Na overleg tussen kabinet en vakbonden: 2 pistes op tafel om nijpende situatie in gevangenissen aan te pakken, maar is het genoeg? 

Deze voormiddag hebben de vakbonden overlegd met het kabinet van Justitieminister Van Tigchelt om de overbevolking in de gevangenissen aan te pakken. 

Dat de minister zelf niet aanwezig was, noemt Frank Conings van ACV "een slag in het gezicht". "We denken dat er politieke moed nodig is en die missen we. De minister heeft zijn kat gestuurd, ik denk dat hij tekortschiet. Dat is een slag in het gezicht van het personeel: we werken met minder en hebben veel meer gedetineerden. Dus die verhoudingen liggen ver uit elkaar." Voor Robbie De Kaey van ACOD was het "voldoende" dat de kabinetschef aanwezig was, al noemt ook hij dat "jammer". 

Na iets meer dan twee uur zijn de twee partijen uit elkaar gegaan, met op zak toch enkele voorstellen die nu zullen voorgelegd worden aan het personeel van de gevangenissen.

Een eerste voorstel is om langere penitentiaire verloven toe te kennen. "Die maatregel is in het verleden al toegepast", vertelt Robbie De Kaey van vakbond ACOD. Concreet zouden gevangenen die een celstraf van maximaal 10 jaar hebben gekregen, langer buiten de gevangenis kunnen verblijven. Celstraffen voor terreur of zedenfeiten zouden hierop wel een uitzondering vormen. "In het verleden was dat zeven dagen binnen, zeven buiten. Nu is er daar gezegd dat het minstens een maand moet zijn, liever langer als het kan."

"Het kabinet denkt dat er zo op korte termijn 300 mensen meer tijdelijk uit de gevangenis kunnen zijn. Het ziet er een oplossing voor de korte termijn in."

De Kaey benadrukt dat het probleem ettelijke malen groter is dan die 300 mensen. "Er zijn momenteel 300 grondslapers, ik denk dat het kabinet zich daarop heeft georiënteerd. Dat kan het verschil maken in levens- en werkomstandigheden. Om de hoogste nood te lenigen zien ze daar nu een oplossing in, de vraag is of het personeel dat ook adequaat vindt."

Een tweede voorstel gaat over de geïnterneerden in de gevangenissen. "Zij horen niet in de gevangenis thuis. Maar wat stellen we vast: ze vertrekken uit de gevangenis, en worden bij problemen teruggestuurd. Men zegt daarover nu: als een geïnterneerde uit de gevangenis richting een forensische instelling of de psychiatrie gaat, komt die er niet meer in. Dat is dan vooral een signaal, dat gaat niet over honderden mensen."

Een van de oorzaken van de druk op de gevangenissen nu is de beslissing van de vorige minister van Justitie om alle korte straffen - boven 6 maanden - effectief uit te voeren. Het terugdraaien van die maatregel ligt niet op tafel. "Blijkbaar ligt dat enorm moeilijk. Het verkiezingsjaar zal er niet aan bijdragen, ik betreur dat", zegt De Kaey. Maar, zo benadrukt hij, als er effectief langer penitentiair verlof komt, zullen mensen met een korte straf in realiteit een groot deel van hun straf buiten de gevangenissen doorbrengen. 

Intussen hebben al 8 van de 18 Vlaamse gevangenissen de deuren gesloten voor nieuwe gedetineerden. Zaterdag liet het personeel van de gevangenis van Hasselt weten geen nieuwe gevangenen meer op te nemen. Later in het weekend kwamen daar de gevangenissen van Antwerpen, Mechelen, Turnhout, Leuven en Brugge bij. Nu sluiten ook Oudenaarde en Gent de deuren voor nieuwe gedetineerden.

"Wij waren één van de laatste poorten die nog openging gisteren", zegt Hans Claus, de directeur van de gevangenis in Oudenaarde. "Gisteren zijn er bij ons gedetineerden binnengebracht die eigenlijk naar Mechelen of Antwerpen moesten."

Momenteel is er een overbevolking van 15 procent van de gevangenissen in ons land. In praktijk komt dat neer op ruim 1.600 gevangenen. Er werden al 281 noodbedden bijgezet, maar toch moeten nog steeds 250 mensen op de grond slapen.

"Men geeft geen zier om de kwaliteit van ons werk", geeft Claus de vakbonden gelijk. "Nu gaat het over of er nieuwe gedetineerden binnen kunnen of niet, daar ligt men wel wakker van. Maar dat we de humanitaire bodem bereikt hebben en we niet kunnen werken aan re-integratie van gevangenen die allemaal weer zullen buitenkomen, daar ligt men niet van wakker", klaagt hij aan. 

Vraag is nu of de voorstellen genoeg zullen zijn voor het gevangenispersoneel. "We hebben gezegd: communiceer naar het personeel wat je wil doen en hoe je het wil doen. Vraag desnoods of er een deur open kan die nu dicht is. Het personeel neemt de beslissing. Dus als zij zeggen dat ze nu niet stoppen, maar pas als ze impact merken, dan zullen we hen bijstaan", zegt De Kaey. 

Ook Conings kan niet inschatten of het voldoende zal zijn. "We gaan het voorleggen. Verdedigen is nog iets anders, want ze laten kansen liggen. We verwachten vooral dat er op korte termijn garanties zijn en die zijn er nu niet of niet duidelijk genoeg. De achterban zal beslissen."

De vakbonden hebben een stakingsaanzegging ingediend voor een 24 urenstaking in de Belgische gevangenissen op 14 maart.