Jongen van 12 scoort hoger IQ dan Albert Einstein: dit moet je weten over hoogbegaafdheid

Vorige week heeft Rory Bidwell , een jongen van 12 uit het Verenigd Koninkrijk, wereldwijd het nieuws gehaald met een IQ-score van 162. Daarmee scoort hij hoger dan Albert Einstein, die naar verluidt een IQ had van 160. 

Bidwell is hoogbegaafd, ultra-hoogbegaafd zelfs. Wat houdt die term precies in? Hoe stel je het vast? En wat zijn de mogelijke valkuilen?

Professor Kathleen Venderickx van Exentra (het expertisecentrum rond hoogbegaafdheid) beantwoordde 5 veelgestelde vragen in het Radio 1-programma “De wereld van Sofie”.

Vanaf een IQ van 130 spreken we van hoogbegaafdheid. “Al is het meer dan een IQ alleen”, zegt Venderickx. Ze spreekt over “het brein van hoogbegaafdheid” en “het zijn van hoogbegaafdheid”.

Binnen het "brein van hoogbegaafdheid" zit dat hoge IQ. “We vertalen het ook naar snel denken, snel linken kunnen leggen en voor zijn in materie. Er zit ook een hoge creativiteit in: andere oplossingsmethoden kunnen bedenken, outside the box denken en strategisch denken. 

“Vaak hebben deze kinderen of volwassenen een grote leerhonger. Die moet ook gevoed worden: als je dingen aanbiedt die ze graag doen en die moeilijk genoeg zijn, dan zie je ze gaan. Op het moment dat je de leerhonger op een dieet zet, zie je verveling,  demotivatie en frustratie.”

Daarnaast is er ook het "zijn van hoogbegaafdheid" en daarin zie je een sterk rechtvaardigheidsgevoel. “Mensen die hoogbegaafd zijn, zijn enorm bezig met wat eerlijk is, en wat niet eerlijk is. "Hidden agenda’s" op het werk zijn vreselijk moeilijk voor hen.”

“We zien ook een grote gevoeligheid: mensen die hoogbegaafd zijn, kunnen goed mensen aanvoelen, ze zijn op zoek naar authenticiteit. Ze maken zich ook veel meer zorgen dan hun leeftijdsgenoten. Ze kunnen 10 keer zoveel oplossingen voor iets bedenken, maar zich ook 10 keer zoveel zorgen maken over iets.”

“Een IQ is het enige wat je objectief kan meten, alle andere factoren van hoogbegaafdheid zijn subjectieve parameters” zegt Venderickx. “Als we alleen zouden voortgaan op de IQ-test zouden we niet zoveel voor deze mensen kunnen betekenen.” 

“Een IQ-test is ook maar een momentopname. Als je slecht geslapen hebt, kan het zijn dat je slechter scoort. Vergelijk het met een sportwedstrijd: je kan 5 keer dezelfde basketbalwedstrijd spelen, maar je zal niet altijd even goed spelen. Ook faalangst kan de resultaten beïnvloeden.”

“We zien ook kinderen die volgens die IQ-test niet hoogbegaafd zijn, maar waar de hoogbegaafdheid er bij wijze van spreken afdruipt. Dan gaan we wel vaker andere symptomen eerder gaan geloven. Of we doen de IQ-test nog eens opnieuw.”

“Het is ook absoluut noodzakelijk om ieder signaal au sérieux te nemen, want veel van deze kinderen steken zich weg. Ze hebben het gevoel dat ze anders zijn en laten hun ware aard niet meer zien.”

“Als je bijvoorbeeld aan een kleuter met een ontwikkelingsvoorsprong zou vragen om een appel te tekenen, dan wil die een échte appel in een fruitmand tekenen, met alle kleurschakeringen erop en eraan. Omdat ze dat motorisch niet kunnen, zien we ook kinderen die er niet aan beginnen.” 

“Of ze zien dat andere kinderen wat kribbelen, en dat de juf er blij van wordt. Dus ze gaan dat nabootsen. Dat zijn kinderen waarbij je de hoogbegaafdheid aanvankelijk niet ziet. Als diezelfde kleine kinderen moeilijke vragen gaan stellen over het ontstaan van de eerste mens, moet je misschien toch eens verder gaan kijken.”

"Men heeft het in de genetica nog niet teruggevonden, maar er zijn wel heel wat wetenschappelijke studies die een grote erfelijkheid aantonen”, zegt Venderickx.

“In onze organisatie hebben we al meer dan 15.000 hoogbegaafden individueel begeleid. Daar is het ook uiterst zeldzaam dat maar één iemand in de familie is die het heeft. Meestal komt men voor één persoon, en daarna begint men een resem mensen binnen de familie te herkennen. Al slaat het wel eens een generatie over.”

 “Drie procent van de bevolking is trouwens hoogbegaafd. Dat is best veel. In iedere klas zit dus een kind dat hoogbegaafd is. Het is dus absoluut niet zo uitzonderlijk als iedereen denkt.”

Voor een buitenstaander lijkt hoogbegaafdheid iets wat veel voordelen heeft. Toch verloopt het parcours niet altijd vlotjes. En zeker niet als het niet vastgesteld wordt. Dat ondervond ook Milo (dit is een schuilnaam, n.v.d.r.). Hij  kreeg de diagnose 5 jaar geleden, toen hij 25 was. Pas toen vielen de puzzelstukjes in elkaar. 

“Ik voelde me heel dom", getuigt hij in “De wereld van Sofie” op Radio 1. Want hij begreep niet waarom doorsnee kinderen zich gedroegen zoals ze zich gedroegen. “Hun interesses waren anders, ik had meer aansluiting met hun ouders. Een van de kernwoorden van mijn jeugd was dan ook eenzaamheid.”

“Het schoolsysteem voelde voor mij ook onrechtvaardig aan: ik zag medestudenten die gewoon studeerden om door het examen te raken, maar niet om de leerstof te begrijpen. Ik had ook faalangst. Faalangst en hoogbegaafdheid lijken misschien contradictorisch, maar het zijn twee handen op een buik.”

Ook later, op werkvlak, liep het moeilijk. Milo kreeg een burn-out. Dankzij therapie weet hij langzaamaan om te gaan met zijn hoogbegaafdheid en hoopt hij weer een reguliere job te vinden.

BELUISTER - Milo getuigt over de valkuilen van hoogbegaafdheid

“Het is belangrijk dat je hoogbegaafdheid op tijd vaststelt. Zodat deze mensen op school, thuis of op het werkveld op de juiste manieren kunnen uitgedaagd worden”, reageert Venderickx. “Dan krijg je veel gelukkigere kinderen.”

“Het aspect "eenzaamheid", wat Milo aanhaalt, zie ik bij zo goed als alle hoogbegaafde kinderen terugkomen. Dat is een issue waar ze allemaal mee worstelen. Daarom is het belangrijk dat het vastgesteld wordt, en ze "ontwikkelingsgelijken" kunnen vinden.” 

Verveling en eenzaamheid loeren dus om de hoek. Hoe ga je als school dan best om met hoogbegaafde kinderen? Venderickx spreekt over 3 interventies, die je altijd moet bekijken: versnellen, verrijken of plusklassen.

“Het is niet zo dat alle hoogbegaafde kinderen best een jaartje overslaan of versnellen. We bekijken of dat al dan niet nodig is. Het heeft vaak ook maar een kortstondig effect.”

“Het is ook belangrijk om te schrappen wat kinderen al kunnen, en hen moeilijkere oefeningen in de plaats te geven. Geef hen geen extra werk, maar ander werk, op maat. Dit kan sowieso voor twintig tot dertig procent van de sterke leerlingen in een klas.”

“Voor een aantal kinderen is dit niet voldoende: het gaat om die drie procent hoogbegaafden. Voor hen is een plusklas of kangoeroeklas aangewezen: haal die kinderen uit de klas, gedurende twee tot vier uur per week. Geef hen moeilijke opdrachten zodat ze ook eens een vraag twee keer moeten lezen, of leren omgaan met slechte punten.”

“Als scholen die drie interventies degelijk uitvoeren, zien we dat 70 à 80 procent van de hoogbegaafde kinderen graag naar school gaan, en dat er al een heel grote verbetering is op het vlak van verveling. Al zijn er spijtig genoeg nog steeds veel te weinig scholen, die dit doen.”

BELUISTER - 'Hoogbegaafdheid is meer dan IQ alleen" - Hoogbegaafdheidsexpert Kathleen Venderickx aan het woord in "De wereld van Sofie" (Radio 1)