België door de ogen van Suske en Wiske: "Ik gebruik Krimson in mijn lessen over pillenverslaving"

Suske en Wiske hebben stilaan erfgoedstatus in ons land: op 30 maart 1945 verscheen de eerste stripstrook in de krant “De Nieuwe Standaard” en kort daarop volgde album na album. Eind 2022 kwam de laatste strip in de krant; de albums blijven wel bestaan. In die bijna 80-jarige geschiedenis heeft elke generatie zo z’n herinneringen aan bepaalde verhalen. 

Met wat afstand zijn allerlei interessante fenomenen en evoluties te ontwaren in de vele tientallen albums. Dat is wat 13 auteurs hebben gedaan in “België door de ogen van Suske en Wiske”. Auteurs, journalisten, vormgevers, wetenschappers: ze gaan allemaal dieper in op die aspecten van Suske en Wiske die hen bijblijven. 

Aan de muur in het kantoor van infectiologe Erika Vlieghe in het UZ Antwerpen hangt een ingekaderde, gepersonaliseerde tekening van professor Barabas. Vlieghe is een fan van Suske en Wiske, en dan vooral van Barabas, de uitvinder van de teletijdmachine, de gyronef of de klankentapper. In de albums “liggen wetenschappers in de bovenste lade. Ze willen steeds bijdragen aan het goede, aan wereldvrede of vooruitgang.” 

Voor artsen had auteur Willy Vandersteen duidelijk minder respect: “Dokters zijn zelden tot hulp, maar sturen wel steeds de rekening”. En dan is er de bad guy Krimson: “Ik gebruik Krimsons pillenverslaving in mijn lessen en raadplegingen.” Recent was er ook het album “Tante Biotica”, om te wijzen op de gevaren van overmatig antibioticagebruik.

Tante Sidonia komt uitgebreid aan bod bij verschillende auteurs, haar positie in dat nieuw samengestelde gezin, haar moed, maar ook haar moodswings en zenuwtoevallen. Ze komt er meestal snel bovenop met vlugzout of een mosterdvoetbad. Maar “het zegt iets over onze kijk op vrouwen. In de albums hebben vooral zij last van mentale crisissen”, zegt Erika Vlieghe.

Het is ook Sidonia die in “De nerveuze Nerviërs” aankondigt dat ze met z’n allen voortaan “beschaafd Nederlands” gaan spreken. Dat paste in de ABN-campagnes van de jaren 60. Het bewuste plaatje van Vandersteen schopte het tot in de Canon van Vlaanderen.

Bij Suske en Wiske lees je af en toe een sneer naar “de belastingen”, maar de stripreeks bleef ver weg van de politiek. Uitzondering: de Koningskwestie van 1950, toen een volksraadpleging werd gehouden: mocht de collaborerende koning Leopold III weer op de troon of niet? Vlaanderen vond van wel, Wallonië niet. Op symbolische wijze brengt tekenaar Willy Vandersteen de Koningskwestie te berde in “De stalen bloempot”. Volgens oud-VRT-journalist Walter Zinzen “is het wel duidelijk aan welke kant Vandersteen stond: aan die van Leopold”. Kinderen zullen het niet gemerkt hebben, hun ouders zeker wel. 

Historicus Vincent Scheltiens Ortigosa belicht de belangstelling van Willy Vandersteen voor de Spaanse of Habsburgse Nederlanden. Die periode was het decor in meerdere albums van Suske en Wiske, zoals “Het Spaanse spook”. Het gewone volk dat zich verzet tegen een buitenlandse bezetter: dat thema bestond al lang in de literatuur. De Spaanse landvoogd Alva was de slechterik, terwijl Willy Vandersteen schilder Pieter Bruegel inzette “om de volksaard, de eenvoud te laten primeren op het hautaine, elitaire en exotische van Spanjaarden”. 

Bioloog en Knack-journalist Dirk Draulans zoekt uit in welke mate Suske en Wiske op de bres sprongen voor de natuur. Dat blijkt uit verschillende verhalen, bijvoorbeeld “De toornige tjiftjaf”. Dat album draait om de strijd tegen de vogelvangst, die effectief kort daarop werd verboden in Vlaanderen. Jerom loopt rond met een petitie, Lambik wil actie. Ze “voeren een interessante en uiterst actuele discussie over de kwestie hoever je mag gaan om resultaat te halen”, schrijft Draulans.     

Opmerkelijk: naast de ecologische bezorgdheid was Studio Vandersteen niet vies van productplacement: het tekenen van merken in ruil voor wederdiensten. Stripjournalist Geert De Weyer doet uit de doeken waarom Lambik en de anderen plotseling met Ford en Suzuki reden en Suske en Wiske met KLM vlogen. Willy Vandersteen maakte ooit een halve wereldreis met zijn De Standaard-collega Maria Rosseels, gesponsord door KLM.

Andere thema’s in dit boek: Suske en Wiske in Afrika, de concurrentie van Willy Vandersteen met Marc Sleen (Nero), het succes van de strip in Nederland, de midlifecrisis van Lambik, de “ondertoon van Vlaamse braafheid en christelijke moraal” (Diane Broeckhoven). Sommige hoofdstukken hebben wat overlap. Wel jammer en onhandig dat er geen afbeeldingen in het boek staan, die de analyses kunnen illustreren.