In vergelijking met een eeuw geleden, is het aantal bomen in Europa sterk toegenomen. Maar die positieve trend is niet in Vlaanderen terug te vinden. "In Europa is gemiddeld 35 à 40 procent bebost, terwijl dat in Vlaanderen maar 11 à 12 procent is", zegt Bart Muys, professor bosecologie en bosbeheer (KU Leuven). Hij legt uit hoe dat komt.
Meer bomen in Europa dan 100 jaar geleden, maar niet in Vlaanderen: hoe kan dat?
Elke week duikt onze podcast "Het uur van de waarheid" in de wereld van online bedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
In een viraal bericht op X beweert een Duitse demograaf dat er vandaag meer bomen in Europa te vinden zijn dan 100 jaar geleden. Een geanimeerde kaart toont die groene evolutie :
Dat gaat in tegen ons buikgevoel. Werden er juist niet veel bossen gekapt de laatste eeuw? Toch klopt het bericht, zegt Bart Muys, professor bosecologie en bosbeheer (KU Leuven), in “Het uur van de waarheid”. Althans, het klopt op Europees niveau.
Meer bos in Europa
“Er is een enorme toename van bos en bomen geweest in Europa de voorbije eeuw”, zegt Muys. Dat is vooral het geval in mediterrane landen als Spanje, Frankrijk en Italië, maar ook in Oost-Europa groeiden veel bossen aan.
Die positieve trend strookt met geografische theorieën. In een notendop komt het op het volgende neer: "Als er meer mensen komen en er meer nood is aan landbouw, dan zie je meer ontbossing. Maar gaandeweg gaan mensen zich meer industrialiseren, en hebben ze minder grond nodig om te leven.”
Dat is ook wat in Europa de voorbije 100 jaar is gebeurd. “We hebben een toename aan bevolking, maar het is geen agrarische bevolking. Die leeft meer in steden en gaat bos beschermen en grond efficiënter gebruiken.”
Vroeger gingen we hout uit het bos halen, sinds de twintigste eeuw is dat niet meer nodig
Bart Muys, professor bosecologie en bosbeheer (KU Leuven)
Daarnaast haalt Muys nog een andere reden aan. “We zijn van een bio-economie in de middeleeuwen tot de negentiende eeuw, naar een economie van fossiele brandstoffen gegaan.” Dat betekent dat we nu minder grond nodig hebben om energie te produceren. “Vroeger gingen we hout uit het bos halen om allerlei industriële processen aan te drijven. In de twintigste eeuw was dat allemaal niet meer nodig.”
Die twee evoluties hebben land vrijgemaakt, waar bomen in de plaats konden komen. Daar zijn twee manieren voor: “Ofwel gaat men dat actief bebossen, ofwel gaat dat spontaan verbossen, zoals in de Baltische Staten vaak het geval is.”
Vlaanderen als uitzondering
Goed bezig, zou je denken. Maar Vlaanderen vormt een uitzondering op die positieve Europese trend . Sterker nog: “In onze regio is er eerder een negatieve trend. Vlaanderen is een typische regio met een lage bebossingsindex, vergelijkbaar met Nederland en Denemarken”, zegt Muys.
“We bengelen helemaal aan de staart van Europa. In Europa is gemiddeld 35 à 40 procent bebost, terwijl dat in Vlaanderen maar 11 à 12 procent is. Dat is echt heel weinig.”
Waarom zijn bossen zo belangrijk?
Muys haalt drie redenen aan:
Nood aan recreatie en het positieve effect van groen op onze mentale gezondheid.
Voor de terugkeer naar een bio-economie, hebben we meer grondstoffen zoals hout nodig.
Natuurbehoud en bescherming van de biodiversiteit.
Hoog tijd voor verandering, al is dat niet zo simpel. “We zijn er al een hele tijd politiek over akkoord dat er in Vlaanderen bos te weinig is.”
“Al in 1997, in het ruimtelijk structuurplan Vlaanderen, zijn we overeengekomen dat er 10.000 hectare bos moest bijkomen. Maar als we de laatste 25 jaar bekijken, dan zien we vooral een negatieve trend. We dwalen telkens verder van dat doel af.”
In Vlaanderen komt er geen enkele hectare bos vanzelf bij, integendeel
Bart Muys, professor bosecologie en bosbeheer (KU Leuven)
De schuldige in dit verhaal is volgens Muys het gebrek aan beschikbare grond. “In veel plaatsen in Europa is er spontane bebossing omwille van landbouwgrond die verlaten wordt, maar in Vlaanderen komt er geen enkele hectare bos vanzelf bij. Integendeel. De grond hier is enorm schaars.”
“Het komt zeker niet zomaar vanzelf goed,” waarschuwt hij. Investeringen zijn broodnodig in dit verhaal.
Globaal probleem
Vlaanderen is niet de enige “slechte leerling in de klas”. Ook in andere continenten is er een negatieve trend in de bomenaantallen te zien, vooral in tropische regio’s. Daar worden nog elk jaar grote oppervlakten aan tropische bossen gekapt.
“We verliezen elk jaar bos. En het bos dat er hier en daar bijkomt, is ecologisch van mindere kwaliteit. Primaire wouden met veel biodiversiteit worden gecompenseerd door plantagebosbouw. Dat is voor de productie van hout oké, maar voor die andere functies van bos veel minder.”
Nog werk aan de winkel dus, en niet enkel in Vlaanderen.
