Einde in zaak-Marengo, maar het "meest vergiftigde proces ooit" laat vooral een bittere smaak na in Nederland

Ronald Bakker. Samir Erraghib. Abderrahim Belhadj. Ranko Scekic. Martin Kok. Hakim Changachi. Tussen september 2015 en januari 2017 worden ze allemaal vermoord in Nederland. Doodgeschoten, veelal met kogels door het hoofd.

De speurders bijten hun tanden stuk op de zaak. Het geweld doorbreken, lukt niet. De opdrachtgevers achter de moorden te pakken krijgen evenmin. 

Tot 14 januari 2017, twee dagen na de moord op Hakim Changachi. Die avond stapt er iemand naar de politie met de boodschap: "Ik wil kroongetuige worden". Die iemand, dat is Nabil B., zelf al jarenlang crimineel. De moord op Changachi is een vergissing, de schutters hebben zich van doelwit vergist. En B. die de familie al jaren kent, krijgt wroeging.

Hij besluit te praten, over Ridouan Taghi en zijn criminele organisatie. De inmiddels 46-jarige Taghi - met bijnamen als "de kleine" of "patron" - is lang onder de radar van politie en gerecht kunnen blijven. Daar komt in 2015 verandering in wanneer een drugsdealer bijna terloops aan de politie laat vallen dat "Taghi een grote speler in de cocaïnehandel" is. Hij heeft zich dan al opgewerkt tot een van de grootste drugsbaronnen, de Pablo Escobar van Nederland, zeg maar. 

Met dat ene zinnetje is de jacht op Taghi dan wel geopend, maar pas na de belastende verklaringen van Nabil B. (en dat zijn er heel wat) kan het net zich sluiten. De verklaringen van B. vormen samen met de gekraakte PGP-berichten (afkorting voor "Pretty Good Privacy", een versleuteld systeem waarmee criminelen jarenlang communiceerden) de voornaamste bewijzen in het onderzoek.

Eindelijk krijgt de politie zicht op de moorden en op de tonnen cocaïne die de bende al die jaren verhandelde. 

En eindelijk kunnen ze Taghi samen met 16 anderen voor het gerecht dagen, in zowat het grootste drugsproces dat Nederland ooit gekend heeft. Welkom bij het Marengo-proces. Een proces dat om deze vijf redenen nog lang zal nazinderen.

"Een geoliede moordmachine." Zo omschrijft het Openbaar Ministerie de organisatie van Taghi tijdens het proces. 

"Verschillende verdachten zijn ingezet om zo efficiënt mogelijk moorden te plegen. Daarbij gold een vaste rolverdeling van chauffeurs, spotters en schutters. Een mensenleven was niets waard, gelet ook een zogenoemde vergismoord", pleitte de aanklager.  

En de moorden stoppen niet na 12 januari 2017, niet nadat het proces is gestart op 23 maart 2018 en ook niet nadat Taghi opgepakt kan worden op 16 december 2019.

Want, laat het duidelijk zijn: Nabil B. heeft een hoge prijs betaald voor zijn verklaringen, die duizenden pagina's tellen. Hij bezegelt er niet alleen het lot van Taghi mee, maar ook dat van hemzelf. 

"Hy weet ga iedereen van hem laten slapen als die my naam heeft genoemt (sic.)", zou een woedende Taghi geschreven hebben als hij te horen krijgt wat B. gedaan heeft. En, laat er geen misverstand over bestaan: de boodschap is dat iedereen die Taghi bij naam noemt, vermoord moet worden.

Het blijken geen loze woorden. Omdat Taghi niet tot bij B. zelf geraakt, moet zijn omgeving boeten.

Eerst is het de beurt aan zijn broer, Reduan B. Amper een week nadat bekend geraakt is dat het gerecht een kroongetuigendeal heeft met Nabil B. wordt hij doodgeschoten. Volstrekt onschuldig, niets te maken met het criminele milieu, maar hij moest boeten omdat hij "de broer van" is.

Met deze moord wordt een grens overschreden, want tot dan leek de ongeschreven criminele code dat er niet geraakt werd aan onschuldige familieleden.

Ook de pers moet het ontgelden: in juni 2018 wordt het gebouw van weekblad Panorama met een raketwerper beschoten en rijdt een auto het gebouw van De Telegraaf binnen. Allebei de media hadden net daarvoor over de zaak-Marengo bericht - al zal er nooit echt een (juridisch) verband aangetoond worden tussen de twee. 

De volgende die moet boeten, is de advocaat van de kroongetuige: Derk Wiersum. Hij wordt in 2019 op straat doodgeschoten. De moord jaagt opnieuw een schokgolf door Nederland. Een advocaat in functie die zonder boe of bah vermoord wordt: ongezien. 

En het stopt niet. Begin juli 2021 moet misdaadjournalist Peter R. de Vries eraan geloven. De Vries staat Nabil B. bij als vertrouwenspersoon, maar dat bekoopt hij met zijn leven. Hij wordt met vijf kogels neergeschoten wanneer hij de tv-studio's van RTL verlaat. Enkele dagen later overlijdt hij. En opnieuw worden met deze moord de grenzen ver verlegd. Want wie is de volgende? Een rechter? De Justitieminister?

Voor alle duidelijkheid: deze drie moorden worden behandeld tijdens aparte processen. In geen van die processen staat Taghi zelf terecht, al gaat het gerecht er wel vanuit dat hij er telkens een hand in heeft. De daders van de moorden geven soms zelfs letterlijk toe dat ze in opdracht handelden. Maar als er dan doorgevraagd wordt, klappen ze dicht. Uit schrik. 

Het toont vooral opnieuw aan dat het proces baadt in een waas van angst, geweld en vergelding. "Wie praat, die gaat", klinkt het bij de meeste moorden als motief. Na de dood van Peter R. de Vries schrijft misdaadjournalist John van den Heuvel - die zelf al jaren dag en nacht beveiligd wordt na bedreigingen: "Het Marengo-proces is letterlijk doordrenkt met bloed". Wie kan hem ongelijk geven?

Het is een ongezien proces en er gelden dus ook ongeziene veiligheidsmaatregelen. 

Eerst en vooral vindt het proces voornamelijk plaats in "De Bunker" in Amsterdam. Dat was oorspronkelijk een kantoorpand, maar werd omgebouwd tot een van de meest beveiligde rechtbanken in Nederland. De meest spraakmakende processen van Nederland hebben hier al plaatsgevonden. Stilaan stoot de rechtszaal wel op zijn limieten - zo is er vaak te weinig plaats om iedereen binnen te zetten. Daarom wordt er al een hele tijd over een vervanging nagedacht. 

Dan is er uiteraard nog het vervoer van de beklaagden. Taghi bijvoorbeeld moet overgebracht worden vanuit de gevangenis in Vught, in afstand ongeveer 100 kilometer van de rechtbank. Dat gebeurt met zwaar gepantserde auto's, die bestand zijn tegen onder meer granaataanvallen en zelfs met lekke banden kunnen doorrijden. Het konvooi wordt ook begeleid door helikopters. In welk voertuig Taghi zit, wordt angstvallig geheim gehouden. 

Eens ter plaatse zijn de straten rond "De Bunker" afgesloten door zwaarbewapende agenten - in de loop van het proces kwamen daar ook militairen bij. Er circuleren drones boven de site en ook op het dak van de Mediamarkt staan tal van politiewagens. 

Na de dood van advocaat Derk Wiersum worden de maatregelen nog opgeschroefd. Rechters, aanklagers, advocaten: ze worden maximaal beveiligd. Journalisten mogen niet meer binnen in de zittingszaal zelf, het is ten strengste verboden om beelden te publiceren en namen van rechters of officieren mogen onder geen beding genoemd worden.

Bovendien is het na de moord op Wiersum een tijdlang zelfs niet geweten wie de nieuwe advocaten van Nabil B. waren - hun stem werd dan met een stemvervormer verdraaid. En Nabil B. zelf, die getuigt vanop een andere - zwaar beveiligde - locatie.  

Over de advocaten in het proces valt nog heel wat te zeggen. Je hebt natuurlijk Derk Wiersum en Peter R. de Vries (zelf geen advocaat, maar wel een vertrouwenspersoon in het team van advocaten) die vermoord zijn. Er zijn advocaten die afhaakten, maar de grootste "schandalen" spelen zich af in de entourage van Ridouan Taghi. 

Eerst is er de zaak rond Youssef Taghi. Neef, maar ook advocaat van Ridouan Taghi. In oktober 2021 - bij een 98e bezoek in de gevangenis - wordt hij opgepakt. Het openbaar ministerie vermoedt dat hij boodschappen van Taghi uit de gevangenis smokkelt. Volgens justitie is hij "een onmisbare schakel" bij het voortzetten van de drugshandel, bij het plannen van een gijzeling van justitiemedewerkers en bij de voorbereiding van een ontsnappingspoging. Intussen heeft Youssef Taghi daar ook 5,5 jaar cel voor gekregen. 

Fast forward naar april 2023. Want dan wordt ook Inez Weski, de bekendste advocate van Taghi, gearresteerd. Ook zij zou berichten doorgegeven hebben aan haar cliënt. Na haar arrestatie zit ze iets minder dan twee maanden in de gevangenis. Het onderzoek loopt nog volop, dus het is wachten wat dat zal geven. Maar uiteraard betekent haar arrestatie meteen ook haar exit uit het proces. Haar opvolgers hebben er inmiddels ook de brui aan gegeven, omdat ze vinden dat ze te weinig tijd gekregen hebben om zich in te lezen. Ze geven Taghi buiten de rechtbank wel juridisch advies, maar officieel zit hij zonder advocaat - en zal hij hoogstwaarschijnlijk zonder advocaat richting eindmeet proces gaan.

En dan zijn er nog de blunders die justitie beging doorheen of in de marge van dit proces. 

Zo komen er verschillende keren foto's van Nabil B. in het dossier terecht, iets wat absoluut not done is bij een kroongetuige. Ook gebeurt het dat er in de perszaal kort beelden van B. te zien zijn op het moment dat hij moet getuigen vanop een beveiligde locatie. En er is ook een incident met een binnengesmokkelde gsm waarmee B. vanuit zijn cel berichten kon sturen naar zijn vriendin. Extra voer voor de tegenpartijen om de betrouwbaarheid van zijn verklaringen in twijfel te trekken.

Maar de grootste fouten worden gemaakt in de beveiliging van de kroongetuige - en vooral van zijn omgeving. Na de moorden op de broer, de advocaat en de vertrouwenspersoon van Nabil B. volgt een onderzoek. De snoeiharde conclusie van het rapport? "Er zijn veel signalen gemist."

De kroongetuigendeal wordt bijvoorbeeld bekendgemaakt, zonder dat de beveiliging van de familie op punt stond. Die familie wordt - ondanks waarschuwingen - pas na de moord op de broer van Nabil B. naar geheime plekken gebracht. De relatie tussen justitie en haar kroongetuige verzuurde helemaal en hij dreigt verschillende keren om de deal op te blazen.     

De inschatting van justitie is daarna dat die beveiliging voor de advocaten van B. "niet nodig" is. Het huis van Derk Wiersum wordt wel in de gaten gehouden, maar die beveiliging wordt na een tijd teruggeschroefd. De informatie over een Renault Mégane die er vaak gespot wordt, wordt niet doorgegeven. Het eindresultaat kennen we: Wiersum wordt voor zijn woning doodgeschoten. 

En ook het contact tussen De Vries en het openbaar ministerie loopt niet optimaal. De misdaadjournalist krijgt beveiliging aangeboden, maar wil niet steeds zijn agenda delen - vooral omdat hij eerst concrete informatie over de dreigingen tegen hem wil kennen. Maar de politie en het gerecht weigeren die te delen. Ook De Vries bekoopt het met zijn leven.

Kortom: signalen worden genegeerd, informatie stroomt niet door of belandt in databanken waar niet alle diensten aankunnen. De Nederlandse minister van Justitie biedt na het rapport haar excuses aan, maar "tegelijkertijd besef ik zeer goed dat het onbeschrijfelijke leed dat de nabestaanden is aangedaan door meedogenloze criminelen, niet kan worden weggenomen".

De aller-allereerste zitting van het proces is op 23 maart 2018, inhoudelijk gaat het van start in maart 2021. Men ging er toen vanuit dat het proces zou duren tot 2022.

Quod non. Het zou uiteindelijk - als alles goed gaat - nog anderhalf jaar later worden. Maar 27 februari is het zover: dan komt er uitspraak in "circus Marengo", zoals het dagblad Het Parool het proces ooit doopte.

Het heeft dan ook heel wat voeten in de aarde gehad - al zijn er in Nederland nog voorbeelden van processen geweest die ellenlang duurden. Corona, verschillende wrakingsverzoeken, problemen met de kroongetuigen, advocaten die afhaakten (of moesten afhaken) en ga zo maar door. 

Maar nu is het einde dan toch in zicht. Voor de 17 beklaagden eist het openbaar ministerie straffen tussen 5 jaar en 11 maanden en levenslang. Toen Taghi dat hoorde, klonk het meteen: "Het vonnis heeft u al in uw binnenzak. U mag het daaruit halen en meegeven, dan kan ik lekker in mijn cel blijven".

De rechtbank heeft vandaag dan wel uitspraak gedaan in deze zaak, er is altijd nog beroep mogelijk. Dus een definitief einde van "het meest verziekte, vergiftigde proces ooit" zoals enkele advocaten het omschreven, lijkt nog niet voor meteen. 

Al zei Taghi daar zelf ooit over in zijn verhoor: "u kunt beter het geld van dit schijnproces besteden aan lerarentekort, aan zorg, aan politietekort, dan aan mij. Als de rechter mij gewoon morgen levenslang geeft: ok, so be it. Next case."

Wat blijft, is de bittere nasmaak die dit proces nalaat. Of zoals Het Parool zegt: "door dat giftige Marengo-proces is Nederland een ander land geworden".