Wat kunnen we van Congolese vrouwen leren op deze Internationale Vrouwendag? Het Afrikaanse land bengelt volgens de Wereldbank ergens onderaan de ranglijst wat gelijkheid tussen mannen en vrouwen betreft. Heel wat Congolese vrouwen strijden elke dag om daar wat aan te veranderen. VRT NWS interviewt 4 sterke vrouwen in de Congolese stad Bukavu.
"We willen en kunnen, maar we mogen niet": 4 Congolese vrouwen getuigen over vrouwenrechten
Wie Bukavu zegt, denkt aan verkrachte, kwetsbare vrouwen. Op de buitenlandse zenders komt alleen het Panzi-ziekenhuis van dokter Mukwege in beeld. De vrouwen die ik in Bukavu ontmoet, doorprikken dat fatalistische beeld.
Het zijn stuk voor stuk krachtige, zelfbewuste vrouwen die hun plaats opeisen in de samenleving. Een maatschappij die op het moment van ons bezoek, in december 2023, wordt gedomineerd door de verkiezingen.
1. Claudine: "Verandering kan nog 10 jaar duren, maar ik ben hoopvol"
"Waarom steken ze ons toch altijd in die slachtofferrol? Wij zijn veel meer dan dat", zegt Claudine Kitumaini. Ze is hoofdredacteur van radiozender en website La Prunelle, die door enkele enthousiaste jongeren is opgericht.
La Prunelle is er om op een neutrale manier nieuws te brengen, maar ook om mensen aan het woord te laten die onzichtbaar blijven. Denk dan aan etnische minderheden, huismoeders, holebi's... het kan allemaal.
Dat maakt de job van Kitumaini en haar redactie niet gemakkelijk. Ze heeft al veel bedreigingen gekregen, omdat ze wel eens heilige huisjes omver kegelt in de statische Congolese samenleving waarin mannen het nog voor het zeggen hebben.
In de dagen rond de verkiezingen is er veel nepnieuws en kandidaten proberen naïeve kiezers te beïnvloeden met geld en beloftes. "Wij proberen daar als neutrale zender boven te staan", zegt Kitumaini.
Als ik haar vraag waarom ze met haar redenaarstalent en enthousiasme niet zelf in de politiek stapt, lacht ze breeduit. "Nee, ik dien mijn land van achter mijn microfoon. Misschien zal wat ik op de radio zeg, enkele vrouwen bewustmaken van hun rechten en gaan ze hun leven veranderen. "
Kitumaini beseft dat het werk van lange adem is. "Het kan nog 5, 6, 7 of 10 jaar duren voor we ons land kunnen ontwikkelen", zegt ze. "Ik ben hoopvol dat we met de radio en website van La Prunelle voor verandering kunnen zorgen."
2. Nicole: "Geef jonge vrouwen de ruimte"
Ze lacht wat verlegen terwijl ze haar haren achter haar oor wegwuift. Mooie armbanden, nagellak. Voor mij zit de 4e eredame van de Miss of United Tribes-verkiezing van oktober vorig jaar, Nicole Mataba Nampondo, van de Mushi-bevolkingsgroep. De schoonheidswedstrijd draait om de mooiste, maar ook meest zelfzekere meisjes van alle plaatselijke stammen. Stammen, dat lijkt archaïsch, maar wij hebben toch ook onze Miss Coast Belgium en Miss Druivenstreek. Ze is onderzoekster aan het Angaza-Instituut, dat goed bestuur en conflicten bestudeert.
"Ik heb meegedaan als ondernemer, want ik ben ook kledingontwerpster", zegt Mataba Nompondo. "In Congo is het een traditie dat vrouwen in hun hokje blijven, ook in hun etnische achterban. Ik wilde dat doorbreken en net samenwerken met anderen, dan kan je meer bereiken." De etnische identiteit en de familie zijn nog erg bepalend. Als je werk zoekt, of ziek bent, zoek je meestal aansluiting bij wie je kent. Zelfs als je gestudeerd hebt. Jonge vrouwen worden nog altijd te vaak voorbestemd om te trouwen en dan in dienst te staan van hun man. Ze pleit ervoor om de jonge vrouwen uit dat keurslijf te krijgen. "De meisjes moeten de ruimte krijgen om zich te ontplooien in hun beroep en in hun eigen toekomst".
3. Catherine: "De vrouw is de sleutel van de ontwikkeling"
Op het gras van de speelplaats van de school in Kabare, een koloniaal gebouw, voert Catherine Balemba campagne voor de provincieraadsverkiezingen in Zuid-Kivu.
Ze is lid van de UDPS en heeft de beeltenis van president Tshisekedi op haar wikkeldoek staan. Ze probeert iedereen ervan te overtuigen dat vrouwen erg belangrijk zijn in de politiek.
"Hier op het platteland hebben vrouwen meestal niet de financiële middelen om zich kandidaat te stellen. We moeten iedereen overtuigen dat ons land er alleen op kan vooruitgaan wanneer er meer vrouwen worden verkozen.
Samen kunnen we het aan. Mijn slogan is: 'zonder vrede en het ondernemerschap van vrouwen en jongeren kunnen we ons land niet echt ontwikkelen'."
Balemba begrijpt wel dat er mensen ontgoocheld zijn in het politieke systeem, dat al jaren gekenmerkt wordt door corruptie en fraude. Ze zegt dat vooral de leiders van de partijen boter op het hoofd hebben.
"Daarom proberen we naar de kiezers toe te gaan en hun vertrouwen te winnen", vertelt ze. "Zij moeten weten dat ze de wet aan hun kant hebben staan en dat alleen hun stem telt."
4. Amina: "We moeten de politiek van onderuit veranderen"
Het is bijzonder om Amina Chibashimba (28) te ontmoeten. De kandidate voor de gemeenteraadsverkiezingen in Bukavu is niet op haar mond gevallen, integendeel.
Op straat in de wijk Muhungu pareert ze met verve elke kritische opmerking van inwoners die stemmen zinloos vinden: "De toekomst hangt van ons allemaal af. Kies kandidaten op parlementair, provinciaal en gemeentelijk niveau die wél voor verandering zorgen. Er is een revolutie nodig in het politieke systeem en dat kan alleen met uw stem."
Chibashimba is politicologe en heeft nog een aantal andere opleidingen gehad. Ze is ook uitgekozen door de organisatie KJN (Karibu Femmes Nouvelles) om haar kansen als ondernemer en politica bij te spijkeren.
"Mijn politieke visie heb ik al van jongs af aan", zegt Chibashimba. "Ik liep al mee met anderen, maar die tijd is voorbij. Ik moet me nu zelf kandidaat stellen, want de anderen hebben geen verandering gebracht. Ik wil dat de zaken bewegen en vooruitgaan hier in de stad Bukavu."
Hoe zijn de verkiezingen afgelopen?
Intussen zijn de verkiezingen in Congo al lang beklonken. Félix Tshisekedi is herverkozen. Dat is geen verrassing. We hebben in Bukavu veel onregelmatigheden vastgesteld en veel chaos in de stem- en telbureaus.
82 kandidaten zijn uiteindelijk door de Nationale Kiescommissie geschorst wegens fraude. In Zuid-Kivu alleen al waren het er 3, en dat viel bij hen niet in goede aarde. De plaatselijke voorzitter van de kiescommissie werd zelfs bedreigd, zei hij in een interview aan La Prunelle.
Ook de vrouwen van Bukavu zullen nog wat moeten wachten op een betere vertegenwoordiging. Het aantal verkozen vrouwelijke parlementsleden daalde er zelfs, van 4 naar 1. Catherine Balemba haalde heel wat stemmen, maar volgens waarnemers gaf haar partij de voorkeur aan een man, een oud-minister.
Amina Chibamba vertelt me dat zij wel genoeg stemmen haalde op basis van de uitgehangen resultaten, maar bij de kiescommissie niets kon bewijzen bij gebrek aan processen-verbaal.
"De inwoners zijn gewoon om kleine geldsommen te krijgen tijdens de campagne, ze klampen zich vast aan kandidaten die zogezegd iets hebben bewezen en halen hun neus op voor vernieuwende figuren. En velen denken ook dat jongeren en vrouwen niet genoeg ervaring hebben om in de publieke diensten te werken."
Maar Chibamba geeft het niet op. Ze is al aan het nadenken over de volgende verkiezingen, in 2028.
