Kan de Limburgse Maasvallei als voorbeeld dienen voor andere regio's in het land? Na de grote overstromingen van de jaren 90 zijn er heel wat maatregelen genomen. Maatregelen die broodnodig zijn elders, zoals gisteren nog bleek uit de Pano over de Denderstreek.
Kan de Limburgse Maasvallei model staan voor hoe we met water omgaan?
Studie waterbom
In 2022, na de waterbom en overstroming in Wallonië het jaar daarvoor, liet minister van Openbare Werken Lydia Peeters (Open VLD) een studie uitvoeren die uitzocht wat er zou gebeuren als zo’n waterbom op Vlaanderen zou vallen. De resultaten waren "een wake-up call", zei minister Peeters. De schade in Vlaanderen zou oplopen tot 8,1 miljard euro, en in totaal zouden meer dan 86.000 woningen schade oplopen.
Eén regio leek het best bestand tegen zo’n waterbom: de Maasvallei in Limburg. Daar zou de schade "beperkt" zijn tot 66 miljoen euro, en zouden er nauwelijks woningen getroffen worden.
In de jaren 90 krijgt het gebied langs de Maas te kampen met grote overstromingen. In 1993, na een periode van aanhoudende regen, treedt de Maas buiten haar oevers op meerdere plaatsen in Belgisch en Nederlands Limburg. In Nederland overlijden 6 mensen. In Maaseik worden meer dan 1.600 mensen geëvacueerd. Amper 13 maanden later, begin 1995, wordt hetzelfde gebied opnieuw getroffen.
Na die dramatische overstromingen gebeuren heel wat ingrepen om zulke rampen in de toekomst te voorkomen. De Maas krijgt veel meer ruimte, de dijken worden versterkt, en ook de ruimtelijke ordening wordt herzien, mét bouwrestricties.
"De Vlaamse Waterweg heeft zo de streek een nieuwe toekomst gegeven, zowel qua natuur als toerisme en beleving", zegt Katrien Schaerlaekens, coördinator van het RivierPark Maasvallei.
In de regio rond de Maasvallei zijn heel wat zomerdijken verdwenen. Dat zijn dijken die rivieren in de zomer, wanneer het water laag staat, binnen haar voegen houden. Die dijken hadden vaak geen functie meer en werden weggehaald, zodat de rivier meer ruimte kreeg.
Tegelijk werden de winterdijken, die de omliggende dorpen tijdens de natste periodes moeten drooghouden, versterkt. "Dat is een heel belangrijke combinatie geweest, omdat we zo de natuur als spons kunnen gebruiken wanneer het water komt", zegt Schaerlaekens.
Strengere bouwvoorschriften en onteigenen
Daarnaast zijn ook de bouwvoorschriften en regels rond landgebruik in overstromingsgevoelig gebied de voorbije jaren heel wat strenger geworden. In een aantal gevallen is men na de overstromingen van de jaren 90 overgegaan tot onteigeningen. Een aantal gehuchten en woningen werden door de Vlaamse Waterweg afgebroken, om zo opnieuw meer ruimte te geven aan het water.
"Dat is natuurlijk nooit prettig", zegt Schaerlaekens, "maar je moet ook durven zien wat de regio ervoor terugkrijgt". Schaerlaekens benadrukt wel dat het aantal onteigeningen in de regio beperkt bleven, omdat de bewoners volgens haar heel lang goed wisten waar ze wel en niet konden bouwen. Veel van de hoger gelegen dorpjes konden blijven, maar zijn bijvoorbeeld met een brug verbonden.
Je kan de 19e en 20e eeuw niet terugdraaien, want die bevolking is hier nu eenmaal
Katrien Schaerlaekens, coördinator van het RivierPark Maasvallei
Toch is ook het systeem in de Maasvallei niet perfect. Hoewel er de voorbije jaren veel is geïnvesteerd, heeft de Maas vandaag de dag nog steeds minder ruimte dan de "Oermaas" vroeger, aldus Schaerlaekens. "Het gaat sowieso over een gedeeltelijk herstel. Je kan de 19e en 20e eeuw niet terugdraaien, want die bevolking is hier nu eenmaal."
Ook tijdens de overstromingen van 2021 was het in de Maasvallei even spannend. In Heppeneert (Maaseik) moesten de zandzakken op de dijk worden geplaatst om het water tegen te houden. In verschillende Maasgemeenten vonden evacuaties plaats.
"Het werk is zeker nog niet af, en de klimaatverandering zal nopen tot nog meer ruimte voor water."
'Save our souls'
In 2022 maakte kunstenaar Maarten Inghels de zandsculptuur 'Save our souls', als onderdeel van het kunstproject "Kunst aan de Maas". Het kunstwerk staat in de winterbedding van de Maas in Heppeneert (Maaseik), waar tijdens de zware overstromingen in juli 2021 zandzakken op de dijk stonden om het water tegen te houden. Het is volgens Inghels een noodkreet: "het is een smeekbede en noodkreet aan de Maas om niet te overstromen. Of, zoals deze zomer, niet te laag te staan door extreme droogte.”
Tot nu toe hield het werk moedig stand tegen de invloeden van water en wind. In januari was het wel even spannend, toen het waterpeil van de rivier opnieuw heel hoog stond.
Wat doet Vlaanderen om zich te wapenen overstromingen? En waarom blijven lokale besturen bouwvergunningen verlenen in overstromingsgevoelig gebied? Pano trekt naar de Denderstreek. 'Slag in het water' is te bekijken op .
Regionaal nieuws uit Limburg
Gepubliceerd:
