In Noorwegen wordt de kustlijn van de Barentszzee bewaakt door jonge dienstplichtigen. Zij vormen de eerste verdedigingslinie tegen Rusland. Ook in verschillende andere Europese landen ligt de dienstplicht weer op tafel. Rudi Vranckx sprak met enkele jonge Noorse soldaten van het Sør-Varanger Garnizoen voor de documentairereeks "Het nieuwe IJzeren Gordijn".
Jonge Noorse dienstplichtigen zijn eerste linie tegen Rusland: "We moeten voorbereid zijn op een oorlog"
Zowel Noorse jongens als meisjes zijn dienstplichtig, maar slechts een deel wordt effectief opgeroepen. Via een test worden de meest gekwalificeerde jongeren geselecteerd, zo hoopt de Noorse overheid enkel zeer gemotiveerde dienstplichtigen in te lijven. Vervolgens worden ze zes maanden lang intensief getraind en krijgen ze politionele bevoegdheden, zodat ze overtreders, zoals Russen die illegaal de oversteek maken, kunnen arresteren.
In de documentairereeks "Het nieuwe IJzeren Gordijn" verkent conflictjournalist Rudi Vranckx vanaf woensdag 21 februari het intrigerende grensgebied tussen Rusland en de rest van Europa. In vier afleveringen reist hij van het Hoge Noorden tot in de Kaukasus, langs de breuklijn tussen twee werelden. Onderweg ontmoet Vranckx mensen die vandaag leven met Rusland als buur, in de schaduw van een nieuw IJzeren Gordijn.
Ze moeten daarnaast ook de Russische grens in de gaten houden. Een Russische observatiepost ligt daar op de loer en vanuit de basis van de kustwacht voeren de Russen ook regelmatig verkenningen uit.
Het was vreemd om te beseffen dat een buurland een oorlog startte
Op het Noorse eilandje Vardo staan Noord-Amerikaanse radarsystemen. “Deze radar kan in het hele gebied van Pakistan tot de Canarische eilanden objecten zo klein als twee centimeter volgen”, vertelt Bård Wormdal, een journalist die talloze boeken over satellieten en radarsystemen schreef. Met die radars houdt de NAVO de Russische militaire activiteit in het hele Noordpoolgebied in de gaten.
Poetin investeerde de laatste jaren namelijk fors in zijn Noordelijke vloot. Hij ziet mogelijkheden in de stijgende temperatuur van het zeewater en ijsvrije oceanen: nieuwe handelsroutes en vooral nieuwe mogelijkheid tot ontginning van grondstoffen. Voor Rusland is het Noordpoolgebied economisch en strategisch van groot belang.
Vanuit Vardo zien de Amerikanen en Noren het Russische leger verder in het gebied oprukken en agressiever worden. Steeds vaker voert Rusland er testen voor kruisraketten en grote legeroefeningen uit en stuurt het nieuwe schepen en vliegtuigen verder op verkenning. Dat dwingt de Noren, en bij uitbreiding de NAVO, om ook hun militaire paraatheid in de regio aan te scherpen: “We moeten voorbereid zijn op een oorlog, het is niet meer zoals vijf jaar geleden.”
Noorwegen bleef door de nabijheid van Rusland altijd belang hechten aan defensie, in tegenstelling tot veel West-Europese landen die decennia bespaarden op hun militaire capaciteiten. “Ik werd ingelijfd als dienstplichtige een maand voordat Rusland Oekraïne binnenviel. Het was vreemd om te beseffen dat een buurland een oorlog startte. Maar onze job bleef dezelfde”, vertelt soldaat Eikenaes.
De twintigjarige Adrian heeft de leiding over vijf andere soldaten. Ze zijn gestationeerd in de meest noordelijke post van Europa, vlak bij de Russische grens. Autonomie staat daarbij centraal, ze zien dan ook vaak dagenlang geen beroepsmilitair: “Het is vrij speciaal om hier gestationeerd te zijn en te patrouilleren. Het is bijzonder om die verantwoordelijkheid te krijgen.” De jongeren bewaken de grenspost 24/7 en slapen daarom in beurtrollen. Ze verblijven gedurende een jaar telkens een maand in die observatiepost. Anderen worden mobiel ingezet en verplaatsen zich voortdurend tussen verschillende hutten langs de kustlijn.
