Als je met een rattenprobleem zit in je huis of tuin, dan ben je zelf verantwoordelijk om dat probleem op te oplossen. Pas wanneer ratten op het openbaar domein voor overlast zorgen, is het gemeentebestuur aan zet. De gemeente moet zelf inschatten wanneer iets een plaag wordt en wanneer ze dus moet ingrijpen.
Xavier Taveirne is jouw consumentenman. Hij presenteert elke werkdag tussen 9 uur en 10 uur 'WinWin' op Radio2. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
Viviane Coppens is de rattenplaag bij het huis van haar zus grondig beu. "Het loopt in de buurt vol met ratten. Verschillende buren hebben er last van. Dat is al 15 jaar lang zo, maar de gemeente doet niets. Zij komen naar eigen zeggen enkel tussen op het openbaar domein", vertelt ze aan het consumentenprogramma 'WinWin' op Radio2. De zus van Viviane heeft al verschillende keren geprobeerd om de dieren te bestrijden. "Maar het is dweilen met de kraan open", vertelt Viviane. "We hebben alles al geprobeerd, van vallen tot vergif. Binnen is het probleem opgelost, maar buiten krijgen we ze maar niet weg."
Een rattenplaag is niet zo onschuldig. De dieren zorgen niet alleen voor schade, maar brengen ook gezondheidsrisico's met zich mee. De schoonbroer van Viviane liep zelfs het hantavirus op en belandde zo in het ziekenhuis. "We zien geen andere oorzaak dan de ratten", vertelt Viviane over het virus.
Gezondheidsrisico's
Dat zou kunnen kloppen, zegt Joris Moonens. Hij is de woordvoerder van het Departement Zorg van de Vlaamse overheid. "Muizen, maar ook ratten kunnen virussen zoals leptospirose en het hantavirus verspreiden. De kans bestaat dat die ziekten op de mens, vee of huisdieren worden overgedragen."
De ziektes die ratten met zich mee brengen, kunnen je vitale organen aantasten
Joris Moonens, woordvoerder Departement Zorg Vlaanderen
"Leptospirose is een verzamelnaam van allerlei ziekten die veroorzaakt worden door de leptospirabacterie", legt Moonens uit. "Een rat draagt de bacterie mee in zijn nieren, maar wordt er zelf niet ziek van. Wanneer je in contact komt met urine van een besmette rat of met besmet water, kan je er zelf ziek van worden. Symptomen gaan van een grieperig gevoel tot zelfs de aantasting van vitale organen."
In het geval van ratten wordt er gerekend op de verantwoordelijkheid van iedereen
Carmen De Rudder, woordvoerder van Vlaams minister van Volksgezondheid Hilde Crevits (CD&V)
"Ratten en muizen kunnen ook het hantavirus met zich meedragen. Net zoals bij de leptospirabacterie, worden de ratten daar zelf niet ziek van. Door viruspartikels in te ademen, die bijvoorbeeld in de uitwerpselen van ratten zitten, kunnen mensen besmet geraken en griepsymptomen krijgen. Gelukkig ben je meestal na een korte periode weer volledig hersteld." De schoonbroer van Viviane kwam er minder vlot vanaf en moest dus even in het ziekenhuis verblijven om te herstellen.
Wie is er bevoegd?
Als er zich een rattenprobleem voordoet in je huis of tuin, dan is het je eigen verantwoordelijkheid om daar iets aan te doen. Dat kreeg de zus van Viviane ook te horen van haar gemeentebestuur. "Heel wat buren van mijn zus hebben kippen, geiten en zelfs een hangbuikzwijn. We vermoeden dat de oorzaak ergens bij de buren ligt, maar wat doe je daar tegen?"
Rattenverdelger Brecht Van Hecke raadt aan om met de buren rond de tafel te gaan zitten. "Wij proberen vaak al te bemiddelen met de buren. Als dat niet lukt, kan je de wijkagent inlichten zonder meteen een klacht neer te leggen. Die kan het probleem dan eens voorzichtig bespreken met de buurtbewoners."
Steden en gemeenten hebben een sensibiliserende rol
Carmen De Rudder, woordvoerder van Vlaams minister van Volksgezondheid Hilde Crevits (CD&V)
De gemeente komt pas aan zet als het een probleem dreigt te worden voor de volksgezondheid. Als de ratten niet alleen in je huis of tuin, maar ook op de openbare weg rondtrippelen. Wanneer er gevaar dreigt voor een epidemie, plaag of ramp, moet het gemeentebestuur optreden om die te voorkomen of indien nodig te doen stoppen. Zo staat het in de Nieuwe Gemeentewet. "De steden en gemeenten zijn verantwoordelijk voor het openbaar terrein", legt Carmen De Rudder uit, de woordvoerder van Vlaams minister van Volksgezondheid Hilde Crevits (CD&V).
Maar er is geen wetgeving die zegt hoé de steden en gemeentes precies moet handelen wanneer er een rattenplaag is. "Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek heeft wel een gids gepubliceerd met daarin de mogelijkheden die steden en gemeenten hebben om in te grijpen. Zo hebben ze ook een belangrijke sensibiliserende rol."
Er mogen minder actieve bestandsdelen in rattenvergif zitten, waardoor ze minder effectief zijn
Bart Julliams (N-VA), schepen van Klimaat en Duurzaamheid in Geel
Preventieve tips tegen ratten
Er zijn een aantal dingen waar je rekening mee kunt houden om ratten op afstand te houden. Radio2-reporter 'Margaux van de regio' ging op pad met ongediertebestrijder Helmut De Winne. "Het begint bij bewust omgaan met afval", zegt hij in ochtendshow 'Goeiemorgen Morgen!'.
Hoe kan je ratten bestrijden?
Wanneer je met ratten zit, mogen de dieren niet op eender welke manier verdelgd worden. Rattenvergif mag minder gifstoffen bevatten dan vroeger, waardoor de producten minder goed werken en het probleem vaak niet opgelost krijgen.
Verschillende gemeentes en steden gaan daarom creatief aan de slag. De stad Geel gebruikt bijvoorbeeld "slimme vallen" zonder vergif. "Er mogen steeds minder actieve bestanddelen aanwezig zijn in rattenvergif, waardoor het gif minder effectief wordt", vertelt schepen van Klimaat en Duurzaamheid Bart Julliams (N-VA). De slimme vallen lokken de ratten, om ze vervolgens te doen verdrinken in alcohol. "Onze vallen zijn ook niet diervriendelijk, maar het welzijn van onze burgers primeert", vindt hij. Onder andere de stad Lier en de gemeente Putte zijn ook al overgestapt op het systeem met de "slimme vallen".
Kamp je met overlast door ratten? Contacteer dan in eerste instantie zeker de milieudienst van je gemeente. Die kan je verder op weg helpen. In de gids van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek vind je ook een overzicht van de steden en gemeenten die ondersteuning bieden bij een ernstig ratten- of muizenprobleem.
