Nu "Astrid en Natalia: back to reality" is afgevoerd: zijn we als publiek steeds strenger voor tv-programma's?

Er viel deze week niet naast het nieuwe VTM-programma "Astrid en Natalia: back to reality" te kijken. Het doel van het programma? Armoede onder de aandacht brengen door Natalia Druyts en Astrid Coppens één maand lang te laten leven met een minimumloon dat ze verdienen met verschillende parttime interimjobs. 

Maar sinds de eerste uitzending ging het alleen maar bergaf met het imago van het programma. Alleenstaande ouders reageerden verontwaardigd, Natalia werd op het matje geroepen door VTM voor haar gedrag en ook op sociale media en in recensies regende het kritiek.  

Genoeg voor VTM om te beslissen het programma van antenne te halen. De zender vond dat de controverse ervoor zorgde dat het onderwerp niet meer tot zijn recht zou komen. 

"BV's die een maand doen alsof ze in armoede leven: geen goed idee." Dat is de conclusie die VTM zou kunnen trekken, maar die zou niet helemaal kloppen leert "Nieuwe buren" - een programma van VIJF (het huidige Play 5) - uit 2016 ons. Daar gingen James Cooke en Karen Damen dezelfde uitdaging aan. Ook toen was de reactie niet altijd even positief, maar er was geen sprake van om het programma af te voeren. Wat is er in die acht jaar veranderd? 

Een eenduidig antwoord kan Baldwin Van Gorp, professor journalistiek aan de KU Leuven, daar niet op geven. Hij bespreekt wel enkele mogelijke pistes. Zo denkt hij dat mensen hun verontwaardiging nu sneller uiten, omdat ze gelijkaardige meningen tegenkomen op (sociale) media. "Je hebt het gevoel dat je niet alleen staat. Dan durf je zelf sneller naar buiten te treden met die mening."

Ook de dynamiek tussen sociale media en traditionele media die de laatste jaren veranderd is, versterkt dat volgens hem. "Journalisten lezen de reacties op sociale media ook en zij maken daar op hun beurt artikels over. Dat versterkt die ruggensteun alleen maar."

Het oorspronkelijke doel van het programma, armoede onder de aandacht brengen, is zeker niet fout volgens hem, maar de manier waarop de programmamakers het hebben aangepakt, kon anders.  

"Een programma dat focust op de beleving van kandidaten in uitzonderlijke situaties werkt duidelijk goed. Kijk naar "Over de oceaan" en "Expeditie: Groenland". Het verschil is dat je daar gidsen hebt met jarenlange ervaring die de kandidaten bijstaan. Die gidsen of die research miste "Astrid en Natalia: back to reality".

Opvallend vindt Van Gorp het ook dat VTM al na één aflevering besliste om het programma stop te zetten. De kijker krijgt nu zelf niet de kans om andere, misschien betere invalshoeken te zien. "Dat doet vermoeden dat de toon van het programma nooit echt zou keren."

Toch begrijpt Van Gorp de beslissing van de zender. "Wat ik van het programma heb gezien: mijn maag keerde om." Een mening die heel wat mensen delen. "Dat komt volgens mij omdat we minderheden meer plaats willen geven en ze ook meer plaats opeisen in onze wereld. We willen niet langer óver mensen, maar wel mét mensen praten. Die gevoeligheid is toegenomen de laatste jaren."  

Dat merkt Van Gorp ook in zijn eigen wetenschappelijk onderzoek. "Vroeger deden we onderzoek over armoede, dementie of migratie zonder de mensen zelf aan het woord te laten. Nu merken we hoe belangrijk het is om net te luisteren naar de doelgroepen zelf."  

Ook in het dagelijks leven hebben we meer oog voor die blinde vlek. "Het zijn niet de dominante groepen die altijd aan het woord moeten komen, merk ik. Mensen willen dat minderheden ook een platform krijgen en het een samenwerking wordt, zodat iedereen een stem krijgt." 

"Noem het woke, maar diversiteit in alle mogelijke vormen is een topic dat veel prominenter aanwezig is dan 8 jaar geleden. Die feeling mist het programma en dat kan anno 2024 niet meer."