Een genetische variatie in het zogenoemde TBXT-gen verklaart waarom de mens in de loop van de evolutie zijn staart is kwijtgeraakt. Dat hebben onderzoekers in de VS ontcijferd met een studie op muizen. Evolutionair bioloog Dominique Adriaens licht het onderzoek toe, en buigt zich naast het hoe ook over het waarom.
Wetenschappers ontrafelen hoe de mens zijn staart kwijtraakte
Wie al eens op zijn staartbeentje viel, zal het zich vast en zeker afgevraagd hebben: hoe komt het dat we dat beentje nog hebben, maar onze staart al lang kwijt zijn?
"Het staartbeentje hebben we als een restant overgeërfd van onze voorouders", legt evolutionair bioloog Dominique Adriaens uit in “Nieuwe feiten” op Radio 1. “Dat gaat terug naar het ontstaan van de mensapen, zoals de gorilla’s en chimpansees, ongeveer 25 miljoen jaar geleden. Vanaf dan is de staart verdwenen. Die is uitwendig niet meer zichtbaar, maar er is nog een restje aanwezig: kleine staartwervels die niet uitsteken.”
Hoe dat verhaal genetisch in zijn werk ging, wist men nog niet. Tot nu, want wetenschappers hebben ontdekt welk onderliggend genetisch mechanisme de verklaring is .
Muizen zonder staart
"Ze hebben vastgesteld dat er specifieke stukjes in het DNA, of ‘Alu-sequenties’, verantwoordelijk zijn”, zegt Adriaens. “Bij alle primaten is er een bepaalde Alu-sequentie aanwezig. Maar wat de mensapen - en dus ook de mens - onderscheidt, is dat er een tweede Alu-sequentie aanwezig is.” Het gaat specifiek om een variatie in het TBXT-gen, ontdekten de Amerikaanse onderzoekers.
“Als het DNA vertaald wordt naar eiwitten, worden de twee Alu-sequenties aan elkaar geplakt. Daardoor wordt een stukje van het DNA niet gelezen, en is het eiwit een beetje korter bij mensapen dan bij andere primaten.” Het gevolg: geen lange staart meer.
Waarom hebben we een staartbeentje, maar geen staart?
Om te bewijzen dat deze genetische variatie echt aan de basis ligt van ons staartloos bestaan, hebben de onderzoekers het gen tot expressie gebracht in muizen. Dat heeft het verhaal bevestigd. “Als dat stukje eiwit ontbreekt, dan krijg je muizen waarbij de staart zich niet of nauwelijks ontwikkelt.”
Slingeren maar
De reden voor het verdwijnen van onze staart? Daar is geen definitief antwoord op. Al is er wel een hypothese, zegt Adriaens.
“Het wordt in verband gebracht met een verschuiving in de manier van voortbewegen. De primaten vóór de mensapen lopen vooral bovenop de takken, op vier poten. Mensapen zijn vooral gekend als slingeraars, die onderaan de takken hangen.”
“Als je onderaan een tak hangt, kan je er moeilijk afvallen door je evenwicht te verliezen. Dat is wel het geval als je op takken loopt”, zegt hij. “De staart is belangrijk om je evenwicht te behouden. Maar als je eronder hangt, is er geen belangrijke rol weggelegd voor die staart.”
Al is dat een voorlopige hypothese. Wie weet krijgt die in de toekomst nog een staartje.
