Het gonst al een tijdje van de geruchten dat ontslagnemend Nederlands premier Mark Rutte wel eens de opvolger zou kunnen worden van NAVO-baas Jens Stoltenberg. Ook België voegt zich bij de NAVO-lidstaten als de VS en het VK, die openlijk hun steun voor Rutte uitspraken. Hij lijkt nu bijna zeker van het voorzitterschap. Toch zijn lang niet alle NAVO-partnerlanden voor. Maakt Rutte nu echt kans?
Na groen licht van België en Verenigde Staten: mag Mark Rutte zich binnenkort NAVO-baas noemen?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"Hij is een uitstekende kandidaat voor de NAVO", klinkt het bij het Witte Huis. Daarmee is het bijna zeker dat Rutte zich binnenkort NAVO-baas mag noemen. De Amerikanen hebben immers - als grootste geldschieter - informeel de belangrijkste stem in het benoemingsproces.
Maar de Verenigde Staten zijn lang niet de enigen die steun uitspraken voor de aftredende Nederlandse premier. Ook vanuit ons land, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland komt witte rook. Toch is lang niet iedereen even enthousiast dat Rutte aan het hoofd van het militaire bondgenootschap komt te staan. We wikken en wegen zijn kansen.
"Trumpfluisteraar"
Het was juli 2018 toen de secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg iedereen behalve de leiders, ambassadeurs en een handvol medewerkers de vergaderzaal van het militaire bondgenootschap uitjoeg. De toenmalige Amerikaanse president Donald Trump had enkele minuten daarvoor de discussie over de toetreding van Oekraïne en Georgië tot de NAVO doen ontsporen. Hij dreigde dat de Verenigde Staten "hun eigen weg zouden gaan" als alle andere landen hun NAVO-budget niet zouden opkrikken.
De Franse president Macron en de toenmalige Duitse bondskanselier Merkel probeerden Trump nog te doen bijdraaien, maar dat leek niet veel uit te halen. Uiteindelijk zou het, volgens NAVO-directeur Timo Koster, Mark Rutte zijn geweest die op de president kon inpraten. Meer zelfs, Trump had het achteraf over een "fantastische tweedaagse in Brussel". Het leverde Rutte de bijnaam "Trumpfluisteraar" op.
Het is net die reputatie als bruggenbouwer die hem (mogelijk) het NAVO-voorzitterschap kan opleveren. Dat vindt ook Paul Van Hooft, hoofd van het Trans-Atlantische programma van het Haags Centrum voor Strategische Studies.
"Het was duidelijk dat hij in de nationale politiek goed was in het bij elkaar brengen van partijen", vertelt hij in "De ochtend" op Radio 1. "Hij gaf iedereen net wat ze wilden hebben. Het is een goede luisteraar die erin slaagt mensen over de streep te trekken. Dat doet hij ook op internationaal vlak. Rutte kan goed inschatten waar discussies over gaan en brengt landen bij elkaar."
Is Mark Rutte de geschikte kandidaat om de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO te worden?
Investeringen in defensie
De geknipte persoon om de NAVO te leiden, lijkt het wel. Zeker nadat Trump, nu kandidaat om Amerikaanse president te worden, enkele weken geleden opnieuw uitgehaald heeft naar de NAVO-lidstaten. Trump hekelt dat veel landen hun beloftes niet nakomen en niet voldoende geld in hun eigen defensie pompen. De geschiedenis, zoals die zich voordeed in 2018, lijkt zich dus te herhalen. Misschien zal Rutte, dit keer dan als NAVO-baas, opnieuw de kastanjes uit het vuur moeten halen.
De laatste jaren heeft hij als premier van Nederland zich alvast geprofileerd als een NAVO-fan. "Twee jaar geleden, rond de start van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, is zijn inzicht veranderd", duidt Van Hooft. "Tot dan was Nederland niet de beste leerling van de klas, maar de oorlog heeft wel degelijk een verschil gemaakt."
Nederland heeft de laatste jaren fors geïnvesteerd in defensie. "Een paar dagen geleden werd bekend dat Nederland voor het eerst wel de 2 procent haalt (percentage van het bbp dat landen zouden moeten investeren in defensie)."
Naast het budget, heeft Rutte ook de toon van de hele discussie veranderd. "Hij wil de focus van de Verenigde Staten doen afleiden. Hij benadrukt dat we niet alleen mogen denken aan Trump en wat de Amerikanen vragen. Het is breder. Hij hecht meer waarde aan het belang van die Europese veiligheid. Die veranderende toon laat toch een serieuzere houding zien over het ontwerp."
Niet iedereen is fan van Rutte
Ondanks de steun van de grootste NAVO-bondgenoten, is Rutte toch nog niet volledig zeker van zijn zaak. Vaak geldt zelfs dat de naam die veel genoemd wordt om het voorzitterschap over te nemen, het vaak net niet wordt.
Het is overigens geen geheim dat de Oost-Europese landen vinden dat zij aan de beurt zijn om de opvolger te leveren. Deze maand pleitte de Roemeense president Klaus Iohannis openlijk voor meer geografische diversiteit voor Europese topfuncties. Als het van Roemenië afhangt, dan wordt niet Rutte, maar wel eigen president Iohannis de nieuwe NAVO-baas.
Vanaf nu kan het dus snel gaan. Huidige chef Stoltenberg, die al sinds 2014 aan het roer staat van de NAVO, zal naar alle verwachting in oktober een stap terugzetten. Er is geen officieel proces om een nieuwe NAVO-chef te kiezen: de procedure gebeurt achter gesloten deuren. Alle landen moeten wel unaniem hun steun uitspreken. Gisteren kwam naar buiten dat twintig van de 31 leden van de NAVO inmiddels achter Rutte zouden staan.
De Roemeense tegenkandidaat kan dus wel een kink in de kabel betekenen, al is de openlijke steun van de VS wel een teken aan de wand en een duidelijk signaal in de richting van de lidstaten die dreigen dwars te liggen.
