Nu orkanen in kracht toenemen door klimaatopwarming: dringt nieuwe categorie 6 zich op?

Twee wetenschappers, een klimatoloog en een wiskundige gespecialiseerd in klimaatmodellen, stellen in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences dat het tijd is om de zogenoemde Saffir-Simpsonschaal te herzien. Die schaal, die dateert van 1970, deelt orkanen in op basis van de windsnelheid die ze halen. Hoe hoger die windsnelheid, hoe hoger de categorie. 

De hoogste categorie is nu categorie 5. Alle orkanen die een hogere windsnelheid halen dan 252 kilometer per uur, worden daarin ingedeeld.

Maar, zo zeggen de twee, die manier van werken is stilaan gedateerd. Ze wijzen erop dat categorie 5 geen bovengrens heeft. Dat maakt het moeilijk om aan de bevolking duidelijk te maken hoe ernstig een orkaan precies is. Een orkaan met een windsnelheid van 253 kilometer per uur en eentje van pakweg 310 kilometer per uur zijn immers allebei orkanen van categorie 5.

Ze deden de oefening: wat als je een zesde categorie zou invoeren? Ze trokken daarvoor de intervallen tussen de verschillende categorieën verder door. In dat geval zou je spreken van een orkaan van categorie 5 bij windsnelheden van 252 tot 309 kilometer per uur, en categorie 6 bij alles daarboven.

Ze ontdekten dat 5 stormen in die zesde categorie zouden vallen. Elk van die stormen dateert van de laatste 9 jaar.

Het is niet echt een verrassing dat die "categorie-6-orkanen" allemaal vrij recent zijn. Het VN-klimaatpanel noemde het in zijn laatste rapport al "waarschijnlijk" dat "de hoeveelheid orkanen van categorie 3 tot 5 wereldwijd is toegenomen de voorbije 40 jaar".

Bovendien wordt een individuele orkaan ook sneller heviger dan vroeger.

Dat komt door de klimaatverandering. Die doet het oceaanwater opwarmen. Dat neemt nu al 90 procent op van de door de mens veroorzaakte klimaatopwarming. Ook de atmosfeer warmt op, en die wordt daardoor instabieler. Al die extra opgeslagen warmte is een bom aan energie. Het resultaat zijn tropische stormen die sneller uitgroeien tot orkanen. 

Naarmate de klimaatopwarming toeneemt, zal ook het risico op hevigere orkanen wellicht verder stijgen. De resultaten van de klimaatmodellen variëren. Volgens sommige wordt bij 2 graden Celsius opwarming de kans op een (theoretische) categorie 6-orkaan de helft hoger nabij de Filipijnen, en zelfs dubbel zo hoog in de Golf van Mexico.

Ter vergelijking: met de huidige maatregelen stevent de wereld af op een opwarming van 2,7 graden Celsius in vergelijking met pre-industriële tijden. Op dit moment zitten we aan zo'n 1,2 graden Celsius.

Net dat is de reden waarom de wetenschappers pleiten voor een zesde categorie. Doordat de huidige categorie 5 geen bovengrens heeft, "kan dat leiden tot een onderschatting van het risico (van een orkaan, red.), en dat wordt nog een groter probleem in een opwarmende wereld".

Niet iedereen is het ermee eens dat de ernst van een orkaan in zo'n categorie te vatten valt. De Saffir-Simpsonschaal gaat immers enkel uit van de windsnelheid. Maar tot 90 procent van de slachtoffers van een orkaan worden veroorzaakt door regenval en overstromingen, niet door wind.

Daardoor kan een orkaan van een veel lagere categorie ook al lelijk huishouden.

Weervrouw Jacotte Brokken geeft het voorbeeld van storm Daniel van september 2023. Dat was een orkaan van "slechts" categorie 1. Maar hij veroorzaakte wel minstens 5.000 doden. Sommige schattingen hebben het zelfs over 20.000 doden. Die vielen vooral bij overstromingen in Libië.

"Deze studie is dus een beetje naast het punt", vindt Brokken. "Is heel die schaal eigenlijk nog wel relevant? Bovendien, zodra we over een orkaan spreken, weet je dat het ernstig is, categorie 6 of niet."

In België is het in elk geval een discussie zonder voorwerp. "Orkanen komen bij ons amper voor", merkt Brokken nog op. Drie sinds het begin van de metingen, om precies te zijn.