CHECK – Neen, Tucker Carlson staat niet op "moordlijst" met vijanden van Oekraïne na interview met Vladimir Poetin

"Tucker Carlson staat op de Myrotvorets KILL LIST van de Oekraïense regering", staat sinds een aantal dagen bij heel wat gebruikers op X (het voormalige Twitter) te lezen.

Berichten die beweren dat de Amerikaanse presentator sinds zijn interview met de Russische president Vladimir Poetin op een "moordlijst" op de website Myrotvorets werd geplaatst, werden soms meer dan 150.000 keer bekeken. Wat klopt hiervan?

De website beweert tot doel te hebben de vijanden van de Oekraïense natie op een rij te zetten. Myrotvorets,  of "vredestichter", is een ngo die naar eigen zeggen misdrijven onderzoekt tegen de nationale veiligheid van Oekraïne.

De organisatie publiceert sinds 2014 gegevens van mensen die volgens hen "een bedreiging vormen voor Oekraïne of misdaden plegen ‘tegen de nationale veiligheid van Oekraïne, de vrede, de menselijke veiligheid en het internationaal recht"".

Tucker Carlson verschijnt in de lijst, maar is al aanwezig sinds juni 2023. Hij werd dus niet toegevoegd als gevolg van zijn interview met Poetin. Wel werd na zijn interview een paragraaf aan zijn profiel toegevoegd. Daarin wordt verwezen naar het recente interview.

Carlson wordt onder meer voorgesteld als een "medeplichtige van de Russische bezetters", een "oorlogspropagandist", of ook een "deelnemer aan daden van humanitaire agressie tegen Oekraïne".

De inhoud en de toon van de site doen sommigen de website omschrijven als een "moordlijst", of zelfs een "officiële overheidslijst van de SBU", de geheime dienst van Oekraïne.

Maar de site roept niet op tot moord op de genoemde personen. Evenmin zien we premies op de hoofden van die mensen; het gaat met andere woorden niet om een lijst met te vermoorden mensen. Meerdere factchecks toonden in het verleden al aan dat het niet om een lijst met "te vermoorden mensen" gaat.

Tegelijk veroordeelt de website oproepen tot aanvallen tegen mensen in de lijst niet. Integendeel, wanneer iemand overlijdt, plaatst de site - ongeacht de doodsoorzaak - een rood bericht met de vermelding "geliquideerd" op de foto’s. 

Bovendien worden volgens onderzoek van de Britse krant The Times of London soms ook mensen die kennelijk geen strafbare feiten hebben gepleegd als pro-Russische collaborateurs getoond. Op de zwarte lijst staan immers niet alleen oorlogsmisdadigers en agenten van de Russische inlichtingendienst, maar ook bijvoorbeeld journalisten die een accreditatie hadden aangevraagd om te kunnen werken in de zelfverklaarde volksrepubliek Donetsk.

Ook Roger Waters, medeoprichter van Pink Floyd , die in 2018 werd aangeklaagd als een "bedreiging voor de nationale veiligheid" nadat hij had beweerd dat Rusland meer rechten had op de Krim dan Oekraïne, staat op de lijst.

De persoonlijke gegevens van deze mensen worden samen met hun vermeende misdaden gepubliceerd zodat iedereen ze kan zien. Het gaat meestal om foto’s, namen, telefoonnummers, paspoortnummers, socialemediaprofielen en e-mailadressen. De meeste gegevens lijken een combinatie van openbare gegevens, maar soms werd de informatie ook op een illegale manier, zoals hacking , verkregen.

Er staat meestal ook bij waarom die mensen een bedreiging zouden vormen voor Oekraïne, maar het bewijs hiervoor is niet altijd duidelijk. Dat heeft al heel wat kritiek opgeleverd. Sommige mensen op de lijst ontvingen immers al bedreigingen, weet Human Rights Watch . 

Bovendien zijn al Oekraïense figuren kort na de publicatie van hun persoonlijke informatie op Myrotvorets vermoord, maar voorlopig is er geen bewijs dat ze het doelwit waren omdat ze op de lijst stonden. De Engelse krant The Times vroeg aan de stichter van Myrotvorets om meer uitleg. Maar die ontkende elke link tussen de moorden en de website. Hij voegde eraan toe "maar ze waren allebei vijanden van Oekraïne. Ik zal geen van beiden missen."

Zowel de VN, G7-ambassadeurs als mensenrechtengroeperingen vroegen Kiev om de site helemaal te sluiten, maar de vraag werd voorlopig genegeerd. Het Europees Parlement heeft Oekraïne in 2021 opgeroepen om de website te verbieden, maar president Zelenski gaf aan dat dit buiten zijn bevoegdheid viel, schreef ook Factcheck Vlaanderen eerder al.

De website werd volgens The Times in 2014 opgezet na een ontmoeting tussen de Oekraïense George Tuka - onder andere voormalig gouverneur van Loegansk en politiek activist - en een voormalig lid van de Oekraïense staatsinlichtingendienst.

Tuka ontkent dat er sprake is van overheidsfinanciering of dat de site wordt gecontroleerd door de SBU. Volgens hem wordt de site gerund door vrijwilligers. Hij zegt dat de lijst is opgezet om Oekraïne "schoon te maken" van pro-Russische sentimenten en activiteiten.

De Franse krant La Libération vroeg de Oekraïense ambassade in Parijs om een reactie, maar die ontkende stellig dat er een link zou zijn tussen de website en de Oekraïense autoriteiten. “De Oekraïense autoriteiten vertrouwen onder geen beding op deze site, voor wat dan ook”, klonk het. 

Het platform beweert dus officieel niets te maken te hebben met de Oekraïense autoriteiten, maar dat konden we zelf niet checken. Zeker is dat de site in het verleden op hoog niveau steun genoot door sommigen in het Oekraïense staatsapparaat.

Zo feliciteerde Anton Gerashchenko, voormalig viceminister van Binnenlandse Zaken van Oekraïne, de site in mei 2016 publiekelijk met zijn werk, schreef La Libération . Het standpunt van de huidige regering is niet duidelijk.