"Ik ben blij dat gij in mijn team zit": waarom we na 20 jaar nog altijd oneliners uit "Het eiland" in de mond nemen

 Speciaal voor de verjaardag staat de reeks opnieuw op VRT MAX.

Morgen is het precies twintig jaar geleden dat de eerste aflevering van "Het eiland" is uitgezonden. Twee decennia later is de iconische fictiereeks nog altijd deel van het collectieve geheugen, niet het minst door de vele oneliners die nog altijd de ronde doen.

"Dat we "Het eiland" nog regelmatig quoten is bijzonder", vertelt Freek Van de Velde, professor taalkunde aan de KU Leuven in "De wereld vandaag" op Radio 1. "Uit onderzoek weten we dat uitspraken uit reeksen meestal geen lang leven beschoren is."

"Na een paar jaar neemt dat af en blijft weinig over. Maar er zijn nog uitzonderingen. Zo hebben Kees Van Kooten en Wim De Bie onze taal ook verrijkt met een aantal blijvertjes."

"Regisseur Jan Eelen heeft een heel goed oor voor wat 'gewone' mensen in dagelijkse situaties zeggen. Dat zag je ook in de reeks "In de gloria", die enkele jaren eerder op televisie kwam. Daarmee had hij voor "Het eiland" al zijn sporen verdiend."

"Dat talent vind je in de literatuurgeschiedenis ook terug bij grote schrijvers als Bredero, Multatuli of Reve. Allemaal hebben ze een buitengewoon oor voor wat mensen zeggen, het geeft hun werk een naturel."

"Een andere factor die ertoe leidt dat de uitspraken uit "Het eiland" vandaag nog weerklinken, heeft te maken met de manier waarop we 20 jaar geleden naar televisie keken. We keken collectief."

"Mensen zagen de afleveringen op hetzelfde moment. Ze konden de uitspraken de dag na uitzending dus al gebruiken. Iedereen die keek, herkende ze. Vandaag zijn er nog populaire reeksen met oneliners, maar de verspreiding ervan is versplinterd omdat ze niet collectief gekend zijn op hetzelfde moment.

"De herkenbaarheid die van "Het eiland" een succes maakt, kan je linken aan het beroemde werk van de socioloog Erving Goffman. In zijn boek "The presentation of self in everyday life" bespreekt hij het groepsgevoel dat achter de schermen ontstaat.

Achter de schermen, dat kan achter de klapdeurtjes van een keuken zijn, maar ook een groep collega's op kantoor die hetzelfde werk doen. Onderling gedragen ze zich anders dan tegenover klanten of de gasten in het restaurant.

Uit dat groepsgevoel ontstaan veel dynamieken die heel herkenbaar zijn. Zoals de vervelende collega die zich wil profileren of het zeuren over klanten of de baas. Die dynamieken zie je ook in de reeks "The office", over een onbeduidende papierfabriek."