dat AI rekening houdt met landsgrenzen. Dus toch nog een uitdaging …
AI is onze de samenleving binnengesijpeld. Volgens Isaak Vandermaesen van Scivil is AI nog in volle ontwikkeling maar er zijn toch nu al straffe toepassingen van AI in verschillende domeinen. Zo is de medische wetenschap blij met AI om bijvoorbeeld huidkanker sneller op te sporen. Of in het verkeer waar AI zorgt voor slimme verkeerslichten die de verkeersstroom beter regelen. Ook in de fabrieken wordt er al gebruik gemaakt van AI bij het sorteren van het magazijn. Het werk wordt efficiënter en energiebesparend. Het project Amai brengt problemen en ideeën van gewone mensen samen met AI om zo ons dagelijks leven gemakkelijker en efficiënter te maken.
AI is toch wel een gerief: het helpt bij het schrijven van een sollicitatiebrief en bij het herkennen van planten in mijn tuin. Je kan rekenen op ChatGPT: het beantwoordt elke vraag die je stelt. En natuurlijk ga je ervan uit dat het antwoord juist is want … het heet ten slotte toch artificiële intelligentie. Maar hoewel AI ongelooflijk krachtig is, het is niet onfeilbaar. En dat kan wel echt tot bizarre situaties, pijnlijke zaken of tot grappige fouten leiden. Anaïs geeft enkele voorbeelden.
AI blind vertrouwen kan dus voorlopig nog niet; je doet er best aan om je eigen brein nog te gebruiken. Dat maakt ook fouten, maar dan weet je tenminste wie het gedaan heeft.
Op verschillende domeinen van de samenleving lijkt het erop dat AI het heft in eigen handen neemt. Denk aan door AI gegenereerde muziek maar ook aan zelfrijdende auto’s. Maar kan een machine verantwoordelijk zijn? Of zijn het de makers? Of de gebruikers? Het antwoord op de vraag rond verantwoordelijkheid blijkt niet zo simpel: de manier van trainen van het AI-systeem is zeer belangrijk maar het gaat ook over het maken van een beslissing. Het gaat niet altijd over juist of fout maar over de context en omstandigheden waarin die beslissing genomen wordt. Denk aan een zelfrijdende auto: moet die al dan niet remmen voor een konijn als het een zware hersenschudding bij de bestuurder kan veroorzaken? Of remmen voor een labrador of een mens? Zelfs in de creatieve wereld waarin de keuzes minder zwaar zijn en andere gevolgen hebben, moet ook wel nagedacht worden over een wettelijk kader zodat auteurs, acteurs en andere creatievelingen hun artistiek beroep kunnen blijven uitoefenen. En wat met de ecologische impact van AI? De energie die AI verbruikt is niet te onderschatten. Ook hier moet over nagedacht worden.
Gelukkig doet Julie Moeyersoms dat bij imec en zij geeft Anaïs er uitleg over in KLAAR.
