Dodelijke variant vogelgriepvirus bedreigt pinguïns op Antarctica: "Kolonies kunnen vallen als dominostenen"

In oktober 2023 hebben Britse onderzoekers voor het eerst de hoogpathogene variant van de vogelgriep vastgesteld in het Antarctisch gebied . De eerste slachtoffers: een vogelsoort uit de jagerfamilie (subantarctische grote jagers) op Bird Island, een eiland in de Zuidelijke Atlantische Oceaan ten oosten van de Falklandeilanden.

Niet veel later kwamen ook meldingen binnen van pinguïns op naburige eilanden die zouden gestorven zijn aan het virus. Afgelopen weekend werd bevestigd dat het virus ondertussen ook het vasteland van Antarctica heeft bereikt.

"Voor ons was het niet de vraag of, maar wanneer het virus daar zou toekomen", vertelt expert antarctische biodiversiteit Anton Van de Putte van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel. Hij is te gast in de VRT-podcast "Het kwartier".

"Antarctica wordt vaak gezien als ongerept gebied, maar wat er in de rest van de wereld gebeurt, blijft daar nooit weg", vertelt hij. "Zeker vanuit Zuid-Amerika, dat het dichtst bij Antarctica ligt, is de stap snel gezet."

Argentijnse en Spaanse wetenschappers hebben sporen van het virus ontdekt in dode subantarctische grote jagers die gevonden werden aan een Argentijns onderzoeksstation (Base Primavera) op Antarctica.

"De zuidelijke grote jager of Skua is een roofvogel die onder andere op pinguïnjongen jaagt", zegt Van de Putte. "Het virus gaat over van vogelsoort op vogelsoort, dus zo kan het ook naar pinguïns overgedragen worden."

Het dodelijke virus vormt dus een bedreiging voor de honderdduizenden pinguïns van verschillende soorten die zich in kolonies hebben verzameld op het Antarctische vasteland en op nabijgelegen eilanden. "Dat zijn gemakkelijk honderden of duizenden individuen per kolonie, zeker bij keizerspinguïns", vertelt Van de Putte.

In die grote kolonies is er veel dicht contact tussen de dieren. "Eens het virus in een kolonie terechtkomt, is de kans op overdracht dus groot", zegt hij.

"Het is bij dit virus alleen moeilijk in te schatten bij welke soorten het dodelijk is en bij welke niet. Bij ezelspinguïns op de nabije eilanden zien we het virus wel voorkomen, dus het risico dat dat bij andere pinguïns ook zo zal zijn, bestaat wel."

Door dat risico, vrezen de onderzoekers voor een zeer hoge mortaliteit in de kolonies. "Die kolonies zijn nu al redelijk bedreigd", zegt Van de Putte. "Bij keizerspinguïns, bijvoorbeeld, verdwijnt het ijs waarop zij broeden. Als daar nu nog een virus als dit bijkomt, komen die populaties en die soort echt in gevaar."

Het virus komt ook al voor bij pelsrobben en zeeolifanten op de nabije eilanden, soorten die ook vaak in kolonies leven. "De kans bestaat dus dat het virus ook naar die type soorten op het vaste land van Antarctica zal overgaan."

"Eens het virus rondgaat en aanslaat bij bepaalde soorten, kan het zijn dat die kolonies één voor één vallen zoals dominostenen, met een groot effect op het ecosysteem als gevolg", vertelt Van de Putte.

De onderzoekers proberen het probleem nu op te volgen, al is er volgens Van de Putte niet veel dat ze kunnen doen. "Als we vermoeden dat er zieke dieren zijn, kunnen we hen gaan ontsmetten of wassen. Er zijn protocollen over hoe je die dieren benadert. Besmette karkassen proberen we waar mogelijk te vernietigen."

"Dit virus gaat sinds 2021 de wereld rond en het is sindsdien eigenlijk niet onder controle te krijgen", gaat Van de Putte verder. "Er een vaccin voor ontwikkelen, is eigenlijk onmogelijk, zeker voor wilde soorten."