Margarine is niet gezonder dan echte boter: "Bovendien, smeervet heb je niet nodig"

Margarine wordt wel eens aangeprezen als het gezondere alternatief voor pure boter. Toch las Willem uit Gent ergens dat de samenstelling van margarine maar 1 molecule zou verschillen met die van plastic.

Hij vermoedt dat het om fake news gaat, maar wou het toch voorleggen aan 'WinWin', het consumentenprogramma op Radio2. Het doet hem vooral nadenken over wat er dan precies wél in margarine zit, en of het wel zo gezond is.  

Professor Nina Hermans geeft voedingsleer aan de Universiteit Antwerpen, en begrijpt waar die vraag vandaan komt.

"Margarine en plastic zijn allebei uit organische stoffen opgebouwd en ze hebben een aantal bouwelementen gemeenschappelijk. Maar hun samenstelling is helemaal anders. Vetten maken we bovendien zelf aan, plastic natuurlijk niet."

Dus neen: margarine lijkt niet op plastic. Margarine wordt gemaakt van 1 of meerdere van de volgende oliën: palmolie, zonnebloemolie, olijfolie, koolzaadolie, lijnzaadolie en kokosvet. 

Het basisbestanddeel van margarine en boter is fundamenteel anders. "Margarine is een plantaardig vet, terwijl boter gemaakt wordt van dierlijk vet. Bovendien bevat boter meer verzadigde vetzuren, met meer cholesterol erin. In margarine vind je meer onverzadigde vetten, die worden gehaald uit plantaardige oliën."

Daarnaast zijn de meeste oliën vloeibaar, behalve palmolie, cacaoboter en kokosolie. Die krijgen op kamertemperatuur een vaste vorm, maar bevatten ook meer verzadigde vetten, net zoals boter.

Als oliën gebruikt worden voor de productie van margarine, komen er soms transvetten vrij door het gedeeltelijke verhardingsproces. Dat proces zorgt ervoor dat onverzadigde vetten, verzadigd én deels transvetten worden. "Dat is niet oké, want transvetten zijn zelfs ongezonder dan verzadigde vetten."

Vroeger bevatte margarine wel meer transvetten dan nu. "Dat komt omdat bij het productieproces van margarine één olie gebruikt werd, waarbij meer transvetten vrijkwamen om die olie hard te maken. Maar omdat men nu meestal een mix van oliën gebruikt, komen er tijdens dat proces minder transvetten vrij."

Maar in die mix wordt dan wel weer een vaste plantaardige olie gebruikt, zoals palmvet. "Dat bevat weer meer verzadigde vetten, en is dus ook weer ongezonder, want dat heeft mogelijk dezelfde eigenschappen als boter mét een cholestorelverhogend effect, en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten." Dus, wat is nu gezonder: margarine of boter? 

Professor Nina Hermans: "Margarine heb je - net als boter - niet nodig als smeervet op je boterham. Je hebt wel vetten nodig, voornamelijk onverzadigde, maar die kan je uit andere voeding halen".

Als je boter of margarine smeert, dan smeer je veel vet en dus veel energie op je boterham, wat je lichaamsgewicht doet toenemen. "Om te koken gebruik je het best olie in plaats van margarine of boter. En dan het liefst op het einde van het kookproces, zodat je de olie in onverhitte vorm toevoegt."

Maar wat als je wil frituren, want dan kan je niet anders dan je olie verhitten? "Frituren kan met zonnebloemolie, geraffineerde olijfolie of kokosvet, maar is wel ongezond. Door de verhitting maak je niet alleen transvetten vrij, maar ook verbrandingsproducten. Het advies is maximum één keer per 14 dagen te frituren." 

"Het is inderdaad zo dat bepaalde smeervetten met extra fytosterolen verrijkt zijn: je zou dat de cholesterol van de planten kunnen noemen. Ons lichaam reageert daar op een bijzondere manier op: als je voldoende fytosterolen inneemt, verlaagt dat je cholesterol, ook al is dat resultaat relatief." Net daarom zweren sommige mensen bij smeervetten.

Sommige margarines zijn ook verrijkt met vitamine A en D. "Die vitaminen zijn er gewoon extra aan toegevoegd, maar je kan die vitaminen beter uit andere producten halen. Vitamine A haal je in overvloed uit oranje groenten en sommige vruchten. Vitamine D haal je uit vette vis en uit zonlicht. Vitamine D moet je soms wel als supplement nemen." 

Nicole uit Antwerpen heeft gehoord dat er water aan margarine wordt toegevoegd. Dat merkt ze tijdens het bakken. "Ik moet eerst het water uit mijn boter laten verdampen. Dat is toch niet normaal, dat ze overal water bijdoen?", zegt ze verontwaardigd.  

Volgens professor Hermans zit er inderdaad water in margarine. "Water is zelfs het belangrijkste ingrediënt, naast olie. Daarvoor wordt bij margarine om te bakken, zoals Bertolli of Solo, emulgator gebruikt. En bij light margarine om te smeren, voegt met daar ook nog koolhydraten aan toe, om de sensatie van vet te imiteren."