Zo kan energieverbruik festivals omlaag: laat bezoekers openbaar vervoer nemen

De zomer laat nog even op zich wachten, maar de festivalverkoop loopt al een tijdje. En zangeres Adele plant een groot pop-upstadion voor haar volgende concertreeks.

Ondertussen bouwen festivals in ons land aan een duurzamere toekomst. Ze mogen bijvoorbeeld geen wegwerpbekers meer gebruiken.

Maar het energieverbruik is een ander verhaal. Wat zijn precies de grote verbruikers op een festival? En kan dat anders? 

Om die vraag te beantwoorden, namen onderzoekers het verbruik op Boomtown in Gent onder de loep. Dat is een zevendaags festival in het centrum van de stad, vorige zomer goed voor zo'n 25.000 bezoekers. De grootste energieslurper op dat festival bleek het podium. Dat verbruikte de meeste elektriciteit.

Daar knelt dan ook het schoentje: festivals hebben niet altijd toegang tot het elektriciteitsnet, en er is veel energie nodig om grote podia te doen draaien. Daarom gebruiken veel festivals dieselgeneratoren om voldoende energie op te wekken. Maar die zijn vervuilend en inefficiënt.

"Drie kwart van de energie die daarmee opgewekt wordt, is warmte die verloren gaat", vertelt Boomtown-onderzoeker Cédric Lecluyse van KU Leuven in de podcast "Ons klimaat".

Toch kan het soms ook al met zonnepanelen. Neem nu Paradise City, een dancefestival in Perk (Steenokkerzeel). Dat werd vorige week nog door de Greener Festival Foundation bekroond tot het meest duurzame muziekfestival van 2024.

In de laatste editie van Paradise City kwam de energie voor één podium, inclusief bijhorende bars, volledig van een mobiele zonnepaneleninstallatie. Die is 435 vierkante meter groot. En ook wereldmuziekfestival Sfinks wekt zo ter plaatse energie op. Ook megafestivals als Werchter en Pukkelpop experimenteren met groene energie.

Het lijkt een prima oplossing, maar het kan niet overal, zegt Lecluyse. "Op Boomtown zouden we de hele Kouter (het plein waar het festival doorgaat, red.) moeten volleggen met zonnepanelen. Dat gaat gewoon niet." En een gigantisch festival als Tomorrowland of Werchter zal natuurlijk ook een enorme oppervlakte nodig hebben. Bovendien zijn er dan grote batterijen nodig die ook weer vervoerd moeten worden.

Nochtans kan het, mits wat creativiteit. "Het festival Glastonbury heeft een vaste installatie van zonnepanelen. Daarmee wekken ze het hele jaar door energie op, zelfs iets meer dan ze tijdens het festival zelf gebruiken." Zo compenseren ze hun verbruik. 

Maar er zijn nog meer mogelijkheden, zowel op de festivals als op de tournees die artiesten maken. En dat gebeurt hier dus al volop in Vlaanderen, bijvoorbeeld met hergebruik op campings en in duurzame "food courts".

Zo vind je bij Paradise City geen vlees op de menukaart, maar veel plantaardige gerechten, zoveel mogelijk lokaal, mét vermelding van de klimaatimpact per gerecht. En er zijn (experimentele) tapkranen voor frisdrank, die ook Sfinks trouwens inzet.

Bovendien kan je zowel op festivals als kleinere evenementen energie besparen op de locatie zelf. "Je hebt sowieso een aantal 'quick wins'", steekt Lecluyse van wal. "Zorg voor efficiënte koeling van je dranken en vervang halogeenspots door LED-verlichting. Velen doen dat al, maar soms komen bands voor hun eigen lichtshow toch met halogeen af."

Sommige grote bands experimenteerden al met hun eigen materiaal. Coldplay stopte in 2018 bijvoorbeeld met touren om een klimaatneutraal systeem uit te werken. Het lukte niet volledig, maar de tour in 2022 was naar eigen zeggen maar half zo impactvol als de vorige. Ze slaagden daarin dankzij LED, lichter (Belgisch) podiummateriaal en kinetische vloeren die energie opwekken wanneer het publiek op en neer springt. 

En dan nog een verrassende tip uit de studie: sluimerverbruik. "Apparatuur staat 's nachts vaak aan om condens te voorkomen. Dat is niet altijd nodig", legt Lecluyse uit. Dat blijkt ook uit de metingen op Boomtown in 2023. "Vergeleken met 2022 is het verbruik van de podia buiten de concert-uren met een kwart gedaald." 

Een kwart bespaard, dat klinkt als een straffe realisatie. Maar het is relatief. "Dat is ongeveer gelijk aan 1 dieselwagen die van Brugge naar Gent rijdt", vergelijkt Lecluyse.

En dat brengt ons bij de meest opvallende vaststelling. De grootste besparing die festivals kunnen maken, zit niet in het podium of in de catering, maar in het transport van publiek en materiaal. Vervang wagens door bussen, trams, treinen of de fiets, en de impact van de festivals en concerten zal veel sneller dalen.

Ter vergelijking: de meest energie-intensieve band op het Boomtown-podium verbruikte op 100 minuten tijd zo'n 100 kilowattuur. "Dat is niet veel meer dan 3 wagens die van Brugge naar Gent rijden", stipt Lecluyse aan.

Maar bezoekers die de auto willen laten staan, moeten natuurlijk ook weer thuis raken. Sommige organisatoren houden daar rekening mee. Concertzaal AB in Brussel stemt zijn einduur bijvoorbeeld af op het openbaar vervoer. Zo kunnen bezoekers nog een trein nemen. Sommige festivals leggen zelfs extra treinen in.

Ook Paradise City investeerde in nachttreinen. Daardoor zou het autovervoer op een jaar tijd afgenomen zijn van bijna 59 procent (2021) naar 47 procent (2022). Het treinvervoer steeg van slechts 8 procent (2021) naar 21 procent (2022), zegt de organisatie.

En ook bands kunnen daarop mikken. Radiohead pionierde in 2008 door enkel te spelen op plaatsen waar het publiek met het openbaar vervoer raakte. 

Daarnaast is er natuurlijk het vervoer van de bands en hun materiaal zelf, want ook dat heeft een stevige klimaatimpact. Bij Paradise City houden ze daar al rekening mee. "Wij hebben ooit een artiest geweigerd omdat die absoluut een privéjet wilde nemen", vertelt Gilles De Decker van Paradise City. "Dat is natuurlijk geen makkelijke keuze, want die artiest had wel veel publiek kunnen trekken."

Toch rekent het festival het transport van artiesten niet mee in de doelstelling om klimaatneutraal te worden. Het blijft voorlopig dus toch een harde noot om te kraken.