Vlaamse onderzoekers vinden nieuwe methode om stikstof op akkers te verminderen: "Zeer hoopvol"

Gewassen hebben stikstof in de bodem nodig om te groeien. Maar de planten op de akkers hebben concurrentie van micro-organismen zoals bepaalde bacteriën en archaea, een heel oude soort van minuscule organismen. 

Door een natuurlijk proces dat nitrificatie heet, zetten de micro-organismen de stikstof - in de vorm van ammoniak - om in nitrieten en nitraten. En dat heeft een dubbel negatief effect: ze hebben geen nut voor de landbouwgewassen omdat ze weglekken in de bodem en het grondwater. Tegelijk hebben ze een impact op de biodiversiteit en waterkwaliteit. 

Dat die micro-organismen stikstof gebruiken, heeft gevolgen voor de keuzes van de boeren. "Landbouwers bemesten vaak extra om zeker te zijn dat hun gewassen voldoende stikstof hebben, om een zo maximaal mogelijke oogst te hebben. Dat heeft negatieve gevolgen voor het milieu", schetst het VIB. 

Er bestaan momenteel al producten die het nitrificatieproces aanpakken - in wetenschappelijke termen nitrificatie-inhibitoren - bij bacteriën, maar tot nu toe was er nog niets gevonden voor archaea.  Het is hiervoor dat onderzoekers van het VIB samen met UGent Centrum voor Planten Systeembiologie met een oplossing komen. 

De onderzoeksgroep van VIB-UGent ontwikkelde twee testmethodes om nitrificatie-inhibitoren bij archaea te identificeren. Ze gingen voor bijna 50.000 moleculen na of ze functioneel kunnen worden ingezet. Eenvoudig gezegd: ze hebben ook een recept ontwikkeld om naast de bacteriën ook nitrificatie door archaea aan te pakken. 

"Voor de archaea bestaat nog redelijk wat winstmarge", zegt Hans Motte, coördinator van het onderzoeksproject. "Als we de werking van de bacteriën en de archaea samen kunnen inhiberen (remmen, red.), gaan we een heel stuk verder staan." Er is sprake van nog eens 20 procent minder nitrificatie als bacteriën samen met archaea kunnen worden behandeld. 

Motte noemt het resultaat van het onderzoek "zeer hoopvol". "We hebben nu de tools in handen om de beste inhibitoren te vinden en zo het stikstofgebruik in de landbouw echt te reduceren." 

Het gaat momenteel om het basisonderzoek. "Nu volgt nog een volgende onderzoeksfase waarbij onze kennis kan worden omgezet in een concreet product. Wordt het een synthetisch product? Of gaan we naar de gouden graal, met een biologisch product?" zegt Joran Lauwers van het VIB. De productontwikkeling bevindt zich overigens niet bij het VIB, dat als onderzoeksinstelling fungeert.  

Wanneer exact er een product op de markt zal zijn, weet hij nog niet, "maar het is niet voor morgen." Het product zou verwerkt worden in mestkorrels, en afhankelijk van hoe goed en hoe snel dat lukt, is er sprake van 5 tot 10 jaar. Hoe dan ook is het welkom, want het zou goed nieuws betekenen voor de boeren en voor de natuur. 

Vlaanderen wil tegen 2030 de uitstoot van ammoniak, een bron van stikstof, met 40 procent laten dalen. Het Vlaamse stikstofbeleid is al langer een kiezel in de schoen van de boeren, en een van de (vele) redenen waarom ze momenteel massaal uitrukken om te protesteren.