Chimpansees kunnen leren van soortgenoten wat ze alleen niet onder de knie krijgen. Dat blijkt uit een nieuwe studie, waarbij apen het mechanisme achter een puzzelbox moesten doorgronden om een beloning te krijgen. Enkel apen die 'afkeken', slaagden in hun opzet.
Monkey see, monkey do: chimpansees leren van elkaar wat ze alleen niet kunnen
Trees Vandamme
Gepubliceerd:
Dat Chimpansees sociale dieren zijn die van elkaar leren, wisten we al langer. Maar nu blijkt ook dat ze in staat zijn om complexe vaardigheden te leren van andere groepsleden, zelfs wanneer ze deze vaardigheden niet op eigen kracht kunnen verwerven.
Dit ontdekte de Nederlandse onderzoeker Edwin van Leeuwen (Universiteit Utrecht) samen met enkele internationale collega’s tijdens een groots opgezette studie met een puzzelbox in een chimpanseeopvangcentrum in Zambia. De resultaten van het onderzoek publiceerden de onderzoekers in vakblad Nature Human Behaviour .
Snoepautomaat zet chimpansees aan het werk
“In de puzzelbox zit een lade die ze eerst moeten uittrekken, waarin een zituitsparing zit voor een bal. Die bal moeten ze eerst in een straal van 50 meter om de box zoeken en in deze schuif steken. Wanneer ze de lade vervolgens terugduwen, valt de bal in de box en komen er op een andere plaats enkele pindanootjes uit het complex”, legt de onderzoeker uit. “Vergelijk het een beetje met een snoepautomaat.”
66 chimpansees kregen 3 maanden lang de tijd om de test te ontrafelen en de voedselbeloning te bemachtigen.
“Op het einde van die periode moesten we vaststellen dat geen van de chimpansees begreep hoe de automaat werkt. De test ging dus voorbij aan het directe leervermogen van de mensapen, waardoor ze wel bij elkaar te rade moesten gaan.” En dat was exact de bedoeling – eerste missie geslaagd.
Dominante chimpansee wordt leraar
In een tweede fase namen de onderzoekers één chimpansee uit de groep iedere dag een halfuurtje apart om het dier te trainen.
“We kozen voor een volwassen vrouw met een hoge plaats in de hiërarchie van de groep. Na een week van demonstraties begreep ze hoe de werking van de box ineen zat, en plaatsten we de 'pinda-automaat' terug in de groep."
Daarna trokken van Leeuwen en zijn collega's zich terug om de spontane reacties van de chimpansees op de box zes weken lang te kunnen observeren.
Sociaal leren in actie
De wetenschappers zagen dat de getrainde chimpansee al na enkele dagen met succes ballen uit het bos ging zoeken om ze in de schuif van de box te plaatsen. Intussen konden de andere groepsleden zien hoe er telkens een pinda uit de automaat kwam wanneer ze dat deed.
"We noteerden wie de box aan het uittesten was en welke van de mensapen gewoon observeerde. Na 5-6 dagen was er een tweede chimpansee die de handeling onder de knie had, en stapsgewijs volgden ook de anderen.”
Al leert niet iedere chimpansee uit de groep even snel. “Terwijl de snelste mensaap amper 9 observaties nodig had, moest de traagste 300 keer ‘afkijken’.” Gemiddeld hadden de chimpansees 100 observatiemomenten nodig voor ze begrepen hoe het model werkt.
Opmerkelijk is dat de chimpansees die de test alleen maar op eigen houtje probeerden, er niet in slaagden om pinda's buit te maken. “Sociale informatie van de groepsgenoot blijkt dus cruciaal om deze nieuwe complexe vaardigheid te ontwikkelen.”
Vervolgstudie naar het belang van gezonde groepsdynamieken
“We willen de 2 groepen die we nu hebben onderzocht, opschalen naar 5 tot 8 van deze chimpanseeculturen,” vertelt de expert.
“Daarnaast willen we ook te weten komen welke rol de samenstelling van de groep speelt bij het leren van nieuwe complexe taken. Is de informatie-uitwisseling minder groot bij een competitievere groepscultuur? En worden nieuwe vaardigheden sneller verworven in een 'gezonde' chimpanseegroep, waar bijvoorbeeld minder agressie heerst?”
Inzicht daarin kan volgens van Leeuwen ook nuttig zijn voor ons mensen. “We mogen niet vergeten dat wij evengoed onderdeel zijn van een evolutionair proces. Uiteraard kunnen we beter redeneren en beschikken we over taal. Maar onze eerste neigingen en (voor)oordelen zijn allemaal primaire gedragingen. En die delen we met heel wat andere diersoorten."
“Weten hoe die sociale mechanismes aan onze evolutionaire basis in elkaar zitten, kan ons bijzondere inzichten verschaffen over onszelf en ons leervermogen in een groep.”
