Fors meer meldingen van mogelijk terrorisme en extremisme in 2023: "Conflict in Gaza en aanslag in Brussel veroorzaakten piek"

Waar het OCAD, dat de dreiging in ons land analyseert, in 2022 nog 236 meldingen van mogelijk terrorisme of extremisme binnenkreeg, steeg dat aantal vorig jaar plots snel naar 332. Zo'n extremistische dreiging kan geuit zijn via telefoon of een anonieme e-mail of brief, maar in de meeste gevallen gebeurde dat via sociale media of berichtenapps. 

De piek van het aantal terreurdreigingen lag in oktober en november. Dat moment is natuurlijk niet willekeurig, zegt OCAD-topman Gert Vercauteren. "Het conflict in Gaza escaleerde vanaf 7 oktober en vanaf dan hebben we een duidelijke opstoot gezien. Dat werd dan nog verergerd na de aanslag op Zweedse voetbalsupporters, op 16 oktober in Brussel."

Het OCAD noemt dat "emotionele triggerevents": gebeurtenissen die sterke emoties oproepen en die ertoe kunnen leiden dat extremisten tot actie overgaan.

"Toch mogen we niet vergeten dat we ook in het begin van het jaar - de periode van januari tot april - al met een groot aantal dreigingsmeldingen zaten", voegt Vercauteren toe.

"Dat had niet te maken met een groot triggerevent. Dat was een samenvloeisel van heel wat dreigingsdossiers waarin we zagen dat jongeren radicaliseerden en elkaar online opzochten, met de intentie om iets te doen."

Dat leidde tot verschillende golven van arrestaties, waardoor de dreiging even afnam. "De zomer was heel kalm."

In zowat 9 op de 10 gevallen gaat het om iemand die in zijn eentje een aanslag wil plegen, een "lone actor" in het jargon. In de meeste gevallen heeft die geen structurele band met een terreurgroep.

"Maar we zien wel al sinds het najaar van 2022 dat sommige mensen opnieuw actief werden in kleine cellen, kleine netwerkjes die niet altijd heel goed gestructureerd waren", merkt Vercauteren op.

"Daarbij gingen ze gezamenlijk op zoek om iets te doen en dat beperkte zich niet altijd tot België. Het was dan de bedoeling om vroeg of laat tegelijkertijd actie te ondernemen."

Meer dan 4 op 10 dreigingsmeldingen komen nog altijd uit de hoek van het islamitisch-jihadistisch extremisme. "Via gespecialiseerde kanalen en apps zijn er nog altijd mensen die die IS-propaganda recycleren of nieuwe propaganda maken. IS heeft nogal altijd een heel actieve tak in Afghanistan, ISKP, en ook in de Sahel zijn er veel branches."

Voor nog eens 41 procent van de meldingen is het niet duidelijk uit welke ideologische hoek de dreiging komt. Volgens het OCAD spelen daar dan veelal persoonlijke of psychologische problemen een rol.

6 procent van de dreigingen komt uit het buitenland. Dan gaat het bijvoorbeeld over bepaalde regimes die zich richten op politieke tegenstanders in ons land. Rechts-extremisme staat voor 5 procent van de meldingen.

"Maar op de OCAD-lijst staan toch tussen de 50 en de 60 rechts-extremisten. Elk jaar zijn er toch dossiers bij parket en veiligheidsdiensten, iets wat we in een verder verleden nooit zagen." Uit links-extremistische hoek is er nauwelijks dreiging.

Al sinds de aanslag van 16 oktober zitten we op dreigingsniveau 3 in ons land, wat betekent dat de dreiging "ernstig" is en terreurdaden "mogelijk en waarschijnlijk" zijn.

Volgens Vercauteren gaat het OCAD niet over één nacht ijs om dat dreigingsniveau te bepalen. "Maar we zien dat die dreigingen sinds het eind van het jaar weer zijn afgenomen. Die trend lijkt zich ook dit jaar verder te zetten. Daar ben ik voorzichtig positief over."

Toch is het nog altijd onduidelijk hoe het conflict in de Gazastrook evolueert. "En vanaf 10 maart begint de ramadan, zeker en vast een gevoelige periode. Bovendien zien we nog altijd dat er veel dossiers zijn bij veiligheidsdiensten en parket om die dreiging te counteren. Ik kan dus nog niet zeggen wanneer dat niveau zal dalen." 

"Niveau 3 zorgt ook voor een algemene veiligheidscultuur, een laag bovenop de bestaande veiligheidsmaatregelen. Daarmee kan je de kans op een aanslag verminderen."