Wangedrag van enkelingen of structureel probleem? Defensie worstelt met aanpak van grensoverschrijdend gedrag 

“Veralgemeen het wangedrag van enkelen niet”, was de oproep van minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) vanmorgen. Toch zijn de wantoestanden die nu naar buiten zijn gekomen niet het eerste incident binnen het leger en ook de vakbond spreekt van een structureel probleem.

“Hoewel ik het eens ben met de oproep van de minister, is er toch nog heel wat vooruitgang te boeken”, duidt advocate Carine Flamend in onze podcast 'Het kwartier'.

Flamend, gespecialiseerd in militair recht, heeft al heel wat zaken binnen Defensie behandeld. “Niet alleen van vrouwen die slachtoffer zijn van grensoverschrijdend gedrag, maar ook (onder)officieren die zware pesterijen hebben meegemaakt.”

Daarin ziet ze veel factoren telkens weer opduiken, "zoals alcohol en leeftijd". Ze wil wel benadrukken dat ze geen details uit het nieuwe dossier kent en enkel spreekt over zaken uit het verleden.

Het gedrag hangt ook af van de omgeving. “Militairen zijn vaak op missie in het buitenland en leven kort op elkaar. Dan komen veel frustraties naar boven. Dat heeft allemaal invloed op hun gedrag. Al zijn dat ook problemen die buiten Defensie voorvallen."

Ook niet te onderschatten: de zwijgplicht wordt bij defensie hoog in het vaandel gedragen. “Militairen moeten op elkaar kunnen rekenen en als ze ‘gaan klikken’ kan dat voor een vertrouwensbreuk zorgen. Dat kan zelfs tot carrièreschade leiden en daarom zwijgen slachtoffers er liever over. Ze willen niet flauw doen en weten ook niet bij wie ze terechtkunnen.”

Dat machogedrag is een veel terugkomende factor binnen het leger, volgens Flamend. “Dat komt door die hiërarchische structuur. Binnen Defensie moet je een bevel van je overste uitvoeren. Het is dan ook moeilijk om een onderscheid te maken tussen een bevel en iets wat totaal niet kan.”

Uit de vorige zaken die Flamend behandelde, blijkt dat vrouwen vaker slachtoffer zijn en dat er meer nood is aan gendergelijkheid binnen Defensie. "Op dit moment bestaat 10 procent van het leger uit vrouwen", vertelt Delphine Resteigne in De Wereld Vandaag op Radio 1.

Resteigne is hoofd Sociologie van de Koninklijke Militaire School in Brussel en voert al 20 jaar onderzoek naar inclusie binnen Defensie. "We willen meer vrouwen in het leger, maar dat is een traag proces. Al zien we bij de rekruten al een groot verschil, waar meer dan de helft bestaat uit vrouwen."

Uit het nieuwe onderzoek blijkt dat veel incidenten plaatsvonden bij de dooprituelen in het leger. "Een traditie die al lang geen plaats meer heeft in onze huidige samenleving", vindt Resteigne. "Die rituelen versterken het seksisme en de machtsongelijkheid. Zo zingen ze bijvoorbeeld liedjes waarin vrouwen als seksuele objecten worden beschouwd. Daar word je als vrouw heel ongemakkelijk van als je er naar luistert."

De eerste meldingen in deze zaak dateren al uit 2021, maar Defensie greep niet in. Hebben ze dat bewust verzwegen? “Ik heb de indruk dat de huidige minister transparant is. Het kan ook gewoon zijn dat ze toen dachten dat het om alleenstaande incidenten ging en ze nu pas beseffen dat het om een groot structureel probleem gaat. Dat zal het dossier moeten uitwijzen", aldus Flamend.

Uiteindelijk greep Defensie wel in en werd een heel peloton opgedoekt. "Dat onze minister en de chef zo'n krachtig signaal geven, is heel belangrijk", zegt Resteigne. "We hebben in het verleden al een cel Diversiteit en Inclusie opgestart, vertrouwenspersonen aangenomen en onze medewerkers kunnen zelfs anoniem klachten insturen. Je zal altijd enkelingen hebben die het verpesten. Hopelijk is dit een duidelijk signaal voor alle andere bataljons."

Resteigne geeft dus aan dat er al heel wat stappen zijn ondernomen. Toch is dat te weinig, volgens Flamend. De advocate raadt aan om ook met slachtoffers te gaan praten. “Dat kan verhelderend werken voor de leidinggevenden."

Flamend streeft ook naar een betere screening van rekruten en een betere opvolging tijdens hun carrière. “Al moeten we ook niet te streng zijn, want we hebben nu meer dan ooit militairen nodig. Er moet gewoon benadrukt worden dat respect voor collega’s en leidinggevenden belangrijk is."