De grote stervormige zandduin Lala Lallia in Marokko heeft er ongeveer 900 jaar over gedaan om zich te vormen, en verplaatst zich langzaam door de woestijn naar het westen. Dat blijkt uit nieuw wetenschappelijk onderzoek, dat een antwoord zocht op de vraag hoe grote stervormige duinen precies ontstaan.
Geheimen van een van 's werelds grootste duinen in Marokko (en toeristische attractie) ontrafeld
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Grote stervormige duinen vormen op heel wat plaatsen een toeristische attractie. In bijvoorbeeld Namibië of Marokko maken ze vaak deel uit van een georganiseerde rondreis. Ze worden ook wel eens de wonderen van onze woestijnen genoemd.
De duinen zien er ook wel uit als piramides en kunnen soms uitgroeien tot hoogtes van 300 meter. Van bovenuit zien ze eruit als grote sterren door de manier waarop de zandformaties uitwaaieren, als de armen van een zeester.
Wetenschappers zijn al langer gefascineerd door 's werelds grootste duinen, en over hoe ze precies gevormd worden. Voor een nieuwe studie hebben ze hun aandacht gelegd op Lala Lallia, een stervormige duin in het oosten van Marokko bij Erg Chebbi (Lala Lallia betekent 'hoogste heilige punt' in plaatselijke Berbertaal).
Stervormige duinen? Ze worden wegens hun vorm ook wel eens piramideduinen genoemd en maken naar schatting 10 procent uit van alle grote woestijnduinen wereldwijd. Het zijn de grootste duinen, en verschillen van andere types zoals sikkelduinen en lange rechtlijnige duinen. In de Badain Jaran-woestijn in China pieken ze tot 300 meter hoog. Toch zijn ze het type duin dat het minst is bestudeerd.
Er zijn ook stervormige duinen gespot op Mars en op Titan, een van de grote manen rond de planeet Saturnus. Op aarde zijn oude stervormige duinen niet bewaard gebleven, met uitzondering van een zandsteenformatie in Schotland, die ongeveer 250 miljoen jaar oud zou zijn.
5,5 miljoen ton zand nader onderzocht
Erg Chebbi ligt in de Sahara tegen de grens met Algerije. De duin steekt ongeveer 100 meter boven de omliggende duinen uit en is op zijn breedst ongeveer 700 meter.
De onderzoekers gingen aan de slag met radar-apparatuur om de ondergrond te scannen - de duinformatie bevat ongeveer 5,5 miljoen ton zand. Ze gebruikten lichttechnologie (luminescentie) om te bepalen welk deel in de ondergrond zich hoelang geleden gevormd had. Door de technologie konden onderzoekers bepalen hoe lang zandkorrels blootgesteld geweest waren aan zonlicht.
De basis van de duin is 13.000 jaar oud, maar het bovenste deel is met zijn 900 jaar verrassend jong
Geoff Duller, geograaf aan de universiteit van Aberystwyth
Op die manier berekenden ze dat de basis van de duin 13.000 jaar oud is, maar dat het bovenste gedeelte er 'maar' 900 jaar over had gedaan om zich op te bouwen tot zijn huidige vorm. "Dat deel blijkt verrassend jong", zegt co-auteur van de studie en geograaf Geoff Duller van de universiteit in Aberystwyth (Wales) daarover.
De basis bouwde zich op tot ongeveer 9.000 jaar geleden, waarna het oppervlak zich stabiliseerde. "We denken dat het toen iets natter was dan vandaag. We hebben ook sporen van oude plantenwortels teruggevonden."
"De duin is wellicht gestabiliseerd door begroeiing. Het is wellicht zo gebleven voor 8.000 jaar. Dan veranderde het klimaat opnieuw en begon de stervormige duin zich te vormen", vertelt Duller aan The Guardian.
Gevraagd: complexe windpatronen
Elk jaar zou er ongeveer 6.400 ton zand komen bij gewaaid door de woestijnwind. "Stervormige duinen worden gevormd in gebieden met complexe windpatronen. Dat betekent dat de wind er uit verschillende richtingen blaast, en dat er zich zand ophoopt", verklaart co-auteur Charlie Bristow van de Birkbeck University of London.
Door de wind verplaatst Lala Lallia zich langzaam westwaarts, volgens het onderzoek met een snelheid van een halve meter per jaar.
Meer weten? De studie is pas gepubliceerd in Scientific Reports .
