Bij graafwerken voor de toekomstige Brusselse metrolijn 3 zijn prehistorische botfragmenten aan de oppervlakte gekomen. Het gaat onder meer om restanten van een mammoet en een edelhert. Het is niet de eerste keer dat er bij grote graafwerken in Brussel prehistorische schatten opduiken, en waarschijnlijk ook niet de laatste.
Brussel krijgt er binnenkort een nieuwe metrolijn bij, en daarvoor zijn de werken volop bezig. Terwijl de MIVB enthousiast aan het nieuwe metrostation Toots Thielemans bouwt, houdt urban.brussels een oogje in het zeil voor eventuele archeologische vondsten. Het is namelijk niet de eerste keer dat grote bouwwerken archeologische verrassingen blootleggen. En ook deze keer is het prijs, want enkele weken geleden wordt er plots een dijbeen van een mammoet gevonden.
Wat doet urban.brussels?
Urban.brussels is de overheidsdienst die zich bezighoudt met erfgoed in al zijn vormen. Wanneer er in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kleine of grote werken op de planning staan, controleert urban.brussels of er "archeologisch potentieel" is. Dan kan het gebeuren dat zij bijvoorbeeld op voorhand opgravingen gaan doen, of dat ze (zoals in het geval van deze vondst) de werken gaan begeleiden.
Het blijft uiteindelijk niet bij het ene dijbeen, later duiken nog meer botresten op. Archeozoöloge Bea De Cupere van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen was de eerste die zich aan een identificatie mocht wagen: "We hebben een dijbeen en een stukje slagtand van een mammoet gevonden, en een bot van een wild paard. Daarnaast lag er ook een gewei van een edelhert, en een onderkaak. Die is waarschijnlijk van een reuzenhert."
De botten lagen op een diepte van 8 tot 9 meter, en dat betekent volgens De Cupere dat ze waarschijnlijk dateren van de laatste ijstijd. Dat is intussen al zo'n 120.000 tot 11.700 jaar geleden.
Omdat er verder geen artefacten gevonden zijn, is het moeilijk om een nog preciezere datering te geven. Daarvoor is het even wachten op de koolstofdatering die binnenkort zal gebeuren op de botten. De Cupere vermoedt alvast dat de botten ongeveer 40.000 jaar oud zijn.
Eerdere ontdekkingen
Vondsten van prehistorische fauna blijven zeldzaam in onze regio, maar grote graafwerken hebben al eerder archeologische schatten opgeleverd.
In 1912 werden tijdens grondwerken aan de Tervurenlaan in Sint-Pieters-Woluwe botresten ontdekt van een wolharige neushoorn. Er werd ook een intacte vuistbijl opgegraven. Een neanderthaler zou die ergens tussen -124.000 en -34.000 vervaardigd hebben. Jammer genoeg ging die bijl niet lang na haar ontdekking opnieuw verloren.
In september 1972 werd bij werken aan de noord-zuidmetrolijn een stuk van een mammoetslagtand ontdekt. Het fragment lag op een diepte van bijna 13 meter. Er werden toen ook botten van een wolharige neushoorn ontdekt.
In de jaren 80 werden botten ontdekt aan het Zuidstation. De botten waren waarschijnlijk zo’n 30.000 jaar oud, en ze waren afkomstig van mammoeten, herten, bizons en nog andere dieren. Die botten mochten in 1988 terugkeren naar het Zuidstation, waar ze sindsdien openlijk te bewonderen zijn door pendelaars.
De laatste grote ontdekking was in 2018, toen een stuk mammoetslagtand werd opgegraven op een Schaarbeekse bouwwerf. Toen daar een bestaande parkeergarage dieper werd uitgegraven, werd de grondlaag aangeboord waar het stuk mammoettand in verstopt zat.
Dat het vaak dezelfde dieren zijn die we terugvinden, is geen toeval volgens De Cupere. "In de periode waarin de dieren leefden was het hier extra koud. Gletsjers hadden zich sterk uitgebreid, en ze vormden een grote ijskap over Noord-Europa. Zelfs Noord-Duitsland lag bedekt onder het ijs."
"Door die ijskappen lag de zeewaterspiegel toen veel lager dan nu. Waar nu de Noordzee ligt, lag toen een uitgestrekte, diepe vallei. Meer dan plaats genoeg voor grote kuddes dieren, zoals het wild paard, de steppebizon en de (wolharige) neushoorn. En het zijn dus restanten van die dieren die we af en toe nog terugvinden bij grote bouwwerken."
Wat er nu zal gebeuren met de nieuw ontdekte botten is nog niet helemaal duidelijk. Ze liggen intussen al in een laboratorium, waar enkele analyses bezig zijn. Daarna gaan de botten richting het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen. Daar zullen ze definitief geïdentificeerd worden, en een extra bescherming krijgen. Dan is het aan urban.brussels om te beslissen wat er moet gebeuren met de bijzondere vondst.
Meer dan waarschijnlijk zullen de botten ergens tentoongesteld worden. Of dat in het toekomstige metrostation zal zijn, of nog ergens anders, is nog niet zeker.
De grondwerken aan het metrostation gaan intussen door. Omdat er op dezelfde diepte verder zal worden gegraven, hopen de meewerkende archeologen dat er nog meer moois naar boven komt. Zij zullen de werken dus met bijzondere aandacht blijven volgen.
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
