Er staan momenteel 176.026 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning. Tegelijkertijd staan meer dan 15.000 sociale woningen leeg. Pano onderzoekt waar dat nijpende tekort vandaan komt en hoe dat te rijmen valt met die leegstand.
Ruim 176.000 mensen op de wachtlijst, tegelijk staan 15.000 sociale woningen leeg: hoe kan dat?
De kandidaat-huurders op de wachtlijst moeten vaak jaren wachten op een sociale woning. Officieel is de gemiddelde wachttijd 4 jaar, maar uit een rondvraag blijkt al snel dat dat getal vaak nog veel hoger ligt. De wachttijd bij sommige woonmaatschappijen loopt op tot maar liefst 15 jaar.
Haaks op die ellenlange wachtlijst staat de enorme leegstand. Ongeveer 15.000 sociale woningen in Vlaanderen staan leeg. Dat is 1 op de 10. Voor een groot deel komt dat doordat die moeten gerenoveerd worden. Tegen 2050 zouden bijna alle sociale woningen gerenoveerd moeten zijn. Dat is nodig om de klimaatdoelstellingen te halen.
"Wat je nu ziet, is het effect van sociale huurders die eerst moeten verhuizen voordat men kan renoveren", zegt Gert Eyckmans, directeur bij Initia, de vereniging van Vlaamse huisvestingsmaatschappijen. "Als er dan in heel dat traject nog problemen opduiken met vergunningen of eventuele betwistingen ben je heel lang bezig. En dan staan woningen lang leeg."
Nieuwe sociale woningen geen prioriteit
Al meer dan 20 jaar komen er jaarlijks 2.000 sociale woningen bij. Dat getal ligt veel te laag, zeggen de experts. "Op deze manier duurt het nog meer dan 80 jaar voor we de huidige wachtlijst wegwerken", zegt ingenieur-architect Filip Canfyn. Hij was onafhankelijk expert voor de Vlaamse overheid en publiceert over betaalbaar wonen. Volgens Canfyn is er minstens een verdubbeling van het aantal sociale woningen nodig om de wachtlijst te verminderen.
De Vlaamse Woonmaatschappijen gaan nog verder. Zij willen naar een jaarlijks gemiddelde van 10.000 woningen. "Dat lijkt me quasi-onmogelijk", reageert Canfyn. "Tenzij we fundamenteel het roer omgooien."
Nieuwe sociale woningen bouwen is voor het Vlaamse beleid geen prioriteit. Vlaams minister van Wonen Matthias Diependaele (N-VA) laat zich niet vastpinnen op het aantal bijkomende sociale woningen die nodig zijn en zegt dat het bijbouwen van nieuwe woningen op zich geen doelstelling is.
Het is geen ambitie van de Vlaamse overheid om zoveel mogelijk sociale woningen te hebben
Vlaams minister van Wonen Matthias Diependaele (N-VA)
"Hoe minder mensen nood hebben aan een sociale woning, hoe beter", zegt hij. "Ik wil vooral dat zoveel mogelijk mensen erin slagen een eigen woning te kopen en daar hebben we ook zeer veel inspanningen voor gedaan. Het is geen ambitie van de Vlaamse overheid om zoveel mogelijk sociale woningen te hebben."
Wie komt in aanmerking voor een sociale woning?
Als kandidaat-huurder moet je voldoen aan heel wat voorwaarden. Die lijst met voorwaarden is lang, en wordt alleen maar langer. Alle voorwaarden zijn terug te vinden op de website van de Vlaamse overheid , maar in grote lijnen komt het hierop neer:
Je bent 18 jaar oud. Als je jonger bent moet je ontvoogd zijn of zelfstandig wonen.
Je bent ingeschreven in het bevolkings- of vreemdelingenregister.
Je hebt geen woning of bouwgrond, zowel in het binnen- als buitenland. Er zijn wel een aantal uitzonderingen, bijvoorbeeld wanneer je woning onbewoonbaar is verklaard.
Als uit de rekeningafschriften blijkt dat je een bedrag hebt bijeengespaard dat gelijk is aan wat je per jaar mag verdienen om recht te hebben op een sociale woning, word je geweigerd.
Daarnaast zijn er nog heel wat verplichtingen zodra je sociaal huurt. Zo moet je kunnen bewijzen dat je Nederlands spreekt, je inschrijven bij de VDAB als je werkloos bent en elke verandering van je gezinssamenstelling of inkomen meteen aangeven aan de sociale verhuurder.
Leegstand door renovaties
Naast het bijbouwen van nieuwe woningen, moeten ook heel wat bestaande woningen gerenoveerd worden. In Oostende bijvoorbeeld staan ongeveer 200 sociale woningen leeg, vaak in afwachting van renovatie. Die projecten lopen al jaren vertraging op. "Eerst was er sprake om het af te breken, dan was er sprake van een nieuw complex", horen we bij de buurtbewoners. "Jammer genoeg staat het hier nog altijd te verkrotten."
Ivan Saelens groeide op in het Westerkwartier, een van de Oostendse sociale wijken. Hij wilde iets terugdoen voor zijn thuisstad en besloot als boekhouder te gaan werken bij Woonsprong, de woonmaatschappij die een aantal woningen in Oostende zal renoveren. Hij treft er een compleet wanbeleid aan.
Het inspectieverslag van Toezicht Wonen in Vlaanderen bevestigt wat Ivan vertelt. In het onafhankelijk rapport staat dat Woonsprong het "niet goed" doet op het vlak van overheidsopdrachten. En er is sprake van een slechte financiële gezondheid. De woonmaatschappij zelf betwist dat verslag. Hun volledige reactie lees je onderaan dit artikel.
Leegstaande sociale woningen zijn niet alleen in Oostende een probleem, maar in heel Vlaanderen. In de Lange Bremstraat in Merksem bijvoorbeeld lopen renovatieprojecten intussen al jaren vertraging op. Daar werden de eerste plannen 6 jaar geleden voorgesteld. Na een grootschalige fusie werden de gebouwen eigendom van een andere woonmaatschappij. Sindsdien zijn alle plannen stilgevallen.
Woonhaven, de Antwerpse woonmaatschappij, laat intussen weten dat ze nieuwe scenario's uitzoeken, met een nieuwe analyse en een haalbaarheidsstudie.
De Antwerpse woonmaatschappijen zijn niet de enige die gefuseerd zijn. De sector is de voorbije jaren grondig hervormd. De meer dan 130 sociale huisvestingsmaatschappijen en sociale verhuurkantoren werden teruggebracht naar 42 woonmaatschappijen. Minister Diependaele had ook 841 miljoen euro klaar voor de nieuwe woonmaatschappijen. Daar is volgens die maatschappijen niet alles mee opgelost.
Volgens de woonmaatschappijen komen zij, ondanks het extra geld, niet toe aan hun kerntaak: het bouwen en verhuren van sociale woningen. "Het is niet voldoende om een zak geld neer te zetten als je niets doet aan de obstakels die er zijn om een nieuwe sociale huisvesting te realiseren", besluit Eyckmans.
Schriftelijke reactie woonmaatschappij Woonsprong
Woonsprong betwist de correctheid van het verslag van Toezicht, waardoor het voorbarig is de inhoud hiervan te vermelden in Uw reportage.
23 dossiers werden in het kader van de wet op de overheidsopdrachten gecontroleerd.
Hiervan werden er op 12 dossiers opmerkingen geformuleerd waarvan er 2 reeds opgelost waren voorafgaand aan de controle (verzekeringen en liften).
Van de 10 overige dossiers waar er opmerkingen op waren, zijn er op 8 dossiers opmerkingen gemaakt op inbreuken op de erkenningsregels, terwijl die door de drie sociale huisvestingsmaatschappijen wel correct zijn toegepast.
Verder zijn er daarnaast op twee dossiers opmerkingen op de inhoud of uitgebreidheid van de bestekken, hetgeen geen wettelijke inbreuken zijn, maar wel werkpunten waar wij in de toekomst rekening mee zullen houden.
Rekening houdend met dit gegeven zullen wij in ons schrijven aan Wonen in Vlaanderen een verzoek richten de quotering ‘niet goed’ te wijzigen naar ‘voor verbetering vatbaar’.
Ook staat er duidelijk in de conclusie voor het luik Overheidsopdrachten dat er geen misbruik is vastgesteld.
Deze discussie duidt alvast hoe complex de wetgeving op overheidsopdrachten is…en dat er hieromtrent op alle niveaus fouten worden gemaakt.
