Jan Jaap van der Wal brengt verkiezingsconference 'GEEN STEM': "Vlaamse politici komen met veel weg"

Jan Jaap van der Wal (44) woont ruim 2,5 jaar voltijds in Antwerpen, met zijn echtgenote en zoon. Sinds een jaar heeft hij het statuut van "erkend vreemdeling". Hij is nog niet genaturaliseerd tot Belg en daarom kan hij op 9 juni enkel stemmen voor de Europese verkiezingen en niet voor de Kamer of het Vlaams parlement. Vanuit die positie buigt hij zich over de politiek in ons land.

"Als ik me baseer op de staande ovaties bij de try-outs, is dit misschien mijn grappigste show ooit, ondanks de serieuze onderwerpen", zegt Van der Wal aan VRT NWS. "Ik wil politici niet roasten (comedyvorm waarbij iemand op humoristische wijze beledigd wordt, red.) of lachen met grappige akkefietjes, want dat is iets voor een eindejaarsconference. En nee, er wordt niet gezongen, of toch niet door mij."

"Mijn voorstelling gaat over waarom we op politiek vlak staan waar we staan. En waar we mogelijk naartoe gaan na 9 juni. Ik probeer een zaadje te planten bij mijn publiek, dat misschien achteraf begint te rijpen. Meer kan ik als comedian niet doen." 

"Het worden historische verkiezingen en iedereen moet beseffen dat politiek een langdurige verantwoordelijkheid is van iedereen, niet enkel van politici. Het gaat over de richting waarin je als bevolking wil evolueren. Ik ben politiek gedrevener dan ooit, omdat ik mijn gezin vanuit onze boerderij aan de rand van Amsterdam heb doen verhuizen naar Antwerpen. Ik wil dat het de moeite waard is."

"Mijn show vertrekt niet vanuit het idee dat wij als kiezers goed zijn en politici slecht. Er mag gelachen worden, ook al gaat het over belangrijke thema's als migratie. Ik heb daarover van binnenuit iets te vertellen, door mijn eigen verhuizing. Ik vraag me af waarom zo veel mensen boos zijn en een extreme stem overwegen. België is in vergelijking met andere landen beter uit de coronacrisis gekomen en toch leeft dat gevoel hier niet."

Van der Wal heeft in november zijn stem uitgebracht in Nederland, bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Die werden overtuigend gewonnen door Geert Wilders. Hij ziet veel gelijkenissen tussen de verkiezingscampagne in ons land en bij onze noorderburen.

"Het verloopt allemaal nogal hol en met weinig ideologie. Politicus X of Y reageert op wat er die dag gebeurt, de veroordeling van YouTuber Acid bijvoorbeeld. Allemaal reactief, terwijl je van politiek een proactieve houding verwacht."

"Tegelijk zie je hoe het politieke midden wordt weggevaagd, omdat ze niet met ideeën komen. De socialisten hebben zich afgewend van de groep waarvoor ze moeten opkomen. En de christendemocraten spreken populistische taal, nu Sammy Mahdi zelfs de rechtsstaat in twijfel trekt. Daarnaast is het taboe rond uiterst rechts volledig verdwenen. Een stem voor Vlaams Belang wordt borstklopperij. In de media krijgen ze enorm veel aandacht, wat Tom Van Grieken ook beweert."

"Ondanks de mediaberichten over de vermeende grote groep onbesliste kiezers, weiger ik te doemdenken. Ik denk dat veel mensen slim genoeg zijn om te zien hoe vaak politici uit hun nek lullen. Toch moet je ervan uitgaan dat ze het beste met ons voorhebben, want anders ontstaan er denkfouten."

"Ik hoorde deze week op televisie iemand die ontslagen is bij Van Hool met een boodschap voor Alexander De Croo. Volgens die man deelt onze premier in Europa veel te vlot geld uit aan iedereen, en zou hij beter aan zijn eigen mensen denken. Alle respect voor zijn emoties, maar in die uitspraak komen er verschillende denkfouten samen. Sommige mensen vinden een vorm van boosheid heel comfortabel. Het is moeilijk om dat gevoel te counteren met een rationele uitleg."

Zowel in Vlaanderen als in Nederland bestaat er een rijke traditie aan comedy rond politiek. "Maar ik vind dat Vlaamse politici met veel wegkomen, omdat er weinig politieke satire is. Ik ben daar grote voorstander van. Daarom had ik een vast item toen ik "De ideale wereld" presenteerde. Humor is een ideaal middel om de inconsequente houding van politici aan te kaarten."

Tegelijk kan humor een grote troef zijn voor politici om harten mee te veroveren, vindt Van der Wal. "Al sinds ik hier woon, hoor ik dat Bart De Wever de meest briljante politicus is van de laatste 20 jaar. Ik wil dat gerust geloven, maar elke vorm van humor is verdwenen. Hij is zo'n cliché geworden en alle reacties op hem zijn dat ook. Veel politici nemen zichzelf te serieus: zo win je geen verkiezingen." 

"Ik ben absoluut geen fan van Geert Wilders, maar ik heb gezien hoe hij in de Nederlandse campagne op het juiste moment humor heeft gebracht, met een mopje of zelfrelativering. Dat maakt iemand menselijk en dat werkt. PVDA-voorzitter Raoul Hedebauw heeft ook goed begrepen hoe je een serieuze boodschap kan brengen, zonder te vergeten om af en toe eens goed te lachen met jezelf."

Los van alle humor ziet Van der Wal na 8 jaar - eerst werken en dan wonen -  in ons land steeds duidelijker wat onze kleine kantjes zijn. "Vlamingen vinden héél veel, maar zijn nooit helemaal overtuigd van zichzelf. En ze dragen niet graag de gevolgen van hun gedrag: ze schuiven die verantwoordelijkheid liever door."

"Als je dat vertaalt naar de politiek, wordt het een héél raar spel, door de verschillende niveaus en verdeelde bevoegdheden. Zo reageert de Vlaamse regering vol empathie op de ontslagen bij Van Hool, hoewel zij nieuwe bussen hebben besteld bij een Chinees bedrijf. Op die manier wordt er veel in cirkeltjes gedraaid."

Als Van der Wal op 9 juni wél zou mogen stemmen voor de Kamer en het Vlaams parlement, dan vindt hij niet meteen aansluiting bij één partij. "Als Groen geleid zou worden door minister Petra De Sutter, dan zou ik die stem serieus overwegen. Het is geen geheim dat ik progressief ben, maar ik vind ook dat wie hard werkt, mag beloond worden. Dat is een rechtser standpunt."

"Ik vind de boodschap van Groen zonder twijfel de allerbelangrijkste van deze tijd, alleen wordt alles rond klimaat ongelofelijk slecht gecommuniceerd. Als Tom Van Grieken Vlaams minister-president zou worden, dan zal hij even goed met laarzen aan in overstroomd gebied moeten staan bij noodweer. De klimaatproblematiek zal niet ineens verdwijnen, omdat hij er niet in gelooft."