Op 8 maart, Internationale Vrouwendag, vindt in Ierland een referendum plaats om de grondwet aan te passen. De veranderingen die op tafel liggen, hebben onder andere te maken met de positie van de vrouw in de Ierse maatschappij. "Eigenlijk zegt het artikel dat we er met z'n allen voor moeten zorgen dat de vrouw aan de haard blijft", zegt Peter Vandermeersch van Mediahuis Ierland.
Vrouw niet langer aan de haard? Ierland beslist op Internationale Vrouwendag over seksisme in grondwet
Op Internationale Vrouwendag beslissen de Ieren in een referendum over de aanpassing van hun grondwet. Die datum is niet toevallig gekozen: de twee veranderingen hebben gendergelijkheid op het oog. “De eerste heeft te maken met de positie van de vrouw, de tweede met de definitie van een familie", legt CEO van Mediahuis Ierland Peter Vandermeersch uit in “Nieuwe feiten” op Radio 1.
De Ierse grondwet dateert van 1937 en werd sterk vormgegeven door de katholieke kerk. Dat de grondwet aan vernieuwing toe is, werd in 2021 al door een "citizens' assembly" beslist. "Dat zijn gelote burgers die samenkomen en voorstellen doen. Zij hebben toen een advies gegeven aan de regering: hou een referendum over het veranderen van twee artikelen uit de grondwet.”
Vrouwen aan de haard, daar houden de Ieren een referendum over
"Duties in the home"
Het eerste artikel dat de Ieren onder de loep nemen, heeft te maken met de positie van de vrouw in de maatschappij. In artikel 41.2 van de Ierse grondwet staat het volgende:
“The State recognises that by her life within the home, woman gives to the State a support without which the common good cannot be achieved. The State shall, therefore, endeavour to ensure that mothers shall not be obliged by economic necessity to engage in labour to the neglect of their duties in the home.”
“De staat erkent dat door haar leven thuis, de vrouw de staat steunt. Zonder die steun zou het gemeenschappelijk goed niet kunnen worden bereikt. De staat zal ernaar streven dat de moeder niet door economische noodzaak gedwongen zal worden om te gaan werken, en haar plichten in het huis te verzaken.”
"Eigenlijk zegt het artikel dat we er met z'n allen voor moeten zorgen dat de vrouw aan de haard blijft", zegt Vandermeersch. “Dat is natuurlijk niet meer van deze tijd.”
Het nieuwe voorstel dat deze wet moet vervangen, legt de nadruk bij de functie van de zorg. “De citizens’ assembly heeft daarover nagedacht tijdens covid, wanneer er veel te doen was over thuiszorg. Eigenlijk vervangt men het begrip van de vrouw aan de haard door mantelzorg.”
Het aangepaste artikel dat op tafel ligt, ziet er als volgt uit:
"The State recognises that the provision of care, by members of a family to one another by reason of the bonds that exist among them, gives to Society a support without which the common good cannot be achieved, and shall strive to support such provision."
“De staat erkent dat de zorg door leden van een familie aan elkaar, de staat ondersteunt. De staat zal ernaar streven die zorg te ondersteunen.”
Ook "familie" onder de loep
Het tweede artikel dat ter discussie staat, is de definitie van een familie. “In de grondwet definieert men de familie nu als een band die gebaseerd is op het huwelijk.”
Familie kan ook een eenoudergezin zijn, of grootouders die voor de kleinkinderen zorgen
Peter Vandermeersch, CEO van Mediahuis Ierland
“Maar familie heeft een waarde in het recht, bijvoorbeeld als je spreekt over erfenisrecht. Daarom willen ze het begrip van familie uitbreiden: het kan gebaseerd zijn op het huwelijk, maar ook op andere, duurzame relaties.” Zo wordt erkend dat familie méér is dan mensen die getrouwd zijn. "Het kan ook om een eenoudergezin gaan, of grootouders die voor de kleinkinderen zorgen."
Ja of nee?
Hoewel sommigen het belang van de grondwet onderstrepen, voorspellen de peilingen geen massale opkomst. Sterker nog: “De peilingen zeggen dat niemand echt geïnteresseerd is", zegt Vandermeersch. "We hebben toch wel andere zorgen dan die paar woorden in de grondwet te veranderen, zeggen bijvoorbeeld vrouwenrechtenbewegingen en politieke partijen.” Werkloosheid, discriminatie en immigratie zijn dringende agendapunten in het land.
Van de mensen die wél naar de stembus trekken, wordt verwacht dat ongeveer meer dan helft "ja" zal zeggen tegen de grondwetswijziging. Een kwart zit in het "nee"-kamp, terwijl nog een kwart het nog niet weet.
De meeste mensen die nee-stemmen, stemmen zo omdat ze tegen de regering zijn
Peter Vandermeersch, CEO van Mediahuis Ierland
Maar wie stemt "nee" als zelfs alle politieke partijen oproepen om voor "ja" te gaan? Volgens Vandermeersch gaat het enerzijds om conservatieven die vasthouden aan de traditie van het huwelijk, en anderzijds om inwoners die vinden dat de wet niet ver genoeg gaat en willen dat mantelzorgers betaald worden.
Maar de meeste nee-stemmen zijn simpelweg proteststemmen, zegt Vandermeersch. "Ze stemmen niet 'nee' omdat ze tegen deze elementen in de grondwet zijn, maar omdat ze tegen de regering zijn. Een referendum gaat in veel gevallen niet over de vraag die gesteld wordt, maar om iets veel groters.”
Een nieuw steen(tje)
Ondanks het lauwe enthousiasme, mag het belang van het referendum niet onderschat worden. “Dit is zeker een nieuwe steen die valt", besluit Vandermeersch, al is die misschien minder opvallend.
"De voorbije tien jaar zijn er twee belangrijke referenda geweest, die nog veel fundamenteler waren en wél tot veel debat hebben geleid.” In 2016 was dat over het homohuwelijk, in 2018 over abortus. “De Ierse maatschappij is in de voorbij 10 à 15 jaar fundamenteel veranderd. Die twee zaken die nu op tafel liggen, zijn er weer een steentje van.”
