De klimaatverandering is verantwoordelijk voor het oprukken van het westnijlvirus in Europa. Dat heeft een team van de Brusselse universiteiten VUB en ULB voor het eerst aangetoond in een studie. Het westnijlvirus kan worden overgedragen op de mens door de huissteekmug. Vaak blijven infecties onopgemerkt, maar ongeveer een kwart van de slachtoffers ontwikkelt symptomen zoals koorts en hoofdpijn.
Westnijlvirus rukt op in Europa door klimaatverandering, toont Belgische studie in primeur
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Hoe werkt het?
Het westnijlvirus (WNV) is een van de opkomende "muggenvirussen" in Europa, virussen waarmee je besmet kan raken door een muggenbeet. Het virus zelf wordt doorgegeven door vogels en muggen.
Muggen worden drager van het virus wanneer ze een besmette vogel steken. Na korte tijd kunnen ze het virus dan zelf overdragen op de mens. Die is in technische taal een "epidemiologisch doodlopende gastheer" en draagt niet bij tot een verdere overdracht van de ziekte.
De verspreiding van het virus is gelinkt aan hoge temperaturen tijdens de lente en de zomer, droge periodes in de zomer en warme winters. "In tegenstelling tot corona is dit een virus waar klimaatfactoren heel belangrijk zijn voor mogelijke besmettingen", duidt Wim Thiery, mede-auteur van de studie en klimaatwetenschapper aan de VUB.
Wat heeft een team van de VUB en de ULB precies aangetoond?
Een team onderzoekers van het Spatial Epidemiology Lab (SpELL) van de Franstalige universiteit van Brussel (ULB) heeft samen met de bclimate-groep van de Nederlandstalige VUB nu een studie uitgebracht over het onderwerp. Het SpELL gebruikt nieuwe methodes op basis van geografische verspreiding om data te verzamelen voor onderzoek.
Ze hebben uitgezocht of de opmars van het westnijlvirus in Europa effectief te wijten is aan de klimaatverandering, zoals al een tijd wordt gesuggereerd. "Tot nu toe ontbrak de formele vaststelling van dit verband, maar onze resultaten wijzen op een grote rol van klimaatverandering bij de opmars van het virus in het zuidoosten van Europa", zegt Diana Erazo, hoofdauteur van de studie en onderzoeker aan het SpELL .
Het aantal mensen dat kan worden blootgesteld aan het virus is recent drastisch gestegen
Diana Erazo, hoofdauteur van de studie
"Onze resultaten laten ook een recente en drastische toename zien van het aantal mensen dat risico loopt op blootstelling", aldus nog Erazo. "Dat komt deels door een toename van de bevolkingsdichtheid, maar klimaatverandering blijft een cruciale factor."
Wim Thiery: "Dit is het gezicht van de klimaatverandering. Naast escalerende klimaatextremen is ook het opduiken van tropische ziektes in Europa helaas één van de vele logische gevolgen van onze verslaving aan olie, kolen en gas." Zo bleek onlangs nog dat de tijgermug steeds verder oprukt in Europa, ook in ons land, en tropische ziektes zoals dengue of zika kan verspreiden.
Het onderzoek is baanbrekend omdat het "het beste van twee werelden samenbrengt", vertelt Thiery aan de telefoon, "het epidemiologisch onderzoek aan de ULB en het klimaatonderzoek aan de VUB." Simon Dellicour, coördinator van het onderzoek en hoofd van het Spatial Epidemiology Lab: "Ons werk illustreert hoe klimaatgegevens effectief kunnen worden gebruikt in een epidemiologische context."
Komt het Westnijlvirus voor in België?
In Europa werd het virus oorspronkelijk binnengebracht door trekvogels uit Afrika. Momenteel komt het vaak voor in verschillende regio's in Zuid- en Midden-Europa. Het circuleert al in Europa sinds de jaren 50, maar pas in 1996 werd een grote uitbraak ontdekt, in Roemenië. Daar raakten toen 393 mensen besmet.
Momenteel worden elke zomer gevallen gemeld in Zuid- en Centraal-Europa. De meeste menselijke besmettingen worden gemeld in Canada en de Verenigde Staten.
Er zijn al officiële meldingen van besmettingen met het westnijlvirus in Nederland en Duitsland
Isra Deblauwe van het Instituut voor Tropische Geneeskunde
In België was er in 2019 één officiële melding van een besmetting met het westnijlvirus. Voorlopig is het bij ons dus nog niet echt een probleem. Maar of het hier al verspreid wordt door muggen, weten we eigenlijk niet goed. "We hebben hier nog geen systematische monitoring", zegt entomoloog Isra Deblauwe van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG).
Maar, voegt ze er meteen aan toe, wellicht is het virus al in België geweest, want er zijn gevallen bekend in onder meer Nederland en Duitsland. De universiteit van Wageningen is er een onderzoek naar begonnen.
Het is mogelijk dat het hier in België nog onder de radar is gebleven omdat veel mensen geen symptomen of klachten ontwikkelen. Bovendien zijn het dan vaak griepachtige klachten, die kunnen worden verward met een gewone griep.
Leen Delang, virologe aan KU Leuven, bevestigt ons dat Belgische muggen (meer bepaald de Culex pipiens) in staat zijn om het virus over te dragen. "Onze onderzoeksgroep doet er actief onderzoek naar en heeft voor het eerst aangetoond dat muggen, gevangen in het Leuvense, besmet kunnen worden met het virus en het kunnen overdragen in hun speeksel."
De verwachting is dat het virus zich door de klimaatverandering verder zal verspreiden in Europa de komende jaren, zegt Wim Thiery: "Momenteel zien we vooral het Middellandse Zeegebied en de Balkan opduiken als rode zones, maar het is best mogelijk dat dat in de toekomst verder naar het noorden richting onze gebieden gaat oprukken."
Hoe gevaarlijk is het virus voor de mens?
Infecties bij de mens blijven vaak onopgemerkt, maar een op de vier besmette personen ontwikkelt na een incubatietijd van 2 tot 14 dagen klachten zoals hoofdpijn, spierpijn, koorts, huiduitslag en gezwollen lymfeklieren. De meeste mensen herstellen volledig van westnijlkoorts, maar vermoeidheid kan soms enkele weken of maanden aanhouden.
In zeldzame gevallen (ongeveer 1 procent) ontwikkelen besmette personen ernstige aandoeningen zoals encefalitis (ontsteking van de hersenen) of meningitis (hersenvliesontsteking).
Er bestaat geen specifieke behandeling voor een infectie met het westnijlvirus
Sciensano
De ernstige vorm komt vaker voor bij oudere mensen en kan dodelijk zijn. Tussen 1999 en 2021 heeft de VS meer dan 55.000 gevallen gemeld, waarbij ruim de helft leidde tot neurologische aandoeningen, in zowat 2.500 gevallen met de dood tot gevolg. Dat die laatste cijfers in verhouding zo hoog liggen, komt wellicht omdat enkel aangifte wordt gedaan bij ernstige klachten.
Volgens het Europese centrum voor ziektepreventie en bestrijding (ECDC) raakten vorig jaar in Europa 698 mensen besmet met het westnijlvirus, vooral in Italië, Griekenland en Roemenië. Er zijn 64 overlijdens gemeld. Als je naar het zuiden op reis gaat, doe je er dus goed aan zoveel mogelijk muggenbeten te voorkomen als preventiemaatregel.
Er is geen specifieke behandeling voor westnijlinfectie, meldt gezondheidsinstituut Sciensano . De symptomen worden behandeld met pijnstillers, er bestaat geen vaccin. Op de langere termijn hebben we er ook baat bij om de klimaatopwarming zoveel mogelijk af te remmen om de verspreiding te proberen in te dammen.
