Geen suggestieve vragen, niet te lang en altijd in een speciale ruimte: hoe verhoor je een kleuter?

De kleuterleider die nu aangehouden is op verdenking van kindermisbruik stond bij kleuters tussen 3 en 5 jaar. Zijn potentiële slachtoffers - want daar is er nog helemaal geen zicht op - zijn dus ontzettend jong. Het is best mogelijk dat er in de loop van het onderzoek ook kinderen verhoord worden. Binnen de politie is daar een gespecialiseerde dienst voor: de sectie TAM - Techniek Audiovisueel verhoor van Minderjarigen. 

TAM-speurders over het hele land zijn dus gespecialiseerd in het (ver)horen van jonge kinderen of kwetsbare meerderjarigen. Een van hen is Angelique Van Den Fonteyne van de politiezone Meetjesland. Zo'n verhoor gebeurt op een hele andere manier dan een ander verhoor, vertelt ze. "We hebben daar een volledig stappenplan voor, er zijn speciale ruimtes voor en die verhoren worden ook altijd opgenomen", vertelt ze bij "Spits" op Radio2 . De bedoeling is dat het verhaal maar één keer gedaan moet worden en dat het bijvoorbeeld niet nodig is dat het kind later nog eens naar de rechtbank moet gaan.

Eigenlijk, zo zegt ze, worden kinderen pas verhoord vanaf zes of zeven jaar. "We moeten opletten dat het kind daar emotioneel klaar voor is. Onder de zes jaar is dat niet simpel en wordt dat ook niet standaard gedaan."

Dat beaamt ook Piet De Brouwer, een voormalige politieman die vroeger heel wat verhoren met kinderen moest doen. "Het is bijzonder moeilijk. Kleuters zijn kleuters. Het zijn geen kleine volwassenen. Hun hersenen, hun taal, hun denken is nog niet volledig ontwikkeld. Kinderen denken anders, hebben andere gevoelens rond goed en slecht. Het is dus heel belangrijk om rekening te houden met hun leefwereld. Het is dan ook heel moeilijk om kinderen te richten naar datgene wat je binnen het politieverhoor nodig hebt", vertelt hij in de podcast "Het kwartier". 

Wanneer dat - uitzonderlijk - wel gebeurt, zijn er enkele richtlijnen. 

"De vragen moeten concreet zijn en de kleuters moeten er gemakkelijk op kunnen antwoorden. Het moet op hun maat en ritme zijn, zodat ze hun concentratie kunnen behouden", zegt Van Den Fonteyne. Het mag dus ook niet te lang duren: "Een kind van 4 à 5 jaar is meteen afgeleid."

Hoelang zo'n verhoor duurt, is dus heel afhankelijk van het kind. "Als het begint rond te lopen, of niets meer zegt of stopt om te spelen, dan is het tijd om te stoppen met een interview", zegt ook De Brouwer.

En, héél belangrijk: het mogen geen suggestieve vragen zijn. "Je moet altijd heel open beginnen. Afhankelijk van de informatie die we doorheen een gesprek krijgen, kan je op het einde een ja/nee-vraag stellen, genre: "Heb je een kus op de mond gekregen?". Maar, als we niks krijgen, moet je je er ook bij kunnen neerleggen en stoppen." De Brouwer vult aan: "Hoe je zo'n kind benadert? Je vraagt bijvoorbeeld hoe de dag verlopen is in de klas. Maar het moeilijke is dat het voor die kinderen niet altijd duidelijk is wat bijvoorbeeld een seksuele ervaring is." 

De Brouwer zegt ook dat er niet te veel aandacht naar een gespreksonderwerp mag gaan. "Als je een kind aandacht geeft, gaat het verder praten. Maar het risico bestaat dan dat het dingen vertelt die nooit gebeurd zijn of begint te fantaseren. Dat is een valkuil die verhoorders moeten bewaken."

Zo'n verhoor gebeurt ook niet in de lokalen van de politie die we allemaal van de televisie kennen. Het zijn aparte lokalen, die neutraal en aangenaam zijn. "Er mag geen afleiding zijn, geen poppen of boeken waar de kinderen mee kunnen beginnen te spelen. We moeten ervoor zorgen dat ze hun concentratie kunnen behouden."

Het is misschien een detail, maar de tafel die in zo'n lokaal staat, is ook altijd rond. "Zo is het meer een gesprek."

Op de site van de federale politie lezen we ook nog dat er een vertrouwenspersoon mág aanwezig zijn. Die zal achter het kind zitten, om zo weinig mogelijk invloed uit te oefenen. Al is het niet altijd aangewezen dat er iemand bij is, want iets kleins als slikken of van houding veranderen, kan het verhaal van een kind al veranderen.

Het is ook af te raden om als ouders bijvoorbeeld op voorhand al eens het gesprek te voeren. "We willen een nieuw verhaal", vertelt Van Den Fonteyne. "Zodat het verhaal nog niet door andere mensen in een ander daglicht gesteld wordt. Anders riskeer je dat het kind bepaalde dingen anders doorvertelt. Daarom is het af te raden om als ouder de vragen op voorhand al eens aan het kind te stellen."

Toch weten speurders meestal snel of een verhaal eerder al overlopen werd met ouders. "Als het een heel gestructureerd verhaal is, een heel samenhangend verhaal, dan is het vaak voorbereid. Het kan dan zeker waar zijn, maar het kan ook geïntroduceerd zijn", zegt De Brouwer. "Je mag niet wantrouwig zijn, je moet er altijd van uitgaan dat het waar is, maar het is dan de kunst om na te gaan hoe gestructureerd zo'n verhaal is."

"We mogen de bewijslast niet op de schouders van een kind leggen", klinkt het bij De Brouwer. Volgens hem is het zeker belangrijk voor het onderzoek, maar moeten de onderzoekers dan verder gaan om de verklaringen te concretiseren. Enkel en alleen met het verhaal van een kind kan een rechter vaak geen duidelijke uitspraak doen." Dat noemt hij een van de allermoeilijkste dingen: "Als je het gevoel of vermoeden hebt dat er iets fout zit, maar je het toch moet laten gaan."