Het is exact 20 jaar geleden dat de Amerikaanse Harvard-student Mark Zuckerberg de website TheFacebook lanceerde. Dat hobbyprojectje van weleer is uitgegroeid tot het grootste sociale netwerk van de planeet, Facebook, en tot een enorme geldmachine. En toch probeert Zuckerberg de tanker stilaan naar nieuwe horizonten te sturen. Waar gaan Facebook en moederbedrijf Meta naartoe? En vooral: is het de juiste richting?
Van sociaal netwerk naar hardwarebedrijf? Zo wapent Facebook zich voor de komende 20 jaar
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
1. Gaat het vandaag, 20 jaar na de oprichting, eigenlijk nog goed met Facebook en Meta?
De pas gepubliceerde jaarresultaten van Meta spreken voor zich: 3,19 miljard dagelijkse gebruikers en het voorbije jaar een omzet van 134,9 miljard dollar (124,73 miljard euro) en een nettowinst van 39 miljard dollar (36 miljard euro). Je moet je al in heel wat gekke bochten wringen als je meewarig wilt doen over het zakelijke succes van de intussen 20 jaar oude technologiemastodont Meta.
Toch verhullen de indrukwekkende jaarresultaten van Meta enigszins dat het bedrijf niet de makkelijkste periode achter de rug heeft. Want als je leeft van advertentie-inkomsten, moet je de aandacht kunnen blijven trekken van de gebruikers op wie die advertenties gericht zijn. En je moet aan adverteerders kunnen bewijzen dat die gebruikers ook echt actief zijn en blijven op jouw platformen.
Met de opkomst van de Snapchats en TikToks van deze wereld leefde de laatste jaren op z'n minst de perceptie dat het "oude" rijk - ja, zo snel gaat het in de technologiewereld - van Facebook en Instagram geen lang leven meer beschoren was.
20 jaar Facebook (en Meta) in vogelvlucht
Op 4 februari 2004 staat plots TheFacebook online, een soort sociaal netwerkje voor studenten van de universiteit van Harvard. Student en bedenker Mark Zuckerberg ziet er een handig digitaal antwoord in op de papieren "face books" die op dat moment de ronde doen, een soort van jaarboeken met foto's en persoonlijke info van studenten.
TheFacebook breidt al snel uit naar andere universiteiten en later naar middelbare scholen. De "The" in de naam verdwijnt en tegen eind 2006 wordt Facebook voor het brede publiek opengesteld en begint de steile klim van het aantal gebruikers en adverteerders.
Tegen 2012 telt Facebook al 1 miljard gebruikers wereldwijd, belandt het bedrijf op de beurs en heeft het de concurrerende app Instagram overgenomen. Een paar jaar later slokt het ook de populaire berichtendienst Whatsapp en virtual reality-brillenbouwer Oculus op. Sociaalnetwerksite Facebook is vandaag dus maar 1 van de poten van een heuse technologiereus, Meta Platforms.
Elk van die producten van Meta wordt in de loop der jaren stukje bij beetje uitgebouwd, denk maar aan Instagram Stories (een antwoord op Snapchat), Reels (een antwoord op TikTok) en Threads (een antwoord op X, het vroegere Twitter) en aan betalingen via Whatsapp. Vandaag zit het totale aantal dagelijkse gebruikers van Meta al boven de 3 miljard.
2. Hoe heeft Facebook die uitdagingen aangepakt?
CEO Mark Zuckerberg reageerde in eerste instantie zoals hij altijd al had gedaan, vertelt Frederik De Bosschere van technologiebedrijf In The Pocket en host van de podcast "Computer Club". "Facebook is nooit echt in staat geweest om met grote innovaties uit te pakken. Maar wat het bedrijf wel superslim doet, is goede ideeën en innovaties van anderen kopen of kopiëren."
Wat Facebook superslim doet, is goede ideeën en innovaties van anderen kopen of kopiëren
Frederik De Bosschere van technologiebedrijf In The Pocket en host van de podcast "Computer Club"
Stories moesten Snapchat counteren, Instagram Reels waren het antwoord op de TikTok-video's. In dat opzicht was de plotse onthulling van Zuckerbergs plan, een dikke twee jaar geleden, om miljarden te pompen in de ontwikkeling van een "metaverse" een grote verrassing. Hij wilde een virtuele wereld uitbouwen, toegankelijk via de Quest VR-brillen die het bedrijf nu al maakt, waarin mensen elkaar via avatars - digitale personages - ontmoeten. Om dat idee kracht bij te zetten, doopt het bedrijf achter Facebook zich zelfs om tot Meta Platforms.
Dus toch innovatie bij Facebook? "Dat plan voelde toch een beetje vreemd aan", analyseert De Bosschere. "Het was een bizarre bocht waarover niemand echt enthousiast was." Tot overmaat van ramp haalde de lancering van ChatGPT van OpenAI, een taalmodel/chatbot gebaseerd op artificiële intelligentie, de buzz rond de metaverse volledig de wind uit de zeilen.
Ook Siddy Jobe, techinvesteerder bij Econopolis, geeft toe dat je met de hoed van een belegger op niet echt enthousiast kunt zijn met dat metaverse-idee. "De afdeling Reality Labs, die dat plan moet waarmaken, heeft sinds 2019 al een operationeel verlies opgestapeld van 50 miljard dollar. En de marktverwachting is dat daar in de komende 5 jaar nog eens 80 miljard dollar bovenop komt. De enige inkomsten zijn afkomstig van de voorlopig nog vrij beperkte verkoop van Quest-brillen. Voor een investeerder is het niet zo fijn dat het niet duidelijk is waar uiteindelijk de omzet en winst vandaan zullen komen."
3. Vaarwel metaverse en welkom AI dan maar?
Vaarwel metaverse? Nee, niet helemaal, maar je moet het hem nageven: Zuckerberg hoorde de kritiek en paste zich - naar de normen van een multinational - bliksemsnel aan. Facebook schrapte in de kosten, ontsloeg meer dan 20.000 mensen en in de ontwikkelingen en de communicatie kwam de focus vol op AI te liggen.
Niet per se een nieuw domein voor Meta: het werkt al meer dan 10 jaar in relatieve stilte aan AI-technologie. Maar de geest is uit de fles: AI is nu de toekomst van Meta, toetert Zuckerberg, meerbepaald "AGI", artificial general intelligence of AI die de kennis van mensen op z'n minst kan evenaren.
Wat Apple was voor de smartphone, wil Facebook zijn voor de metaverse
Siddy Jobe, techinvesteerder bij Econopolis
Op korte termijn maakt het bedrijf er zijn sociale netwerken slimmer mee: gebruikers krijgen video's, foto's en vooral advertenties voorgeschoteld die nog meer op hun maat zijn geboetseerd. "Zuckerberg is zich er heel hard van bewust dat die advertenties het brood op de plank zullen brengen in de komende 5 tot 15 jaar", analyseert Jobe. "AI zal daar alleen maar bij helpen."
Maar op de langere termijn maken die AI-ontwikkelingen in de ogen van Zuckerberg nog altijd deel uit van zijn fameuze metaverseplannen. "Eigenlijk zie je bij hem de wil om Meta deels te transformeren in een hardwarebedrijf", voegt Jobe toe. "Wat Apple was voor de smartphone, wil Facebook zijn voor de metaverse. En de Quest-brillen zijn een leuke eerste stap, maar het moet nog veel intuïtiever: je moet nog meer ondergedompeld worden in die wereld. Om daartoe te komen, heb je fotorealistische, virtuele personages nodig. AI kan daarbij helpen."
Dat het Zuckerberg menens is, zie je aan de aanwervingen die Meta momenteel doet. "Ik tel vandaag 82 jobposts voor Facebook en meer dan 1.700 voor Quest, en dan vooral in onderzoek en ontwikkeling", zegt Jobe. "En ook de patentaanvragen van Meta zijn veranderd: waar die tot 2017 vooral draaiden rond digitale dataverwerking zijn de meeste patenten van Meta nu sterk gelinkt aan optische technologie en beeldverwerking."
Nog 20 jaar Zuckerberg?
De lauwe reactie van investeerders op Zuckerbergs metaverseplannen deed ook vragen opborrelen over zijn capaciteiten om een technologiereus als Meta de toekomst in te leiden. Maar die kritiek is verstomd sinds hij de AI-inspanningen van zijn bedrijf voor het voetlicht heeft geschoven.
Dan toch de juiste man op de juiste plaats? "Je kunt niet om hem heen", vindt De Bosschere. "Hij is versmolten met zijn bedrijf, in positieve en negatieve zin. Hij heeft bovendien de macht om zijn bedrijf met één pennentrek van koers te doen veranderen, zoals hij deed met de metaverse."
Jobe is het daar helemaal mee eens. "Geen andere CEO zou weggekomen zijn met het feit dat zijn bedrijf al 50 miljard heeft geïnvesteerd in iets dat nog nauwelijks heeft opgebracht. Met Zuckerberg heeft Meta zijn Poolster om te volgen. En ondanks zijn ervaring is hij nog jong: hij heeft nog altijd de drive om zijn stempel op de geschiedenis te drukken."
4. Is dat het juiste toekomstpad voor Meta?
De Bosschere is sceptisch. "AI zal cruciaal zijn voor Meta, net als voor andere bedrijven. Maar Zuckerbergs idee dat we met AI-personages gaan praten, voelt als meer metaverse-flauwekul. Laten we eerlijk zijn: momenteel zet hij het vooral in als een pr-instrument. Daarmee hoopt hij in de eerste plaats talent aan te trekken. In dat opzicht voelt het toch weer wat aan alsof ze gewoon hun kar aanhaken aan andermans trein."
Siddy Jobe vraagt zich vooral af of mensen zitten te wachten op een VR-bril waarmee je via avatars met elkaar in contact komt. "Ik kan daarop geen antwoord geven. VR-, AR- en XR-brillen zijn in elk geval nog geen mainstream. En met de markt die ze vandaag hebben, hou je ook geen ecosysteem in stand."
"Maar in de visie van Zuckerberg worden augmented reality (kortweg AR, de echte wereld die in beeld wordt aangevuld met digitale informatie, red.) en virtual reality zo universeel als de smartphone vandaag. In dat geval spreek je over een markt met een omvang van 500 miljard dollar per jaar. Stel dan nog dat het maar 100 miljard is: met wat Meta daar nu investeert, slokt het daar binnen 10 à 15 jaar 20 tot 50 procent van op. Dan was het die investering wel waard."
De financiële topman van Meta, Andrew Bosworth, verwoordde het onlangs zo: "Op de lange termijn inzetten op opkomende technologie is niet gemakkelijk, er is geen garantie dat het werkt en het is zeker niet goedkoop. Maar het is wel een van de meest waardevolle dingen die een technologiebedrijf kan doen. En 't is de enige manier om op het einde van de rit relevant te blijven."
