Wetenschappers van de Universiteit Antwerpen zijn een nieuwe behandeling aan het ontwikkelen tegen pancreaskanker en vergevorderde dikkedarmkanker. De twee kankers zijn nu nog moeilijk te behandelen, omdat de tumoren beschermd worden door een sterk afweerschild. Er is nu een manier gevonden om dat schild aan te vallen. De nieuwe therapie moet nog getest worden op mensen, maar de resultaten zijn veelbelovend.
Onderzoekers UAntwerpen ontwikkelen nieuwe therapie tegen pancreas- en dikkedarmkanker
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
De vooruitzichten voor patiënten met pancreaskanker of vergevorderde dikkedarmkanker zijn meestal niet goed. De kankers zijn agressief, zaaien snel uit en de behandeling slaat vaak niet of niet genoeg aan. Met financiële steun van Kom op tegen Kanker, hebben onderzoekers van de universiteit van Antwerpen nu ontdekt hoe ze de strijd misschien toch kunnen winnen.
"Deze kankers hebben een heel sterk afweerschild van bindweefselcellen die zich rond de tumoren nestelen. Medicijnen en bestraling raken daardoor moeilijk tot bij de kankercellen", zegt professor Evelien Smits van het Centrum voor Oncologisch Onderzoek van de UAntwerpen.
We hebben het ideale doelwit gevonden om pancreaskanker en dikkedarmkanker aan te vallen
Evelien Smits, professor kankerimmuuntherapie (UAntwerpen)
"We hebben nu ontdekt dat er zich een bepaald eiwit, CD70, bevindt aan de buitenkant van die bindweefselcellen. En dat hetzelfde eiwit ook op de buitenkant van de kankercellen zit. Het is dus het ideale doelwit om aan te vallen."
De aanval gebeurt door cellen van het immuunsysteem aan te passen in het labo en hen een soort grijparm te geven die het eiwit herkent. Die grijparm wordt CAR genoemd (chimere antigeenreceptor). Daarmee kunnen ze hun "prooi" vastgrijpen en aanvallen.
Pancreaskanker: de risicofactoren en overlevingskansen
Pancreas- of alvleesklierkanker is één van de meest dodelijke kankers. Amper 13 tot 14 procent van de patiënten is 5 jaar na de diagnose nog in leven (andere doodsoorzaken niet meegeteld).
Het aantal mensen met pancreaskanker neemt toe. In 2021 kregen in België 2.250 mensen te horen dat ze pancreaskanker hebben. Dat is twee keer meer dan 15 jaar geleden. Pancreaskanker komt het vaakst voor vanaf 70 jaar. Na leeftijd is roken de bekendste risicofactor.
Minder bijwerkingen en veel goedkoper
De gebruikte aanvalstechniek bestaat nu al en wordt ook al met succes gebruikt tegen bepaalde soorten bloed- en beenmergkanker. Maar de therapie is ook enorm duur en kan ernstige bijwerkingen veroorzaken.
"Bij deze immuuntherapie worden tot nog toe T-cellen gebruikt", zegt professor Smits. "T-cellen zijn een soort afweercellen die kankercellen kunnen vernietigen, maar ze kunnen ook het immuunsysteem in overdrive laten gaan. We kunnen daar wel op ingrijpen en dat weer onder controle brengen, maar er bestaat ook een kleine kans dat de patiënt overlijdt."
Daarom gebruiken de onderzoekers een ander type afweercellen: de natuurlijke killercellen. "Die zijn potentieel veiliger dan T-cellen", zegt kankeronderzoeker Jonas Van Audenaerde (UAntwerpen). "De eerste klinische studies toonden amper neveneffecten aan."
Het grote voordeel is dat we deze immuuncellen op grote schaal kunnen produceren, zodat ze direct beschikbaar zijn voor patiënten
Jonas Van Audenaerde, kankerimmunoloog (UAntwerpen)
"Bovendien kunnen we deze cellen op grote schaal produceren uit het bloed van gezonde donoren. Dit in tegenstelling tot de aangepaste T-cellen, die patiënt per patiënt van het bloed van de patiënt zelf worden gemaakt."
"Dit maakt dat we een grote hoeveelheid natuurlijke killercellen met grijparm tegelijk kunnen produceren, die steeds direct beschikbaar zijn voor de patiënten wanneer ze die nodig hebben", zegt Van Audenaerde. "Hierdoor gaat ook de kost per behandeling naar beneden."
Dikkedarmkanker: de risicofactoren en overlevingskansen
De vooruitzichten bij dikkedarmkanker zijn beter. 5 jaar na de diagnose is nog 70 procent van de patiënten in leven. Dikkedarmkanker komt wel meer voor. In 2021 kregen 7.880 mensen te horen dat ze dikkedarmkanker hebben. Het is zowel bij vrouwen als bij mannen de op twee na meest voorkomende kanker in België.
Ook bij dikkedarmkanker is leeftijd de belangrijkste risicofactor. Daarnaast speelt ook een ongezonde levensstijl (roken, alcohol, ongezond eten, weinig beweging, overgewicht) een rol. In Vlaanderen en Brussel wordt iedereen tussen 50 en 74 jaar elke 2 jaar uitgenodigd om zich gratis te laten testen op dikkedarmkanker.
Volgende stap: testen op mensen
De nieuwe immuuntherapie is alleen nog maar getest op muizen en op menselijke cellen in het labo. Maar de eerste resultaten zijn wel veelbelovend, klinkt het.
"Wij hebben in het laboratorium aangetoond dat de door ons gemaakte natuurlijke killercellen de juiste cellen in de tumor herkennen en vernietigen", zegt doctoraatsstudente Astrid Van den Eynde, die het onderzoek uitvoerde.
De onderzoekers hopen dat hun nieuwe immuuntherapie over 5 jaar kan worden ingezet bij patiënten. Maar eerst moet de therapie klaargemaakt worden om te testen in de kliniek, daar wordt alles voor in gereedheid gebracht.
Er wordt ook nog verder onderzocht of de therapie ook werkt tegen andere kankers. "We hebben opnieuw budget gekregen van Kom op tegen Kanker voor een vervolgonderzoek. En het lijkt erop dat onze therapie ook tegen andere kankers gaat werken", zegt professor Smits.
De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke vakblad Journal of Hematology & Oncology .
