8.816 alleenstaande mannen hebben vorig jaar na de registratie van hun asielaanvraag in ons land te horen gekregen dat er geen opvangplek voor hen was. Dat zijn er zo'n drieduizend meer dan in 2022, zo blijkt uit nieuwe cijfers van Fedasil. Het aantal asielaanvragen is vorig jaar nochtans gedaald. Volgens de wet hebben asielzoekers recht op bed, bad, brood en begeleiding, maar er is al meer dan twee jaar een plaatstekort.
Dossier
Minder asielaanvragen, toch groeit opvangtekort: bijna derde van asielzoekers kreeg vorig jaar geen plek
Hoewel het aantal asielaanvragen vorig jaar is gedaald, komt de toename van het aantal asielzoekers zonder opvang niet als een verrassing. Eind augustus besliste staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V) om alleenstaande mannen niet meer op te vangen. Die beslissing werd teruggefloten door de Raad van State, maar de Moor zette haar beleid toch door. Ze wil, naar eigen zeggen, voorkomen dat gezinnen met kinderen op straat belanden.
Uiteindelijk kreeg vorig jaar bijna een derde van de 29.500 aangekomen asielzoekers niet meteen bed, bad, brood. Ze kunnen zich wel inschrijven op een wachtlijst. Daar staan vandaag zo'n 3.200 alleenstaande mannen op.
Noodgedwongen zoeken sommigen onderdak in kraakpanden, de Brusselse nachtopvang voor daklozen, of ze reizen door naar een ander land in Europa. Voor anderen zit er niks anders op dan op straat te slapen.
Zo slaapt Mahmoud uit Syrië samen met tientallen andere asielzoekers al twee maanden op straat aan de ingang van een kantoorgebouw, vlakbij Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel. "Het is koud en heel onrustig 's nachts."
Asielprocedure op pauze
De impact van maandenlang leven op straat heeft ook gevolgen op de asielprocedure. De mannen gaan fysiek en mentaal achteruit en sommigen blijken uiteindelijk niet in staat om hun interview bij het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen af te leggen.
"Op straat leven, heeft een grote impact op iemand. Voor zo’n interview moet je mentaal goed voorbereid zijn", klinkt het bij het Commissariaat. "In een opvangcentrum krijgen ze omkadering. Ze kunnen er beter tot rust komen en krijgen maatschappelijke begeleiding."
De asielzoekers zonder opvang worden dubbel gestraft
Ina Vandenberghe, federaal migratiecentrum Myria
Het interview is een lang gesprek met de asielzoeker waarin allerlei persoonlijke zaken aan bod komen. De verklaringen van de asielzoeker worden achteraf getoetst aan alle beschikbare informatie en bij contactpersonen in het herkomstland. Op basis daarvan wordt het dossier beoordeeld.
"We bekijken altijd of er persoonlijke omstandigheden zijn die het afleggen van een interview negatief kunnen beïnvloeden of hypothekeren", legt de asieldienst uit. Ze besloten enkele maanden geleden in samenspraak met enkele ngo's om de interviews van asielzoekers zonder opvang uit te stellen. Voor sommigen betekent dat in de praktijk wel dat hun asielprocedure op pauze staat.
"We hebben bovendien een grote achterstand in de behandeling van dossiers", aldus het Commissariaat. "Het is voor ons beter om te focussen op mensen die wel opvang hebben zodat daar plaatsen vrijkomen."
"De asielzoekers zonder opvang worden zo dubbel gestraft", reageert Ina Vandenberghe van het federaal migratiecentrum Myria. "Geen opvang met begeleiding én een langere asielprocedure."
Tientallen alleenstaande mannen slapen aan de ingang van een kantoorgebouw in Brussel centrum.
Jessy uit Liberia slaapt al 3 maanden op straat.
Vrijwilligers delen thee en koffie uit want het is koud.
De mannen wikkelen zich in dekens.
Het papier dat de alleenstaande mannen krijgen. "U kunt uw verzoek om internationale bescherming laten registreren bij DVZ. Daarna wordt u naar de uitgang begeleid."
Zoeken naar opvangplaatsen
Fedasil, het agentschap dat instaat voor de opvang van de asielzoekers, probeerde in 2023 zoveel mogelijk extra plaatsen te creëren. Ze krijgen daarvoor ook middelen van de EU. Maar er zijn obstakels zoals geschikte infrastructuur, verzet van burgemeesters, administratieve vergunningen en voldoende personeel vinden.
Ondanks die obstakels slaagde Fedasil er het voorbije jaar in om verschillende nieuwe asielcentra te openen. Al gingen er ook een paar dicht. Netto kwamen er 2.152 opvangplaatsen bij. Eind 2023 stond de teller zo op 35.651 plaatsen, net geen record.
Toch blijft dat door de lange duur van de asielprocedures onvoldoende om alle asielzoekers te kunnen opvangen. "Het aantal vertrekken uit de opvangcentra blijft lager dan de instroom", zo staat te lezen in het jaarverslag van Fedasil. "Als gevolg daarvan is het aantal personen dat door Fedasil wordt opgevangen gedurende het hele jaar 2023 gestegen."
Steun van collega-ministers in de regering
In september 2023 richtte premier Alexander De Croo daarom een taskforce op. Hij trok zeven federale ministers mee in bad, die op zoek moesten gaan naar 2.000 bijkomende opvangplaatsen. Specifiek om mensen van straat te halen. Uit een navraag bij verschillende partijen blijkt dat er uiteindelijk zo goed als geen bruikbare plaatsen of personeel zijn bijgekomen door die taskforce.
Ondertussen zijn de Belgische staat en Fedasil al duizenden keren veroordeeld door de arbeidsrechtbank voor de gebrekkige opvang van asielzoekers. En ook het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tikte België meermaals op de vingers.
Omdat ons land die veroordelingen naast zich neerlegt en weigert de opgelegde dwangsommen te betalen, namen deurwaarders ook al spullen in beslag bij Fedasil en op het kabinet De Moor.
Desondanks kregen vorig jaar in totaal dus 8.816 asielzoekers te horen dat er voor hen geen opvang was.
Geen opvang voor bijna een derde van asielzoekers in ons land: "Probleem van grondrechten en rechtstaat"
