"De zoveelste wake-upcall", noemt professor internationale politiek David Criekemans (UAntwerpen) de meest recente uithaal van de Amerikaanse oud-president Donald Trump. Die vindt dat Rusland "mag doen wat het wil" met NAVO-landen die te weinig aan defensie spenderen. "Dat hij Rusland zelfs aanmoedigt, is bijna een oorlogsverklaring."
Dreigementen van Trump aan NAVO-landen gaan verder dan ooit, professor Criekemans: "Dit is bijna een oorlogsverklaring"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Wat voorafging
"Een van de presidenten van een groot land stond recht en vroeg of de VS hen zou beschermen, mochten ze niet betalen. Ik zei dat ik hen inderdaad niet zou beschermen en dat ik hen (Rusland, red.) zou aanmoedigen om te doen wat ze willen."
Voormalig Amerikaans president Donald Trump, die ook de beste papieren heeft om de Republikeinse presidentskandidaat bij de volgende verkiezingen te worden, wond er tijdens een toespraak voor zijn volgers weinig doekjes om: de NAVO-lidstaten moeten hun defensie-uitgaven weer op peil brengen als ze willen kunnen rekenen op Amerikaanse steun.
1. Hoe moeten we de uitspraken van Trump interpreteren?
De stelling van Trump is op zich niet nieuw, bevestigt professor internationale politiek David Criekemans (UAntwerpen). "Hij suggereerde dat eerder al. Uit Trumps uitspraken spreken bovendien ook zakelijke belangen: Europese landen moeten hun defensieaankopen in de VS komen doen. Maar deze keer gaat hij toch een stap verder: hij moedigt de Russen zelfs aan om landen aan te vallen die niet over de brug komen. Dat is bijna een oorlogsverklaring."
2. Straf, maar wordt de soep echt zo heet gegeten als ze wordt opgediend?
"Misschien niet. Maar feit is dat de VS onder Trump, maar zelfs ook onder Biden, gaat voor de harde belangen", analyseert Criekemans. "Het land is in de voorbije 25 jaar steeds isolationistischer (terughoudend qua internationale betrekkingen, nvdr) geworden. Eigenlijk zijn we al langer dan vandaag in een nieuw tijdperk beland."
De VS zag Europa altijd als een soort vooruitgeschoven basis. Maar wat als de VS daar nu niet meer in gelooft?
David Criekemans, professor internationale politiek (UAntwerpen)
Daar komt nog eens bovenop dat Trump zich aan het voorbereiden is op een tweede presidentschap met "veel minder checks and balances", denkt hij. "Wanneer Trump tijdens zijn vorige presidentstermijn 's morgens een gek idee had, slaagden militairen en diplomaten er nog enigszins in om het tegen de namiddag al minder realistisch te laten lijken. Maar dat zal tijdens een tweede termijn anders zijn: Trump heeft zijn eigen lessen geleerd en zal ook veel meer ja-knikkers op sleutelposten aanstellen."
In dat opzicht vindt Criekemans het absurd dat een land als België zich veilig waant en zich, op vlak van defensie-uitgaven, zo traag aanpast aan die nieuwe realiteit. "De uitspraken van Trump zijn een wake-up call. De Europese veiligheid is extreem afhankelijk van het Amerikaanse engagement. De VS zag Europa altijd als een soort vooruitgeschoven basis. Maar wat als de VS daar nu niet meer in gelooft? Dan wordt het scenario dat Europa alleen komt te staan steeds waarschijnlijker."
3. Wat met Artikel 5 van de NAVO: moet de VS andere NAVO-landen dan niet beschermen als ze worden aangevallen?
Artikel 5 van het NAVO-verdrag stelt inderdaad dat NAVO-landen een aanval op één lidstaat beschouwen als een aanval op alle lidstaten. Het gevolg is dat alle lidstaten de aangevallen lidstaat op dat moment steunen.
"Maar in Artikel 5 staat ook dat lidstaten zelf kunnen beslissen om 'die actie te ondernemen die ze nodig achten'", zegt Criekemans. "Dat hoeft dus geen militaire actie te zijn. De VS kan dus in theorie ook gewoon zijn steun uitspreken bij een aanval op een ander NAVO-land."
Sinds 1949 is Artikel 5 trouwens nog maar één keer gebruikt: door de VS na de aanslagen van 11 september 2001. Amper een week na die aanslagen startte een NAVO-coalitie met operaties in Afghanistan, tegen terreurorganisatie al-Qaeda en de talibanregering.
4. De VS heeft toch helemaal niks te winnen bij het scenario dat Europa onder de voet wordt gelopen door de Russen?
Criekemans beaamt dat, "maar Trump heeft er momenteel wel electoraal bij te winnen". Maar door nu zulke verregaande uitspraken te doen, creëert hij wel een perceptie. Daarmee kan hij veel meer in beweging zetten dan je in eerste instantie verwacht, denkt de professor.
Met die uitspraken breng je Rusland onrechtstreeks in de verleiding om een volgende stap te zetten
David Criekemans, professor internationale politiek (UAntwerpen)
"Je wekt zo de indruk dat de VS zijn handen af trekt van Europa. Dat het bijvoorbeeld als er een conflict rond Taiwan losbarst harde keuzes zal moeten maken. Daarmee breng je Rusland onrechtstreeks in de verleiding om een volgende stap te zetten. Want ondanks alle verliezen in Oekraïne draait daar nu wel een oorlogseconomie. Rusland kan tegen 2026 of 2027 weer staan waar het een paar jaar geleden stond."
"In heel Europa houden experten daar rekening mee. In Oost-Europa en de Baltische staten merken ze zelfs al dat Rusland er al mee bezig is: zo wordt in die landen onrust gestookt bij Russische minderheden en is het ook al actief op cybervlak."
5. Wat moeten Europese NAVO-landen dan doen?
Volgens Criekemans zijn we eigenlijk al te laat in gang geschoten met de investeringen die ons moeten voorbereiden op een dergelijke situatie. "Je hoort soms: 'we moeten ons voorbereiden op oorlog'. Maar daar gaat het niet per se over. Het gaat er wel om een geloofwaardige ontradingsstrategie op poten te zetten. Zeker als we de komende jaren minder moeten verwachten van de VS."
Criekemans roept ook op een Europese noodstructuur te installeren, die - mocht dat echt nodig zijn - de planningscapaciteit van de NAVO kan vervangen. En er moeten, ook vanuit de financiële sector, weer meer investeringen in de wapenindustrie mogelijk worden, vindt hij. "Europa moet zijn maagdelijkheid verliezen."
