Op 12 februari 1924 speelde de Amerikaanse componist George Gershwin de première van zijn stuk “Rhapsody in blue”. De gedurfde mix van jazz en klassiek was een mijlpaal in de geschiedenis. Meeslepende muziek die een eeuw later nog altijd heel populair is, tot in Disneyfilms toe.
100 jaar geleden ging "Rhapsody in blue" in première, wereldhit met jazz en klassiek in de mix
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Het is een oorwurm, “Rhapsody in blue” van George Gershwin, ook na 100 jaar. Met die zwierige klarinetsolo aan het begin en opzwepende ritmes. Het stuk wordt heel vaak uitgevoerd en is een publiekslieveling in allerlei muzikale “tops”. Walt Disney gebruikte de muziek in de tekenfilm “Fantasia 2000”; Woody Allen liet zijn film “Manhattan” lyrisch beginnen op de tonen van “Rhapsody in blue”.
Wie was George Gershwin?
George Gershwin (1898-1937), een van de grootste Amerikaanse componisten, was de man die een succesvolle mix maakte van jazz en klassiek. Liedjes van zijn hand, op tekst van zijn broer Ira Gershwin, zitten in het collectief geheugen: “Summertime”, “I got rhythm”, “S Wonderful” en vele andere. Bekende werken van Gershwin zijn onder meer "An American in Paris", de opera "Porgy and Bess" en het jarige "Rhapsody in blue", dat als geen ander de sfeer van de roaring twenties vastpakte.
Eigenlijk heet George Gershwin Jacob Gershowitz. Hij is een migrant van de tweede generatie: zijn Joodse ouders emigreerden vanuit Rusland naar Amerika. Als jong broekje speelt Gershwin piano op Tin Pan Alley in New York, waar amusementsmuziek op bestelling wordt gemaakt voor bedrijven of theaters. Hij begint al snel eigen muziek te schrijven.
Wanneer je in de krant leest dat je stuk over een maand in première gaat en je nog niet bent begonnen
In 1924 krijgt hij de opdracht van bandleider Paul Whiteman om een nieuw soort stuk te schrijven voor piano en jazzband. En dat moet snel gebeuren. Het verhaal gaat dat Gershwin aan het biljarten is met zijn broer, als hij in de krant een aankondiging van het concert ziet. Nauwelijks enkele weken later al is de première gepland.
De 25-jarige Gershwin schrijft “Rhapsody in blue” in een recordtempo. Hij krijgt inspiratie in de trein voor het stomende ritme, en vindt de juiste klank bij “the city that never sleeps”. Hij krijgt wel hulp van een arrangeur en tijdens de repetities is er ook ruimte voor improvisatie. De overbekende glijdende klarinetsolo aan het begin is een leuk ideetje van de klarinettist, niet van Gershwin.
Op de première, op 12 februari 1924 in New York, zit George Gershwin zelf achter de piano. En in de zaal spitsen illustere collega’s als Igor Stravinski en Sergej Rachmaninov de oren. De uitvoering is een doorslaand succes. Gershwin maakt later een opname, die we gerestaureerd kunnen beluisteren.
Een heel vrije vorm en grote contrasten
Sander De Keere (Klara)
“An experiment in modern music” was de titel van het concert. En dat was het helemaal, die unieke mix van jazz en klassiek. “Een heel vrije vorm en grote contrasten, nu eens ingetogen, dan weer vol vuurwerk. Je hoort verschillende kleuren en emoties,” zegt Sander De Keere van Klara.
Het succes zal George Gershwin geen windeieren leggen; hij is een van de eerste componisten die veel geld verdienen dankzij de radio en de grammofoonplaten. Helaas wordt hij ziek en overlijdt jong, op amper 38 jaar, aan een hersentumor.
Gershwin zocht zelf een leven lang naar erkenning bij klassieke collega's. Zijn muziek was niet altijd evident in de klassieke opleidingen. De Belgische dirigent Jos Van Immerseel werd naar eigen zeggen twee weken geschorst als student, toen hij voorstelde om het pianoconcerto van Gershwin te spelen, vertelde Van Immerseel aan De Standaard. Hij bracht later programma's met muziek van Gershwin, "de Schubert van de 20e eeuw".
Bekende uitvoeringen van “Rhapsody in blue” zijn die met Leonard Bernstein achter de piano, terwijl hij de New York Philharmonic dirigeert, of ook die met jazzpianist Herbie Hancock en klassieke pianist Lang Lang.
