De manier waarop de sector is georganiseerd is de échte oorzaak van de problemen van de boeren, niet de EU-regels of het stikstofdecreet in Vlaanderen. Dat zegt oud-Vlaams bouwmeester Leo Van Broeck. Landbouweconoom Tessa Avermaete treedt hem bij, net als bioboeren en milieubewegingen.
"Boeren protesteren tegen verkeerde vijand": oud-Vlaams bouwmeester Leo Van Broeck ziet in marktmodel échte oorzaak van malaise
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
"De boeren betogen in Brussel tegen de verkeerde vijand", schrijft Leo Van Broeck op Facebook. Volgens de voormalige Vlaamse bouwmeester ligt het probleem niet bij de nieuwe ecologische regels, de nood aan meer landbouwgrond of de Green Deal van Europa, maar is het marktmodel de vijand van de boeren.
De vijand van de boeren is het neoliberale kapitalisme
Leo Van Broeck (voormalig Vlaams bouwmeester)
"Boeren krijgen voor hun producten een prijs die lager ligt dan hun productiekosten", betoogt Van Broeck. Volgens hem vaart vooral de agro-industrie met haar monocultuur, haar meststoffen en pesticiden wel bij dit marktmodel. "Meer dan 40 procent van de boeren leeft onder de armoedegrens." Volgens Van Broeck is een marktmodel dat de natuur als een fabriek bekijkt alleen maar destructief voor mens en natuur.
"De vijand van de boeren is het neoliberale kapitalisme, dat zonder enig medelijden mens en middelen uitperst om winst te genereren voor de aandeelhouders", vindt Leo Van Broeck. En dat heel wat boeren het financieel moeilijk hebben, staat vast.
Een ongemakkelijke waarheid?
"De boeren die we vandaag in hun tractor zien, hebben allemaal heel verschillende ideeën over hoe het er moet uitzien. Dat is niet één stem van boeren die u hoort", stelt landbouweconome Tessa Avermaete (KU Leuven) vast.
In Oost-Europa betogen boeren tegen de invoer van goedkope landbouwproducten uit Oekraïne, in Duitsland zijn ze boos over de diesel voor hun machines die duurder wordt, in Frankrijk is het protest onder meer gericht tegen het Mercosur-verdrag met enkele Zuid-Amerikaanse landen, terwijl er in Vlaanderen woede over het stikstofdecreet is.
Waar wij al lang voor pleiten, is voor een verkleining van de veestapel
Landbouweconome Tessa Avermaete (KU Leuven)
"Dat stikstofdecreet is een heel klein stukje in een heel moeilijke problematiek", duidt Avermaete in "De afspraak". "Het probleem van onze landbouwsector in Vlaanderen en heel Europa is heel wat groter."
Avermaete erkent dat onze landbouw efficiënt en productief is, maar ze plaatst vraagtekens bij de duurzaamheid van de sector. Als voorbeeld neemt ze de veehouderij, die veel voeder nodig heeft. En dat voeder komt vaak van erg ver.
"Van onze 600.000 hectare landbouwgrond gebruiken we 75 procent voor veevoeder. Maar dat volstaat nog altijd niet." Dáárom importeren we soja uit Zuid-Amerika. Volgens Avermaete is voor die soja een oppervlakte nodig die groter dan Vlaanderen is.
Minder veevoeder uit Zuid-Amerika betekent minder vee. "Waar wij met heel veel wetenschappers al heel lang voor pleiten, is voor een verkleining van de veestapel", zegt Avermaete. "Wat we nodig hebben, is een langetermijnvisie in Vlaanderen, België en Europa." Je kan je afvragen of die boodschap wel bij alle boeren goed klinkt.
Maar Avermaete houdt vol dat een gezonde landbouwsector ecologisch moet zijn. Nu zitten we volgens haar met een sector die te afhankelijk is door de import van veevoeder van erg ver. "En dan zitten we hier met een stikstofprobleem."
Volgens haar moeten we ook het economische systeem herbekijken, met álle actoren. Dat gaat dus niet alleen over de boeren, maar ook over supermarkten, toeleveranciers en voedingsindustrie. Ze is er zich van bewust dat de problemen niet van vandaag op morgen kunnen worden opgelost, maar het einddoel moet wel zijn dat jonge boeren eerlijke perspectieven krijgen.
Landbouw en natuur samen, dat kán!
Gisteren had BioForum, de vereniging van biolandbouwers, al bedenkingen geuit over de toegeving van de Europese Unie aan de boeren, zodat die geen 4 procent van hun grond onbewerkt hoeven te laten om in aanmerking te komen voor Europese subsidies.
"De landbouw botst op de grenzen van wat de natuur aankan", vindt BioForum. "We moeten naar een ander model waarbij je niet per se uit elke vierkante meter grond zo veel mogelijk voedsel haalt, maar ook ruimte laat aan biodiversiteit."
BioForum geeft aan te begrijpen waarom de boeren boos zijn, maar zegt ook dat natuur en landbouw wel degelijk samen kunnen. "Het is hoog tijd dat we nadenken over waar we naartoe willen met onze landbouw in plaats van er telkens de scherpe kantjes af te vijlen." BioForum vreest dat we anders de tak afzagen waarop we zelf zitten.
Eerlijke prijzen, ja!
Ook milieuorganisaties zijn vragende partij voor een grondige hervorming van de sector. "Het akkoord van de Europese Commissie om de beslissing terug te draaien over grond onbebouwd te laten voor meer biodiversiteit, gaat voorbij aan het fundamentele probleem waarover boeren klagen, namelijk de oneerlijke prijzen die ze krijgen", laat World Wide Fund for Nature (WWF) weten in een persmedeling.
Gaan we echt van stapsteen naar stapsteen blijven springen?
Bond Beter Leefmilieu (BBL)
Volgens WWF zijn ecologische maatregelen die de boeren helpen om een eerlijke prijs te krijgen essentieel voor de toekomst van de Europese landbouwsector. Het zijn de Commissie en de lidstaten die ervoor moeten zorgen dat boeren een eerlijke prijs krijgen, onder meer door de distributiesector en de voedingsindustrie erbij te betrekken.
"In plaats van dingetjes in elkaar te blijven puzzelen, zouden we beter integraler kijken", vindt ook de Bond Beter Leefmilieu (BBL). "We hebben al stikstof gehad, het volgende probleem wordt water. Gaan we echt van stapsteen naar stapsteen blijven springen? Of gaan we eens een meter achteruit staan en kijken waar onze landbouw naartoe gaat?"
