Kwart meer kleuters doorgestuurd naar buitengewoon onderwijs sinds 2019: vooral meer verstandelijke beperkingen en autisme vastgesteld

In 4 jaar tijd telden de Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) bijna een kwart meer peuters en kleuters met een ontwikkelingsachterstand. Dat schreef Knack maandag, VRT NWS kon de cijfers inkijken. Die kinderen krijgen een plaats in het buitengewoon basisonderwijs, waar ze onderwijs op maat krijgen.

De stijging baart het meeste zorgen bij kinderen met een verstandelijke beperking (het zogenoemde type 2) en een autismespectrumstoornis (type 9). 

Het aantal jonge kinderen waarbij een verstandelijke beperking is vastgesteld, is met meer dan de helft gestegen. In het schooljaar 2019-2020 ging het nog om 1.798 kinderen, vorig schooljaar al om 2.793. Het aantal vastgestelde autismespectrumstoornissen steeg met 13  procent, van 3.640 naar 4.649 gevallen. Maar er worden ook meer taalstoornissen en gedragsproblemen vastgesteld.

Dat heeft gevolgen voor het buitengewoon onderwijs, dat de instroom sterk ziet aangroeien.

Van sommige stoornissen is het geen verrassing dat ze stijgen. De oorzaken zijn ook relatief bekend. Dat geldt bijvoorbeeld voor gedragsstoornissen. "Dat is een van de topprioriteiten in het onderwijs, daar worstelen alle scholen mee. Dat komt door de stress in de samenleving in het algemeen die toeneemt", zegt Stefan Grielens, algemeen directeur van het Vrij CLB Netwerk.

Hij ziet ook een mogelijke verklaring voor die gedragsstoornissen bij de opvoedingsstijl. "Eigenlijk moeten ouders de basisopvoeding meer opnemen. Kinderen hebben grenzen nodig, maar soms zijn we te tolerant. We moeten de ouders daar ook waar nodig in ondersteunen."

Maar het is veel moeilijker om te verklaren hoe het komt dat er meer verstandelijke beperkingen opduiken. "Dat is een alarmerend signaal", waarschuwt Grielens. "Het is echt belangrijk dat dat degelijk wordt onderzocht. Hoe zit het bijvoorbeeld in andere landen?"

"Als blijkt dat het te maken heeft met factoren zoals de coronamaatregelen, dan moeten we daarmee rekening houden en dat ook snel aanpakken. Een jong kind ontwikkelt veel sneller dan een ouder kind. Als daar een kink in de kabel komt, valt dat extra op. Maar dat is een open vraag."

Een andere open vraag: heeft het stijgende aantal diagnoses misschien ook te maken met een grotere gevoeligheid bij het screenen? "Autisme is een spectrum waar iedereen wel wat kenmerken van heeft", merkt Grielens op. Het zou dus kunnen dat er niet per se meer autisme voorkomt, maar dat het gewoon vaker vastgesteld wordt.

Veel vragen dus. Pas wanneer die beantwoord zijn, kan de aanpak in het onderwijs eventueel aangepast worden. Dan kan bijvoorbeeld blijken of een kind met een bepaalde ontwikkelingsachterstand het meest gebaat is bij buitengewoon onderwijs, of dat er een andere vorm van ondersteuning mogelijk is.

Maar om die vragen te beantwoorden, is wetenschappelijk onderzoek nodig. Daarom heeft minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) begin dit jaar onderzoek besteld bij de Universiteit Antwerpen en KU Leuven, specifiek naar de stijgingen bij verstandelijke beperkingen en autismespectrumstoornissen.

Ook bij het kabinet wijst men naar de coronamaatregelen en mogelijke overdiagnose als belangrijkste pistes. "Vroeger was er ongetwijfeld onderdiagnose, maar misschien is de slinger nu doorgeslagen en worden er problemen vastgesteld die er niet per se zijn", zegt Michaël Devoldere, de woordvoerder van Weyts.

"Dat kan een probleem zijn voor de kinderen zelf, want zo'n label sleep je lang mee. Bovendien zijn er dan minder plaatsen voor kinderen met echte problemen zoals een zware verstandelijke beperking of vorm van autisme. Dat is dus een slechte zaak voor iedereen." 

Op de resultaten van het onderzoek is het minstens een jaar wachten. "Dat zal een zaak zijn voor de volgende regering."