Meer mensen hebben een seksueel overdraagbare aandoening (soa) in Europa. In één jaar tijd zijn 48 procent meer besmettingen met gonorroe gemeld. Het aantal besmettingen met syfilis is met 34 procent gestegen en er zijn 16 procent meer gevallen van chlamydia. Het Europese Centrum voor Ziektepreventie ECDC roept op tot meer aandacht voor preventie en seksuele voorlichting.
Seksueel overdraagbare aandoeningen nemen toe in Europa: helft meer gonorroe, ook syfilis en chlamydia stijgen fors
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Uit een nieuw rapport van het Europees Centrum voor Ziektebestrijding en -preventie (ECDC) blijkt dat het aantal soa's in 2022 aanzienlijk is toegenomen in Europa. Het ECDC spreekt zelf van een "onrustwekkende stijging" en roept op tot meer aandacht voor preventie, seksuele voorlichting en toegang tot testen en behandelingen.
"Je laten testen op soa's is essentieel, vooral als je nieuwe of meerdere sekspartners hebt. Sommige soa's veroorzaken geen symptomen en kan je dus doorgeven zonder dat je het weet. Het is daarom belangrijk om je te laten testen voor je seks hebt zonder condoom. Het is ook belangrijk om je op tijd te laten behandelen, niet alleen om verdere verspreiding tegen te gaan, maar ook om complicaties te vermijden."
Het ECDC benadrukt dat een correct condoomgebruik 1 van de beste manieren is om je te beschermen tegen soa's, ook bij orale seks.
Jongeren hebben tijdens de lockdown niet kunnen oefenen met seksualiteit en condooms
Boris Cruyssaert, woordvoerder Sensoa
Dat er meer soa's zijn, heeft voor een stuk te maken met meer en betere testen. Maar het ECDC wijst ook naar meer losse, seksuele contacten en minder veilig vrijen, zeker nadat de coronamaatregelen zijn versoepeld.
"Door de lockdown hebben jongeren niet kunnen experimenteren met seksualiteit en hebben ze eigenlijk een aantal stappen in hun seksuele ontwikkeling overgeslagen", zegt Boris Cruyssaert van Sensoa. "Ze hebben niet kunnen oefenen, ook niet met condooms bijvoorbeeld, en dat kan een verklaring zijn voor de stijging."
Meer soa's bij mannen die seks hebben met mannen?
Soa's als gonorroe en syfilis werden het meest vastgesteld bij mannen die seks hebben met mannen. Maar hebben zij ook echt meer soa's? "Het is deels te verklaren, doordat mannen die seks hebben met mannen zich veel meer laten testen op soa's", zegt Veerle Doossche, beleidsmedewerker bij Sensoa.
"Mannen die PrEP nemen, pillen die preventief beschermen tegen hiv, werden de voorbije 2 jaar elke 3 maanden getest op soa's. En dus werden er in die groep ook meer soa's ontdekt en behandeld."
Groep die veel meer getest wordt, maar ook echt meer risico loopt op soa's
Veerle Doossche, beleidsmedewerker hiv en soa bij Sensoa
"Langs de andere kant zijn het ook mensen die effectief meer risico lopen op een besmetting, omdat ze veel wisselende, seksuele contacten hebben", zegt Doossche. "De komst van bijvoorbeeld datingapps heeft dat nog meer versterkt."
"Mannen die PrEP nemen, gebruiken tegenwoordig ook minder condooms. De medicatie beschermt hen tegen hiv, maar natuurlijk niet tegen soa's. Het blijft wel belangrijk om te benadrukken dat het om een heel beperkte groep gaat en de meeste homomannen een vaste partner hebben."
Chlamydia
In 2022 zijn er 216.508 besmettingen gemeld met chlamydia. Dat is 16 procent meer tegenover 2021, en 15 procent meer tegenover 2018. In 2020 en 2021, tijdens de coronapandemie, was het aantal gevallen van chlamydia gedaald, om tot een recordhoogte te stijgen in 2022, zowel bij mannen als bij vrouwen. In Europa komt chlamydia nu voor bij 88 per 100.000 inwoners.
De meeste besmettingen waren bij vrouwen tussen 20 en 24 jaar. Maar het aantal nieuwe gevallen is vooral toegenomen onder mannen die seks hebben met mannen. In die groep is het aantal besmettingen met 72 procent gestegen tussen 2018 en 2022.
Chlamydia is de meest vastgestelde soa in Europa. Volgens het ECDC komt dat vooral omdat sommige landen intensief testen op chlamydia, beter testen dan vroeger en het aantal besmettingen nauwgezet rapporteren. Daardoor zijn er ook grote verschillen tussen landen.
Wat is chlamydia?
Chlamydia is de meest voorkomende soa en wordt veroorzaakt door een bacterie. Meestal zijn er geen symptomen. Je kan chlamydia dus makkelijk doorgeven zonder het te weten. Als er toch klachten zijn, verschijnen ze ongeveer 2 weken na de besmetting.
Bij vrouwen kan dat zijn: meer of andere vaginale afscheiding, pijn of bloedverlies tijdens of na het vrijen, ontsteking in het bekkengebied. Bij mannen: pijn of branderig gevoel tijdens het plassen, pijn in de balzak, doorschijnende tot witachtige afscheiding uit de penis.
Chlamydia is goed te behandelen met antibiotica. Zonder behandeling kunnen er ernstige complicaties ontstaan, zoals ontstekingen in de eileiders of eierstokken, prostaat of bijbal, chronische bekkenpijn en vruchtbaarheidsproblemen.
Bij zwangere vrouwen kan chlamydia zonder behandeling leiden tot vroeggeboorte en een laag geboortegewicht van de baby.
Gonorroe
Gonorroe is na chlamydia de meest voorkomende soa in Europa. De voorbije 10 jaar waren er nooit meer gevallen dan nu. In 2022 waren er 70.881 bevestigde gevallen van gonorroe. Dat is 48 procent meer dan in 2021 en 59 procent meer dan in 2018. Gonorroe kwam in 2022 voor bij 17,9 Europeanen per 100.000. Dat is het hoogste aantal sinds 2009, toen Europa gestart is met de registratie van soa's.
Gonorroe werd vooral vastgesteld bij mannen die seks hebben met mannen (60 procent van alle gevallen). Zowel bij mannen als bij vrouwen komen de meeste besmettingen voor tussen 20 en 24 jaar. In vergelijking met 2021 is het aantal besmettingen vooral gestegen bij vrouwen tussen 20 en 24 jaar: 63 procent meer op een jaar tijd.
Volgens het ECDC hebben verschillende landen, waaronder Nederland, Denemarken, Noorwegen en Ierland, gemeld dat het aantal besmettingen met gonorroe snel blijft toenemen, ook na 2022. Het ECDC wijst naar de versoepelingen van de coronamaatregelen als 1 van de oorzaken, met meer "sociale interacties, minder condoomgebruik en een groter aantal seksuele partners".
Wat is gonorroe?
Gonorroe (of druiper) wordt veroorzaakt door een bacterie en veroorzaakt vooral bij mannen symptomen. Een hevige ontsteking van de urinebuis bijvoorbeeld. Dit zorgt voor felle pijn bij het plassen en geelgroene afscheiding uit de penis.
Vrouwen hebben meestal geen of weinig duidelijke symptomen. Wel kan er vaginale afscheiding met etterig groen vocht zijn, bloedverlies na seks of pijn tijdens het vrijen. Zowel bij mannen als vrouwen kan de bacterie ook een amandelontsteking veroorzaken na orale seks.
Gonorroe wordt behandeld met antibiotica. Zonder behandeling kan het tot ontstekingen leiden in de baarmoeder, eileiders, bekkenbodem, prostaat, teel- of bijbal. Gonorroe kan ook tot onvruchtbaarheid leiden of complicaties tijdens de zwangerschap.
Syfilis
Ook syfilis is al 10 jaar aan een opmars bezig in Europa. Tijdens de coronapandemie was het aantal nieuwe besmettingen even gedaald, om in 2022 weer fors te stijgen. Voor het eerst in 10 jaar is ook het aantal besmettingen bij heteroseksuele mannen en vrouwen gestegen, meldt het ECDC.
"Bij heteroseksuele Europeanen zijn er de voorbije 10 jaar amper schommelingen geweest in het aantal besmettingen. 2022 heeft daar verandering in gebracht. Het is de eerste keer in 10 jaar tijd dat er ook meer syfilis is vastgesteld bij heteroseksuele mannen en vrouwen."
Toch komt syfilis nog altijd 8 keer meer voor bij mannen dan bij vrouwen, en vooral in de leeftijdsgroep tussen 25 en 34 jaar. "Het is vooral in die groep dat het aantal besmettingen tussen 2013 en 2022 gestegen is", zegt het ECDC.
In 2022 zijn er 35.391 gevallen gemeld van syfilis. Dat komt overeen met 8,5 gevallen per 100.000 inwoners. Het aantal besmettingen is met 34 procent gestegen tegenover 2021 en met 41 procent tegenover 2018.
Wat is syfilis?
Ook syfilis wordt door een bacterie veroorzaakt, een besmetting bestaat uit drie stadia:
Drie weken na de besmetting krijg je een pijnloze zweer op of in de geslachtsorganen, anus of mond. Na 4 weken verdwijnt ze vanzelf.
Zeven tot 10 weken na besmetting komt de bacterie in de bloedbaan terecht. Je kan koorts, hoofdpijn, botpijn, haaruitval, ... krijgen. Ook deze symptomen verdwijnen vanzelf weer.
Pas jaren na de besmetting kunnen de organen (het hart, ruggenmerg, botten en/of hersenen) aangetast worden. Deze fase komt in België heel weinig voor, omdat de besmetting meestal al sneller ontdekt wordt.
Syfilis is goed te behandelen met antibiotica, maar vooral in de eerste 2 fases. De schade aan organen is onomkeerbaar.
En België?
Het rapport geeft telkens de cijfers weer van het aantal bevestigde besmettingen in de Europese Economische Ruimte. Dat zijn de 27 EU-lidstaten plus Liechtenstein, Noorwegen en IJsland. In het rapport staan ook Belgische cijfers, maar die zijn niet volledig en geven geen representatief beeld.
In Vlaanderen moeten klinische gevallen van gonorroe en syfilis worden gemeld, in Wallonië en Brussel is dat niet verplicht. Voor Chlamydia is er geen meldingsplicht. België werkt daarom met een netwerk van peillaboratoria en huisartsenpeilpraktijken om de verspreiding van soa's op te volgen.
Gezondheidsinstituut Sciensano komt volgende week met nieuwe cijfers over soa's in België. Uit de cijfers van 2021 bleek wel al dat er ook in België al jaren steeds meer chlamydia, gonorroe en syfilis voorkomt.
Meer informatie over soa's kan je lezen op allesoverseks.be .
