1 jaar na de aardbevingen in Turkije en Syrië: sloopwerken niet afgerond en honderdduizenden gezinnen in containerdorpen

We gaan kort even terug in de tijd, naar 6 februari 2023. Aan de Turks-Syrische grens vond die dag een aardbeving met een kracht van 7.8 plaats. De aardbeving, die slechts 65 seconden duurde, trof 11 Turkse provincies en was tot in Egypte te voelen. Zelfs in Ukkel namen de meettoestellen de trillingen waar.

Vooral de steden Kahramanmaraş en Gaziantep, die nabij het epicentrum van de beving lagen, werden zwaar getroffen en tot puin herleid. Na de eerste beving volgden nog zo'n 300 naschokken, die de situatie verergerden.

De ravage was enorm. Volgens schattingen waren meer dan 200.000 gebouwen beschadigd door de beving, en dan zijn de bruggen, tunnels en wegen nog niet meegeteld. Volledige wijken lagen tegen de grond.

De aardbeving toonde ook dat heel wat gebouwen niet in staat waren om de bevingen te doorstaan. De Turkse wetgeving voorziet wel regels om te voorkomen dat nieuwe woonblokken en appartementen bij de eerste de beste aardbeving instorten, maar experten stellen dat de wetten amper worden gehandhaafd, wat heeft bijgedragen aan het aantal slachtoffers.

Het dodental lag dan ook bijzonder hoog. Meer dan 50.000 Turken en meer dan 8.000 Syriërs verloren het leven. Daardoor is het een van de dodelijkste aardbevingen in Turkije ooit. Daarnaast geraakten nog eens meer dan 107.000 mensen gewond.

Reddingswerkers zochten dagenlang onder het puin naar overlevenden. De reddingsacties gingen in totaal bijna twee weken door, tot de hulpverleners het niet meer mogelijk achtten om nog levende mensen van onder het puin te halen.

Terug naar vandaag, exact een jaar na die verwoestende aardbeving. Hoe ziet de situatie van de Turken in het gebied er nu uit?

VRT-journalist Jens Franssen is momenteel in Turkije. Hij schetst alvast een weinig rooskleurig beeld. Franssen bracht een bezoek aan de regio Tepehan, een van de uiterst zuidelijke delen van het land.

Daar sprak hij onder meer met een Turks gezin met vijf kinderen dat nog steeds in een tent woont. Het huis van de familie geraakte door de aardbeving onherstelbaar beschadigd. "We zijn een jaar verder en niemand van de overheid is hier hulp komen bieden", vertelt vader Bekir.

Bekir en zijn gezin zijn niet de enigen die weinig hulp kregen. Op verschillende plaatsen zijn bouwkranen nog steeds bezig met puin ruimen. Onder meer in de stad Antakya zijn de onbewoonbare appartementsblokken nog steeds niet opgeruimd. "Van stadswijken kan je hier niet meer spreken, want alleen de straten liggen er nog", vertelt Franssen. "De rest is een vlakte vol steenpuin."

Terwijl de sloopwerken doorgaan, moeten de bewoners van de stad wachten op nieuwe huisvesting. Meer dan 350.000 gezinnen wonen in de tussentijd in wooncontainers. Dat is allesbehalve aangenaam, waarschuwt het Britse Rode Kruis.

"Veel mensen leven nog steeds omringd door puin, dat als een constante zichtbare herinnering dient aan de tragedie", staat in een persbericht van de organisatie te lezen. "En dan is er nog de koude winter. Door de ijzige temperaturen krijgen de vele mensen die nog steeds in tijdelijke onderkomens leven het nog zwaarder te verduren."

Toch is het niet onlogisch dat het zo lang duurt om de getroffen gebieden op te ruimen en nieuwe woonwijken te bouwen. Dat zegt VRT-journaliste en Midden-Oostenkenner Inge Vrancken. Zij bracht enkele maanden na de aardbeving een bezoek aan de getroffen regio.

"De schade was over een enorm gebied verspreid, en op sommige plaatsen stond niets meer recht", vertelt Vrancken. "Het duurt dan ook lang om alles opnieuw op te bouwen."

"Bij de dodelijke aardbeving nabij Izmit in 1999 kwamen 17.000 mensen om het leven en verloren zo'n 250.000 mensen hun huis. Toen duurde het al tien jaar voor alles weer was opgebouwd. De aardbeving van vorig jaar was nog een stuk zwaarder, dus zal het minstens even lang duren."

De internationale gemeenschap schoot Turkije en Syrië alvast meteen te hulp. Tientallen landen beloofden om bijkomende fondsen vrij te maken voor humanitaire noodhulp. De Belgische regering keurde een fonds van 5 miljoen euro aan de twee landen goed, terwijl de Vlaamse regering beloofde daar nog eens 200.000 euro aan toe te voegen. Met het opgehaalde geld kon de Turkse regering nooddorpen opstellen, voedsel en water uitdelen en sanitaire voorzieningen plaatsen.

Toch is de hulp niet voldoende om de Turkse bouwsector in een stroomversnelling te krijgen. "Wederopbouw en herstel zullen jaren duren, ook met de steun van de internationale gemeenschap", stelt het Britse Rode Kruis nog.

In de eerste dagen van de ramp leek de aardbeving de Turkse president Recep Tayyip Erdogan in een slecht daglicht te plaatsen. Vooral het feit dat Erdogan pas twee dagen na de eerste schokken naar het rampgebied trok, leverde hem heel wat kritiek op. Toch lijkt de crisis van vorig jaar niet aan de president te blijven kleven. 

"Erdogan geniet een grote populariteit onder de Turkse bevolking", legt Vrancken uit. "Enkele maanden na de aardbeving won hij dan ook de verkiezingen. Voor hij aan de macht kwam, kende Turkije een zeer onstuimige politiek, waarbij de ene na de andere coalitie uiteenviel. Daardoor kreeg de bevolking het gevoel dat het land stuurloos was."

"Sinds Erdogan aan de macht staat, ziet het volk een aantal directe verbeteringen. Mensen kunnen naar een modern ziekenhuis in de buurt, zonder de dokter te moeten betalen. Of ze kunnen voor 30 euro van de ene naar de andere kant van het land vliegen, om familie te gaan bezoeken."

Volgens Vrancken hebben heel wat mensen wel kritiek op een aantal beslissingen, maar ze willen die periode van politieke onzekerheid niet zien terugkeren, dus houden ze het liever op Erdogan.

Daarnaast schoof de regering ook deels de schuld van zich af. Erdogan keek onder meer naar de bouwsector. Hij schreef het hoge dodental toe aan corrupte projectontwikkelaars die lokale inspecteurs hadden omgekocht om goedkope bouwmaterialen te gebruiken en illegaal extra verdiepingen te bouwen.

Na de beving van 7.8 arresteerde de Turkse politie zo'n 200 mensen voor de slechte kwaliteit van de bouwconstructies. Een van de eerste rechtszaken tegen bouwpromotoren is op 3 februari van start gegaan. Elf beschuldigden worden verdacht van "bewuste nalatigheid" bij het bouwen van een hotel. Dat hotel stortte tijdens de aardbeving in, waardoor meer dan 70 mensen overleden. 

De rest van de week zal president Erdogan het zuiden van zijn land doorreizen, om getroffen families te spreken en de aardbeving van vorig jaar te herdenken. Afgelopen zondag was hij nog in Gaziantep. Hij woonde de opening bij van een gloednieuw ziekenhuis en beloofde tijdens zijn speech dat hij niet zou rusten voor alle verwoeste steden waren heropgebouwd. Erdogan beloofde dat die steden "niet zomaar infrastructuur, maar superstructuur" zouden krijgen.

Hoelang het zal duren voor de superstructuren er staan, verduidelijkte hij niet.