Terug naar de Bourgondiërs: Museum Hof van Busleyden in Mechelen heropent met ridders van het Gulden Vlies en hedendaagse kunst 

Vijf jaar geleden ging Museum Hof van Busleyden in Mechelen open, maar er bleek nog verdere restauratie van daken en ramen nodig. Die is nu afgerond, samen met een nieuwe tuinaanleg. Van de sluitingstijd is gebruik gemaakt om “het verhaal scherper te stellen”, zegt directeur Kristl Strubbe.   

Het Hof van Busleyden dateert uit het begin van de 16e eeuw, toen Mechelen de hoofdstad van de Bourgondische Nederlanden was. Margaretha van Oostenrijk resideerde in de stad; een paar straten verder woonde humanist Hiëronymus van Busleyden in een stadspaleis. “Thuis in Bourgondisch Mechelen” is de slagzin van het vernieuwde museum. 

Museum Hof van Busleyden heeft eigen kunstschatten: schilderijen, albasten reliëfs, een uniek Koorboek met muziekhandschriften, zogenoemde “besloten hofjes”, uitklapbare miniatuurkunst die door kloosterzusters werd gemaakt.

Daarbij komen nu allerlei kunstwerken in langdurige bruikleen, uit het Prado in Madrid of het Rijksmuseum in Amsterdam. “Daarvoor hebben we intussen genoeg vertrouwen opgebouwd”, zegt directeur Kristl Strubbe.

Hannah Thijs, hoofd collectie en tentoonstellingen van het museum, heeft een favoriet: het enorme schilderij van Jan Coessaet dat de Grote Raad voorstelt, het Parlement in Mechelen, in 1474.

“We hebben het laten erkennen als Vlaams Topstuk en het is anderhalf jaar lang gerestaureerd. Het resultaat is prachtig. Er zit ineens veel meer kleur in en de wat karikaturale figuren hebben nu meer karaktertrekken. Verder onderzoek moet uitwijzen of het portretten van specifieke mensen zijn.”  

Op het schilderij van het Parlement staat tussen de vele mannen één vrouw. Via de audiogids kom je meer over haar te weten. Het hele museum heeft aandacht voor allerlei mensen in de marge, voor de “verborgen stemmen”.

“De geschiedenis vertelt vaak het verhaal van machthebbers en overwinnaars; wij willen de verschillende lagen van de bevolking ook in beeld brengen", zegt Thijs. 

Bijzonder is dat in elke zaal ook hedendaagse kunst te zien is, tussen de oude kunstschatten. Die heeft curator Magali Elali uitgezocht. Er zijn gevestigde namen bij, zoals Berlinde De Bruyckere, die eerder al tentoonstelde in het Hof van Busleyden, en Sofie Muller, met beeldhouwwerk van albasten handen.

Naast een portret van Margaretha van Oostenrijk toont Anouk De Clercq in een video een langzaam bewegende zwarte actrice in historisch kostuum. Er zijn opvallend veel kunstenaars van kleur vertegenwoordigd.

“Ik heb geprobeerd om een extra laag aan de geschiedenis toe te voegen. Om de link te leggen naar vandaag en naar diverse gemeenschappen die zich misschien niet welkom voelen in dit museum”, zegt Magali Elali.

"Er zijn subtiele interventies van hedendaagse kunst en sommige werken “clashen” wat meer. Je kan verrast worden, maar als je gewoon van de oude kunst wil genieten, dan wordt je sereniteit niet doorbroken."

In de grote ondergrondse zaal van Museum Hof van Busleyden is er de tijdelijke tentoonstelling “Ridders van het Gulden Vlies. Een schitterende mythe ontrafeld”. Alle ogen zijn meteen gericht op een stoet van tientallen kleurige borden. Met conservator oude kunst Hannah Iterbeke flitsen we terug naar 1491. 

“De panelen zijn speciaal gemaakt voor een groot feest 533 jaar geleden. Toen kwamen de ridders van het Gulden Vlies bijeen in Mechelen. Elk van die panelen verbeeldt het wapenschild van een ridder. Het was een soort van ‘naamkaartje’ dat aangaf waar de ridders moesten plaatsnemen”. De Bourgondische wapenborden hingen in de Sint-Romboutskathedraal, maar ze waren er slecht aan toe. 

De voorbije jaren zijn ze gerestaureerd door een team van 14 ervaren specialisten. En het resultaat is verbluffend kleur- en glansrijk. Je kan ze uitgebreid bestuderen, terwijl je via de audiogids naar dé ambassadeur van de Bourgondiërs luistert: schrijver Bart van Loo: "Kijk goed, daar schrijden ze statig voorbij..."

De orde van het Gulden Vlies was een uitvinding van de derde hertog van Bourgondië, Filips de Goede. Inspiratie vond hij in een legende uit de Griekse oudheid. Die onlangs nog aan bod kwam in de Europalia-tentoonstelling over Georgië, daar zou het fameuze “gulden vlies” of “gouden ramsvacht” vandaan komen.

In Mechelen zijn naast de wapenborden ook schilderijen, manuscripten, voorwerpen te zien over de Gulden Vliesridders, en ook een reusachtig Brussels wandtapijt dat een toernooi voorstelt, precies zoals dat ook in 1491 in Mechelen werd gehouden.

Ook in deze tijdelijke expo is er hedendaagse kunst te zien, van binnen- en buitenlandse artiesten, van Marina Abramovic tot Mous Lamrabat, van vlaggen tot een reusachtige megafoon.

Het Gulden Vlies gaat over macht en dat zette curator Magali Elali aan het denken: wat zijn de stereotiepen, hoe zit dat in andere culturen? Ze ziet duidelijke verbanden met de superhelden van vandaag. “In de hedendaagse beeldcultuur ben ik veel ridders tegengekomen”.  

De tentoonstelling biedt een kritische blik op de beeld- en mythevorming van de Orde van het Gulden Vlies, besluit directeur Kristl Strubbe. "Hoe werkte de PR-machine van de Bourgondische hertogen? Hoe zetten ze grootse wandtapijten, banketten en riddertornooien in om hun macht te vergroten?"

In het museum Hof van Busleyden kun je op zoek naar antwoorden. En tussen haakjes: de ridderorde bestaat nog altijd. Koning Filip is er lid van.